17°
Έξι καλλιτέχνες εντάχθηκαν στο πρόγραμμα φιλοξενίας του ΕΜΣΤ και βρέθηκαν στο Παρίσι και το Βερολίνο
Έξι καλλιτέχνες, που έχουν ήδη διαγράψει τη δική τους πορεία, βρέθηκαν στη Γερμανία και τη Γαλλία στο πλαίσιο του residency του ΕΜΣΤ όπου είχαν τη δυνατότητα να μοιραστούν το έργο τους με καλλιτέχνες από διάφορες χώρες, να γνωρίσουν επιμελητές από όλον τον κόσμο, να κανονίσουν εκθέσεις, να ανοίξουν τους ορίζοντές τους. Και βέβαια, είχαν την ευκαιρία να γνωρίσουν τις πόλεις όπου φιλοξενήθηκαν, να διασκεδάσουν αλλά και να δεθούν μεταξύ τους και να κάνουν νέες φιλίες.
Συναντηθήκαμε στο καφέ του ΕΜΣΤ και μιλήσαμε για την εμπειρία τους στο εξωτερικό.
Oι residents που συνάντησα χωρίστηκαν σε δύο παρέες: η Μαργαρίτα Αθανασίου και η Βαλίνια Σβορώνου που έκαναν πρακτική στο Künstlerhaus Bethanien του Βερολίνου, και οι Σοφία Κουλουκούρη, Κοσμάς Νικολάου, Βέρα Χοτζόγλου και Κωνσταντίνος Δουμπενίδης που έκαναν στην Cité internationale des arts στο Παρίσι. Κάθε καλλιτέχνης είχε τον δικό του, διαφορετικό τρόπο καλλιτεχνικής έκφρασης και χρησιμοποιούσε τα δικά του μέσα έκφρασης. Ωστόσο, υπήρχαν κοινά σημεία τόσο στην όλη εμπειρία τους, όσο και στον τρόπο που βλέπουν τα πράγματα και τα θέματα που τους εμπνέουν. Μια ήταν η κοινή συνισταμένη όλων όσων ειπώθηκαν: η σπουδαιότητα του residency του ΕΜΣΤ, οι ευκαιρίες που τους προσέφερε και η ανάγκη για να συνεχιστεί το πρότζεκτ ώστε να επωφεληθούν από αυτό όσο το δυνατόν περισσότεροι Έλληνες καλλιτέχνες.
Οι εμπειρίες που μοιράστηκαν, αν και είχαν πολλά κοινά στοιχεία, ήταν αρκετά διαφορετικές και ίσως έχει να κάνει με τον τρόπο που λειτουργούν στη Γερμανία και στη Γαλλία. Αυτό που ήταν κοινό σε όλες τις περιπτώσεις, ακόμα και σε εκείνες που δεν κατέληξαν σε έκθεση, είναι ότι το πρόγραμμα φιλοξενίας άνοιξε πόρτες στους καλλιτέχνες και σίγουρα τους άνοιξε τους ορίζοντες.
Στο πρόγραμμα φιλοξενίας στο Künstlerhaus Bethanien του Βερολίνου η Μαργαρίτα Αθανασίου και η Βαλίνια Σβορώνου κλήθηκαν να ολοκληρώσουν μια ατομική έκθεση, σχεδόν στην αρχή της παραμονής τους εκεί ενώ στη συνέχεια είχαν την ευκαιρία να μοιραστούν τα έργα τους, τη δουλειά τους και την έρευνά τους τόσο με σπουδαίους ανθρώπους του καλλιτεχνικού κόσμου του Βερολίνου και όχι μόνο όσο και με άλλους καλλιτέχνες από διάφορα μέρη του κόσμου.
