Κλοντ Μονέ: Μια κρυμμένη μορφή ίσως είναι το μοναδικό αυτοπορτρέτο του

Μια ανδρική μορφή που βρίσκεται κρυμμένη κάτω από τα στρώματα χρώματος σε έναν από τους γνωστότερους πίνακες του Κλοντ Μονέ ενδέχεται να αποτελεί σπάνιο αυτοπορτρέτο του Γάλλου ζωγράφου.

Η ανακάλυψη έγινε κατά την τεχνική εξέταση του έργου «Το Γεύμα» του 1873 από επιστήμονες του Κέντρου Έρευνας και Αποκατάστασης των Μουσείων της Γαλλίας. Ο πίνακας παρουσιάζεται στο Μουσείο Ορσέ στο πλαίσιο της έκθεσης «I Spend My Life Painting», η οποία οργανώθηκε για τη συμπλήρωση 100 ετών από τον θάνατο του Μονέ το 1926.

Οι αναλύσεις αποκάλυψαν ότι η φαινομενικά ήσυχη σκηνή ενός γεύματος που έχει μόλις ολοκληρωθεί υπήρξε αρχικά πολύ πιο πολυπρόσωπη. Ο Μονέ αφαίρεσε σταδιακά αρκετές ανθρώπινες μορφές, άλλαξε τη θέση αντικειμένων και αναδιαμόρφωσε ολόκληρη την ισορροπία της σύνθεσης.

Τι δείχνει σήμερα «Το Γεύμα»

Ο Μονέ ζωγράφισε το έργο όταν νοίκιαζε σπίτι στο Αρζαντέιγ, περίπου 12 χιλιόμετρα βορειοδυτικά του Παρισιού. Ο μεγάλος καμβάς, με ύψος περίπου 1,60 μέτρα και πλάτος δύο μέτρα, παρουσιάζει έναν κήπο μετά την αποχώρηση των συνδαιτυμόνων.

Στην αριστερή πλευρά εμφανίζεται ο μικρός γιος του ζωγράφου, Ζαν, ενώ στο βάθος περπατά η πρώτη σύζυγός του, Καμίγ, μαζί με μια φίλη ή γειτόνισσα. Οι μορφές βρίσκονται στις άκρες και το κενό κέντρο δημιουργεί έντονη αίσθηση απουσίας. Ένα παγκάκι τέμνει διαγώνια τη σύνθεση, οργανώνοντας τον χώρο του κήπου.

Η σημερινή εικόνα, ωστόσο, είναι το αποτέλεσμα αλλεπάλληλων αλλαγών.

Οι μορφές που εξαφανίστηκαν

Η εξέταση με ακτίνες Χ έδειξε ότι ο Μονέ άλλαξε τη μορφή και τη θέση του τραπεζιού. Μετακίνησε προς τα δεξιά ένα τρόλεϊ με ψωμί και ένα ποτήρι κρασί, ενώ άλλαξε αντίστοιχα και τη θέση ενός πιάτου με φρούτα.

Η υπέρυθρη φωτογράφιση με φωτισμό του καμβά από πίσω επιβεβαίωσε την ύπαρξη δύο γυναικών που αρχικά κάθονταν στο παγκάκι. Ο ζωγράφος τις κάλυψε αργότερα, τοποθετώντας στη θέση τους ένα καλάθι και μία διπλωμένη ομπρέλα.

Άλλαξε ακόμη και τη στάση του γιου του. Σε προηγούμενη εκδοχή, ο Ζαν είχε σχεδόν γυρισμένη την πλάτη προς τον θεατή. Στην τελική σύνθεση παρουσιάζεται σε στάση τριών τετάρτων και κοιτάζει περισσότερο προς τα έξω.

Οι επιστήμονες εντόπισαν δύο ακόμη μορφές: μία φιγούρα σε παράθυρο και έναν γενειοφόρο άνδρα με καπέλο, ο οποίος στεκόταν σε προφίλ στην αριστερή πλευρά. Ο Μονέ επέκτεινε αργότερα τα παρτέρια και τη βλάστηση, καλύπτοντας σχεδόν ολοκληρωτικά τον άνδρα.