Γιατί επιλέξατε το Βερολίνο;
Βαλίνια Σβορώνου: Εγώ επέλεξα το Βερολίνο διότι ήξερα το ίδρυμα αυτό από πριν, είχα ξανασυνδέσει τη δουλειά μου με την πόλη αυτή και ειδικά πριν τον COVID, είχα συνεργασίες με ανεξάρτητους χώρους στο Βερολίνο ή με μικρές γκαλερί. Οπότε μου ήταν ένα οικείο περιβάλλον και είχα την ευκαιρία με αυτόν τον τρόπο να ξαναβρώ τις διασυνδέσεις μου εκεί.
Μαργαρίτα Αθανασίου: Το Βερολίνο είναι φανταστικό αλλά, πέρα από αυτό, το να κάνουμε αιτήσεις για residencies είναι μέρος της πρακτικής μας, της καλλιτεχνικής μας ζωής. Με ενδιέφερε πολύ να είμαι στο Βερολίνο και ήταν ένα σούπερ residency. Από την άλλη, θα ήθελα να τονίσω πόσο σημαντική ήταν αυτή η ευκαιρία που μας δόθηκε μέσω του ΕΜΣΤ.
Βαλίνια Σβορώνου: Ακριβώς, είναι μια πρωτοβουλία που μας προσέφερε πολλά. Αυτή η συνεργασία μεταξύ των δύο φορέων και η εξασφάλιση της χρηματοδότησης είναι κάτι που δεν θεωρείται δεδομένο στα residencies.
Πώς δουλέψατε στο residency; Ετοιμάζατε μια έκθεση καθ' όλη τη διάρκεια της παραμονής σας; Και πόσο μείνατε;
Μαργαρίτα Αθανασίου: Είχαμε ένα εργαστήριο, ένα workspace, και ο σκοπός μας ήταν να κάνουμε μια ατομική έκθεση.
Βαλίνια Σβορώνου: Ο σκοπός ήταν να κάνεις έρευνα και να συνδέσεις τα έργα σου με τον χώρο του Βερολίνου ή με άλλα ιδρύματα. Η έκθεση ήταν μόνο ένα κομμάτι του residency, όπως και οι παρουσιάσεις που κάναμε στα open studios days. Μέσα από το πρόγραμμα μας δόθηκε η ευκαιρία να παρουσιάσουμε τη δουλειά μας σε ένα διεθνές πλαίσιο.
Μαργαρίτα Αθανασίου: Τις εκθέσεις μας τις κάναμε στην αρχή του residency, που διήρκεσε έξι μήνες περίπου. Και συνολικά ήμασταν περίπου στα 30 άτομα. Αλλά άλλαζαν συχνά οι καλλιτέχνες διότι κάποιοι έρχονταν για λιγότερο, κάποιοι για περισσότερο...
Βαλίνια Σβορώνου: Συναντήσαμε άτομα από διαφορετικές χώρες, από διαφορετικά partner institutions, από την Ευρώπη, τον Καναδά...
Τι αποκομίσατε από την όλη εμπειρία;
Μαργαρίτα Αθανασίου: Για εμένα κύλησε αρκετά ωραία. Προέκυψαν δυο -ίσως και τρεις- εκθέσεις στο Βερολίνο, αλλά και μια στην Ελλάδα καθώς θα δείξω το έργο που παρουσίασα στη Γερμανία στο ΕΜΣΤ. Γενικώς ήταν μια πολύ βοηθητική εμπειρία και με βοήθησε που κάναμε την έκθεση στην αρχή του residency και στη συνέχεια είχαμε χρόνο να εμβαθύνουμε σε άλλα δικά μας ζητήματα.
Βαλίνια Σβορώνου: Εμένα στην αρχή αυτό με δυσκόλεψε λίγο. Περίμενα ότι θα έχω χρόνο για να κάνω την έρευνά μου και να καταλήξω στην έκθεση. Ωστόσο, μετά την έκθεση είχα τον χρόνο να συνεχίσω την έρευνά μου και να προετοιμάσω ένα έργο το οποίο θα παρουσιάσω τον Νοέμβριο. Ήταν πολύ σημαντικό ότι μέσω του residency είχα τη δυνατότητα να παράξω εκεί ένα έργο που θα δειχτεί αλλού. Μαζί με τις γνωριμίες και τα δίκτυα ήταν πολύ βοηθητικό όλο αυτό. Και το πιο σημαντικό από όλα ήταν ότι η δουλειά μας εκτίθετο για κάποιους μήνες σε πολύ κεντρικό σημείο του Βερολίνου, όπου περνούσαν επιμελητές από όλον τον κόσμο για να δουν τα residencies καλλιτεχνών. Αυτό μας άνοιξε άλλους δρόμους.
Πώς κύλησε η σχέση μεταξύ σας; Δουλεύετε και σε παρόμοια θέματα;
Μαργαρίτα Αθανασίου: Έχουν πολλά κοινά στοιχεία οι πρακτικές μας και είδα και πολλές συγγένειες με τις πρακτικές πολλών ατόμων που είχαν επιλεγεί για residency στον συγκεκριμένο χώρο.
Βαλίνια Σβορώνου: Η δική μου δουλειά έχει να κάνει περισσότερο με το τοπίο, την οικολογία, τη γυναικεία ταυτότητα, οπότε είναι πολύ ενδιαφέρον που συναντηθήκαμε και εκεί, υπήρχε μια πολύ ωραία ώσμωση μεταξύ μας.
Μαργαρίτα Αθανασίου: Μέναμε και πολύ κοντά η μια στην άλλη, οπότε ήταν εύκολο να βλεπόμαστε κάθε μέρα, να ανταλλάσσουμε απόψεις, να μιλάμε για τα έργα μας.
Βαλίνια Σβορώνου: Ναι, όλο αυτό βοήθησε ώστε να χτιστεί μια δημιουργική ανταλλαγή και μια ειλικρινής σχέση μεταξύ μας.
Στο residency που πραγματοποιήθηκε στη Cité internationale des arts, σε συνεργασία με το ΕΜΣΤ, το 2025 φιλοξενήθηκαν 4 Έλληνες καλλιτέχνες. Το πρόγραμμα ήταν αρχικά για τρεις μήνες με δυνατότητα παράτασης για άλλους δύο. Οι περισσότεροι εξασφάλισαν αυτή τη δυνατότητα. Το κλίμα στην ομάδα ήταν πολύ φιλικό ενώ η συζήτηση έγινε σε πολύ χαλαρούς ρυθμούς. Κατά τη διάρκεια της κουβέντας μας υπήρχαν συχνά παρεμβάσεις από τους άλλους, ειδικά σε ό,τι είχε να κάνει με την υποδοχή που είχαν στη Cité, τη βοήθεια που τους παρείχαν, τις σχέσεις με τους υπόλοιπους residents, τις γνωριμίες που έκαναν αλλά και τη γενικότερη εμπειρία τους στο Παρίσι. Παράλληλα, όλοι αναφέρθηκαν στους ρυθμούς της πόλης και της ίδιας της Cité, που ήταν πολύ έντονοι καθώς διοργανώνονταν πολλές παράλληλες εκδηλώσεις σχεδόν καθημερινά και ήταν ανοιχτές σε όλους. Ωστόσο, το residency ενώ τους παρείχε πολλά εργαλεία, τους άφηνε και πολλά περιθώρια ελευθερίας να τα εκμεταλλευτούν κατά το δοκούν και ανά περίπτωση ώστε να μην αισθάνονται την έντονη πίεση ότι πρέπει να παρουσιάσουν το αποτέλεσμα της δουλειάς τους. Σημασία εδώ δόθηκε και στο ταξίδι, ενώ παράλληλα όλοι τόνισαν πόσο σημαντικό είναι να συνεχιστεί το συγκεκριμένο residency του ΕΜΣΤ διότι δίνει σε καλλιτέχνες τη δυνατότητα να δείξουν τη δουλειά τους έξω, να γνωρίσουν κόσμο, να δικτυωθούν και ενδεχομένως να ξεκινήσουν και άλλα πρότζεκτ.