Είναι ο κρυμμένος άνδρας ο ίδιος ο Μονέ;

Η πιθανότητα να πρόκειται για αυτοπροσωπογραφία προέκυψε από τη σύγκριση της κρυμμένης μορφής με τον πίνακα του Πιερ-Ογκίστ Ρενουάρ «Ο Μονέ ζωγραφίζει στον κήπο του στο Αρζαντέιγ», επίσης του 1873.

Στο έργο του Ρενουάρ, ο Μονέ φορά ένα μαλακό καπέλο που μοιάζει με εκείνο της καλυμμένης φιγούρας, αν και κοιτάζει προς την αντίθετη κατεύθυνση.

Η επιμελήτρια ζωγραφικής του Μουσείου Ορσέ, Αν Ρόμπινς, εξήγησε ότι ο Μονέ ζωγράφιζε εξαιρετικά σπάνια τον εαυτό του. Αν επιβεβαιωθεί ότι η μορφή είναι αυτοπροσωπογραφία, θα πρόκειται για σημαντική ανακάλυψη.

Η επικεφαλής επιμελήτρια του Ορσέ, Σιλβί Πατρί, σημείωσε ότι η διακριτική παρουσία του ζωγράφου στην περιφέρεια της εικόνας θα ενέτασσε τον πίνακα σε μια μακρά παράδοση καλλιτεχνών που τοποθετούσαν τον εαυτό τους μέσα στις συνθέσεις τους.

Η ταυτοποίηση, πάντως, παραμένει υπόθεση εργασίας και η έρευνα συνεχίζεται.

Γιατί ο Μονέ αφαίρεσε τους ανθρώπους

Μια πιθανή εξήγηση σχετίζεται με τον τρόπο με τον οποίο παρουσιάστηκε ο πίνακας στη Δεύτερη Έκθεση των Ιμπρεσιονιστών το 1876. Εκεί εκτέθηκε με τον τίτλο «Διακοσμητικό Πάνελ».

Εκείνη την περίοδο ο Μονέ αντιμετώπιζε οικονομικές δυσκολίες και αναζητούσε εύπορους προστάτες και παραγγελίες. Η αφαίρεση των ανθρώπινων μορφών μπορεί να έκανε τον πίνακα πιο ουδέτερο και ευκολότερα προσαρμόσιμο ως διακοσμητικό έργο σε ένα ιδιωτικό σπίτι.

Η στρατηγική ενδέχεται να απέδωσε. Ο επιχειρηματίας και συλλέκτης Ερνέστ Οσεντέ πιθανώς είδε «Το Γεύμα» στην έκθεση και λίγο αργότερα ανέθεσε στον Μονέ να δημιουργήσει έναν κύκλο τεσσάρων διακοσμητικών έργων για τον πύργο του στο Μονζερόν.

Ο Μονέ δεν ζωγράφιζε μόνο αυθόρμητα

Οι αποκαλύψεις αλλάζουν και την αντίληψη για τη ζωγραφική μέθοδο του πατέρα του Ιμπρεσιονισμού. Ο Μονέ έχει συνδεθεί με την αυθόρμητη ζωγραφική στην ύπαιθρο και την άμεση αποτύπωση του φωτός και της στιγμιαίας εντύπωσης.

«Το Γεύμα», όμως, αποδεικνύει ότι επεξεργαζόταν διεξοδικά τις συνθέσεις του. Μετακινούσε μορφές, τροποποιούσε αντικείμενα και άλλαζε επανειλημμένα τον καμβά μέχρι να πετύχει το επιθυμητό αποτέλεσμα.

Παρόμοιες παρεμβάσεις εντοπίστηκαν και σε άλλα έργα. Η «Κίσσα» του 1868-1869 περιλάμβανε αρχικά μια σειρά τριών σπιτιών, προτού ένα από αυτά αντικατασταθεί από το πουλί που κυριαρχεί σήμερα στη σύνθεση. Στις «Γυναίκες στον Κήπο» του 1866, η εξέταση αποκάλυψε ότι ο ζωγράφος είχε επιδιορθώσει τον καμβά ράβοντάς τον μετά από ατύχημα.

Η αποκατάσταση του έργου «Το Γεύμα» προγραμματίζεται να αρχίσει στα τέλη του 2027 και αναμένεται να προσφέρει νέες πληροφορίες για την υλική ιστορία και τις διαδοχικές μεταμορφώσεις του πίνακα.

Πηγή: Artnews.com