Σοφία Κουλουκούρη
Είμαι εικαστικός, performer και ιστορικός τέχνης. Τα τελευταία χρόνια κάνω και χορογραφικά έργα. Αυτό το residency μού συνέβη μια χρονιά που είχε πολύ νόημα για μένα γιατί είχα μόλις δημοσιεύσει το πρώτο μου βιβλίο ως ακαδημαϊκός, το οποίο ήταν γραμμένο στα γαλλικά και δημοσιεύτηκε στο Παρίσι, οπότε συνέπεσε σε μια στιγμή που έτσι κι αλλιώς δούλευα θεματικές που έχουν σχέση και με το Παρίσι και με τη δουλειά μου. Το αρχικό residency ήταν τρεις μήνες αλλά πήρα και μια παράταση άλλους δύο. Στη συνέχεια υπήρξαν πολλές ευκαιρίες εργασίας, οπότε έκτοτε πηγαινοέρχομαι συχνά στο Παρίσι, βρίσκομαι εκεί σχεδόν μια φορά τον μήνα. Υπό αυτή την έννοια, για μένα η Cité ήταν μια εξαιρετική εμπειρία, διότι το το residency ήταν customized πάνω μας. Οι υπεύθυνοι ήταν εκεί για εμάς, για ό,τι είχαμε ανάγκη. Εμένα με έφεραν σε επαφή με ανθρώπους που θαύμαζα χρόνια και ήταν πολύ σημαντικοί για τη δουλειά μου, ενώ παράλληλα μας κανόνιζαν portfolio reviews, ραντεβού με curators.
Μέσα από το residency μου στη Cité προέκυψε μια συνεργασία με το Bourse de Commerce- Fondation Pinault. Εκεί παρουσίασα 4 συμμετοχικές performances, όπου συνολικά ήμασταν γύρω στα 40 άτομα κάθε φορά, το οποίο ήταν τεράστιο, ήταν το μεγαλύτερο πρότζεκτ από οτιδήποτε είχα κάνει ποτέ και σε επίπεδο αμοιβής και σε επίπεδο visibility προφανώς. Το τελευταίο απ' αυτά τα δρώμενα έγινε στις 12 Δεκεμβρίου, οπότε η παράταση που πήρα συνεχίστηκε με αυτόν τον τρόπο.
Επίσης υπήρχαν οι open studios days, όπου μπορούσαμε να δείχνουμε τη δουλειά μας μέσα στη Cité, και αυτό ήταν πολύ σημαντικό και μου άνοιξε πόρτες.
Με ποια ιδιότητα πήγες στο residency;
Σοφία Κουλουκούρη: Εγώ πήγα με τις performance αλλά και ως άνθρωπος που γράφει, δηλαδή πήγα με μία έρευνα που σχετίζεται με τις γυναίκες καλλιτέχνιδες και την εξαφάνιση αλλά και το γυναικείο βλέμμα πάνω στο σώμα των γυναικών ως διαθέσιμο αντικείμενο. Και το βιβλίο μου είναι πάνω σε αυτό το θέμα, οπότε πήγα σαν ερευνήτρια που θέλει να κάνει έργα πάνω σε αυτό αλλά μετά έγιναν και άλλα πράγματα τα οποία ήταν πιο χορογραφικά και τα οποία συνεχίστηκαν και φέτος.
Οπότε εσύ μιλάς γαλλικά. Πιστεύεις ότι έπαιξε ρόλο στη δουλειά σου και στην υποδοχή που είχες. Οι υπόλοιποι μιλάτε;
Κοσμάς Νικολάου: Γενικώς νομίζω πως είναι πολύ κλειστό το Παρίσι ως προς τη γαλλοφωνία. Ο οργανισμός δεν ήταν όμως, έχει μια πραγματικά ανοιχτή προσέγγιση και είναι και πολύ μεγάλος, φιλοξενεί ταυτόχρονα 350 καλλιτέχνες.
Βέρα Χοτζόγλου
Αυτό που που ενδιαφέρει το Cité είναι η σχέση μεταξύ των residents. Το καλλιεργεί πολύ και όχι τόσο το να να κάνει ένα residency που είναι αμιγώς για επαγγελματίες και αμιγώς να σε πάει σε μια κατεύθυνση πιο επαγγελματική, έχεις μια ελευθερία κινήσεων. Το πρώτο πράγμα που είπαν στις συναντήσεις είναι ότι έχουν τη φήμη ότι είναι το καλύτερο residency στον κόσμο, αλλά δεν ισχύει κάτι τέτοιο. Αυτό δημιουργεί μεγάλο άγχος μεταξύ των καλλιτεχνών και από άλλους οργανισμούς από άλλες χώρες που έρχονταν με τη σκέψη ότι «είμαστε στη Cité des Arts, άρα πρέπει να παράξουμε, άρα αυτό είναι το καλύτερο residency στον κόσμο». Οπότε η Cité η ίδια, μέσω και της νέας διοίκησης, προσπαθούσε εξ αρχής να μας κάνει να καταλάβουμε ότι δεν πρέπει να έχουμε άγχος που βρισκόμαστε εκεί ως residents και ότι πρέπει να εκμεταλλευτούμε όλες τις ευκαιρίες που μας δίνονταν χωρίς απαραίτητα να πρέπει να αποδείξουμε ποιοι είμαστε.
Εσύ τι έκανες στη Cité;
Βέρα Χοτζόγλου: Εγώ είμαι εικαστικός καλλιτέχνης και κάνω και σινεμά, κινηματογραφικές ταινίες περισσότερο. Στη Cité πήγα με μια έρευνα που αφορούσε τον υπερτουρισμό, τον εκσυγχρονισμό και τον εκτοπισμό της queer κοινότητας και των safe spaces στο αστικό κέντρο. Ήταν κατά κάποιο τρόπο η συνέχεια μιας έρευνας που είχε ξεκινήσει από την Αθήνα και για το πώς η Αθήνα εξελίσσεται. Βέβαια, στο Παρίσι ήδη έχει φτάσει σε ένα βαθμό που είναι εντελώς διαφορετικά τα πράγματα, οπότε ουσιαστικά δούλεψα ένα κομμάτι της έρευνας εκεί με έναν πιο βιωματικό τρόπο, γιατί δυστυχώς ήταν αρκετά δύσκολο να με βοηθήσουν σε αυτό καθώς είχε να κάνει περισσότερο με τις κοινότητες. Δηλαδή το να μπεις σε μια κοινότητα είναι αρκετά δύσκολο. Δεν υπήρχε και ο απαραίτητος χρόνος που χρειάζεται όλο αυτό. Οπότε δυστυχώς για μένα λειτούργησε αντίστροφα διότι το τρίμηνο ήταν πολύ μικρό χρονικό διάστημα για την έρευνά μου. Επίσης με δυσκόλεψε και το ότι δεν μιλούσα γαλλικά, για να μπορώ να συνεννοηθώ πιο εύκολα με τις κοινότητες. Η Σοφία (Κολοκούρη) με βοήθησε λίγο σε αυτό το κομμάτι.
Δεν πήρες παράταση εσύ;
Βέρα Χατζόγλου: Πήρα έναν μήνα μόνο, αλλά για άλλο λόγο, λόγω έρωτα. Είναι ωραίο και σημαντικό να συμβαίνουν και τέτοια πράγματα στο πλαίσιο αυτών των προγραμμάτων.
Επομένως εσύ δεν κατέληξες σε κάποια έκθεση, κάποιο πρότζεκτ;
Βέρα Χατζόγλου: Όχι, πέρα από μια προσωπική ματιά και εμπειρία πάνω στο θέμα μου. Επίσης το στούντιό μου βρισκόταν ακριβώς πάνω στον Σηκουάνα, όπως και των υπολοίπων της παρέας, οπότε είχα την τύχη και την ατυχία να ξυπνάω απ' το πρωί με τα γέλια από τους τουρίστες γιατί αυτοί χαίρονταν, περνούσαν καλά, έβγαζαν φωτογραφίες την πόλη, ενώ το βράδυ στο ίδιο σημείο ήταν τρεις σειρές με σκηνές αστέγων, των αιτούντων άσυλο... Ξεκίνησα λοιπόν να μελετώ αυτό το κοντράστ σε μια πόλη μάλιστα που είναι διαχρονικά γνωστή για τις αντιθέσεις της.
Κοσμάς Νικολάου: Πάντως, για να σχολιάσω κι εγώ το ζήτημα αυτό, στη Cité έβλεπες όλα όλα τα κοινωνικά στρώματα. Είχε Αμερικανούς, τους high class, που έρχονταν στο Cité έχοντας 9 μήνες residency με ένα τεράστιο budget, αλλά είχε και από τα πιο λαϊκά στρώματα. Υπήρχε κι ένα γκρουπ στο WhatsApp και ήταν ενδιαφέρον να δεις πώς αντιδρούσε κάθε εθνική ή κοινωνική ομάδα στο ζήτημα των αστέγων.
Ήταν το πρώτο σου residency;
Βέρα Χοτζόγλου: Ναι, ήταν η πρώτη φορά για μένα και στην αρχή με άγχωσε όχι μόνο σε σχέση με τους ξένους αλλά και σε σχέση με τους υπόλοιπους Έλληνες, το ποιοι θα είναι, το πώς θα είναι η δουλειά τους κ.λπ. Αλλά ήταν φοβερή και η προσέγγιση από το ίδιο το Cité, ότι «εδώ δεν μας ενδιαφέρει η τάξη σας, η εθνικότητά σας, ο σεξουαλικός προσδιορισμός, το φύλο σας, η ταυτότητά σας. Είστε όλοι μαζί και κοιτάξτε να περάσετε όσο καλύτερα γίνεται, να πάρετε πράγματα, να ζήσετε το Παρίσι». Και είχες τη δυνατότητα να ζήσεις την πόλη, να την καταλάβεις. Επίσης, πάντα είχαν τη διάθεση να ακούσουν, να σε βοηθήσουν. Είχαν επίσης πολύ ωραίους ομιλητές και ανθρώπους που κάνουν workshops. Παράλληλα άνοιξε το Cité Club που ήταν κλειστό 15 χρόνια και εκεί πρόβαλαν ταινίες. Μάλιστα κατάφερα να μπλεχτώ λίγο στην ομάδα, πήγαινα στις συναντήσεις, παρακολουθούσα τα Q&A μετά όπου γίνονταν πολύ όμορφες συζητήσεις.
Κοσμάς Νικολάου: Εδώ να προσθέσω ότι περνούσαμε πολύ καλά. Ακόμα και εγώ που δεν ξενυχτούσα πολύ, δεν μου άρεσε, προσπαθούσαν να με παρασύρουν. Και περνούσαμε καλά.
Σοφία Κολοκούρη: Επίσης υπήρχε ένα πιάνο σε ένα από τα στούντιο που είχα και η Βέρα ερχόταν και έπαιζε.
Βέρα Χοτζόγλου: Και επειδή γίνονταν πολλά πράγματα και πολλές εκδηλώσεις στη Cite, αλλά και επειδή το Παρίσι είναι μια πόλη τόσο ζωντανή, έβλεπες και τους γύρω σου να προσπαθούν να προλάβουν να κάνουν τα πάντα. Ή να προσπαθούν να βρουν θέσεις σε workshops που ήταν ήδη γεμάτα και να περιμένουν με αγωνία να ακυρώσει κάποιος ώστε να μπορέσουν να παρακολουθήσουν. Γενικώς παρατηρούσες την αγωνία των ανθρώπων να αδράξουν όλες τις ευκαιρίες που εμφανίζονταν.
Κωνσταντίνος Δουμπενίδης
Εμένα η καταγωγή μου είναι από την επαρχία και ασχολήθηκα με τις διαδηλώσεις που κάνουν οι αγρότες, το πώς λειτουργούν και προσελκύουν ακροδεξιά κόμματα και πιο λαϊκίστικες απόψεις. Οπότε έχοντας αυτό στο μυαλό μου, αντιμετώπισα δυο σοβαρές δυσκολίες στο residency: γλώσσα και απόσταση. Έπρεπε να μείνω στην επαρχία για να μπορέσω να προσεγγίσω καλύτερα το θέμα μου και αφιέρωσα λίγο χρόνο, ερευνητικά κυρίως, για το τι συμβαίνει στη Γαλλία σε σχέση με αυτό. Αυτά τα ζητήματα άλλωστε δεν αφορούν μόνο την Ελλάδα ή τη Γαλλία, αλλά όλον τον κόσμο. Είχα μια δυσκολία στην παραγωγή μιας έρευνας εδώ στο Παρίσι, αλλά επειδή υπήρχε μια αποφόρτιση από τη Cite για το τι είναι παραδοτέο, εκμεταλλεύτηκα όσο το δυνατόν καλύτερα την παραμονή μου εκεί δίχως άγχος. Παράλληλα γνώρισα και καλλιτέχνες που δεν θα είχα την ευκαιρία να γνωρίσω αλλού, από εθνικότητες που δεν μπορούσα εύκολα να συναντήσω, όπως π.χ. κάποια άτομα από τη Ναμίμπια.
Ποια είναι τα μέσα της δικής σου έρευνας;
Δουλεύω κυρίως με κοινότητες και αυτό που παράγεται είναι κυρίως βίντεο. Εκφράζομαι και με τη φωτογραφία, τα έργα μου είναι πιο συμμετοχικά αλλά παίρνουν χρόνο, όπως είπε και η Βέρα. Θέλει χρόνο να δουλέψεις με μια κοινότητα, να σε εμπιστευθούν και να βγει ένα ωραίο αποτέλεσμα.
Σε έχει οδηγήσει κάπου;
Όχι προς το παρόν. Ένα θέμα που ακολουθώ εδώ και 4 χρόνια περίπου είναι η έννοια του οικοφασισμού, ζητήματα που αφορούν την προστασία του περιβάλλοντος αλλά μέσα εμπεριέχονται κάποια προβληματικά στοιχεία. Όσον αφορά το βιοποριστικό ζήτημα, ασχολούμαι με το design, από αυτό βιοπορίζομαι. Όσον αφορά στο θέμα της παραγωγής τέχνης, για εμάς είναι ευκαιρία να δείξουμε τη δουλειά μας σε τέτοιους θεσμούς.
Βέρα: Υπάρχει πίεση στους καλλιτέχνες όσον αφορά το βιοποριστικό κομμάτι. Εγώ εργάζομαι στον τουρισμό για να βιοποριστώ οπότε ένα πιεστικό residency που σε καλεί να αποδείξει ποιος είσαι, να δείξεις την αξία σου, είναι κάτι που δεν οδηγεί κάπου, γι' αυτό θεωρώ ότι είναι επιτακτική ανάγκη να συνεχίσει αυτό το residency μέσω του ΕΜΣΤ γιατί ένα μεγάλο μέρος των καλλιτεχνών που ζουν στην Αθήνα -ακόμα και μεγάλα ονόματα- βιοπορίζονται από θέσεις εργασίας που δεν έχουν καμία σχέση με την τέχνη.
Κοσμάς Νικολάου
Η δουλειά μου βασίζεται σε μελέτη αρχείων και ιστοριών, προφορικών και μη, και πώς όλα αυτά δημιουργούν κάποιες αφηγήσεις, είτε επίσημες είτε ανεπίσημες. Και πολύ συχνά έχω την τάση να βλέπω πώς αυτές οι αφηγήσεις ξαναβλέπουν την ιστορία της αρχιτεκτονικής ή κάποια πράγματα που φαίνονται πολύ οριοθετημένα πώς μπορεί να έχουν κάποια άλλα επίπεδα αφήγησης. Και στην προκειμένη περίπτωση, στο Παρίσι, ενώ γνώριζα τουριστικά την πόλη, δεν είχα περάσει ποτέ πάνω από 10 μέρες εκεί. Αντιθέτως, αυτή τη φορά ήταν το 3 συν 2 που κάναμε οι περισσότεροι, δηλαδή 5 μήνες συνολικά, και μελέτησα λίγο πώς από το τέλος του Ψυχρού Πολέμου μέχρι σήμερα διαμορφώνονται κάποιες σχέσεις πολιτιστικές μέσα στο κέντρο του Παρισιού, και πώς αυτό δημιουργεί μια κυριαρχία γεωπολιτική και γεωγραφική. Ενώ παράλληλα μελέτησα πώς υπάρχουν κρυφές συνδέσεις με την Ελλάδα και προσπάθησα να δω πώς πραγματοποιείται η αναπαράσταση πολιτικών και καλλιτεχνικών κοινοτήτων ανάμεσα στην Αθήνα και το Παρίσι από τότε μέχρι σήμερα. Όλο αυτό το πρότζεκτ προέκυψε κάπως φυσικά, μέσα από τους περιπάτους μου στην πόλη και ενδεχομένως δεν θα ήταν εφικτό να πραγματοποιηθεί σε άλλη περίοδο πέρα από το καλοκαίρι, που η πόλη είναι αδιανόητα άδεια.
Οπότε ασχολήθηκα με τη φωτογραφία που έως τότε τη χρησιμοποιούσα μόνο ως παράλληλη διαδικασία, και συγκεκριμένα με Polaroid. Ήταν ένα μέσο που έχω ξαναχρησιμοποιήσει μεν, αλλά ποτέ δεν έχω δείξει στο κοινό, και είχα την τύχη να υπάρχουν κάποιοι εκθεσιακοί χώροι στη Cité, ένας πολύ μεγάλος που κάνουν ερευνητικές εκθέσεις αρκετά ενδιαφέρουσες, κι ένας μικρότερος που κάνουν ατομικές, και γίνονται 6 με 7 εκθέσεις τον χρόνο. Εγώ προσκλήθηκα από τον οργανισμό για να κάνω αυτή την παρουσίαση εκεί και αυτό έδωσε και ένα πολύ μικρό budget - που ήταν ξεχωριστό από το Cité, ήταν του οργανισμού για να κάνεις παραγωγές, το οποίο βοήθησε αρκετά γιατί τα Polaroid που χρησιμοποίησα είναι ακριβά φιλμ.
Και ήταν μόνο φωτογραφική έκθεση;
Κοσμάς Νικολάου: Κυρίως ναι, αλλά αποτελεί μια διαδικασία χαρτογράφησης. Δηλαδή στην ουσία περπατώντας σε περιοχές του Παρισιού που είχαν τουριστικό ενδιαφέρον, προσπάθησα να δω πίσω από αυτό το layer, μελετώντας τις τοποθεσίες, τους ανθρώπους που έζησαν και κινήθηκαν εκεί αλλά και τη δράση της CIA και της KGB στις τοποθεσίες αυτές. Και ενώ όλα αυτά φαίνονται πολύ κρυφά και απωθημένα, έχουν ακόμα επιρροή και δύναμη, και στην ουσία φωτογράφιζα τη σωματική μου, περιπλάνηση στην πόλη, δημιουργώντας ξανά χάρτες.
Αυτή την έκθεση θα τη δείξεις και αλλού;
Κοσμάς Νικολάου: Με ενδιαφέρει να δημιουργήσω κάποια καινούργια έργα. Αρχικά σκέφτομαι ένα βιβλίο, το οποίο είναι κοντά στο στάδιο της βιβλιοδεσίας μετά από 9 μήνες... Με ενδιαφέρει αυτό που μπορεί να γίνει από απόσταση, το υλικό, το βιβλίο, αλλά με ενδιαφέρει και ένα φιλμ, δηλαδή πράγματα που δεν έχω ξανακάνει. Αυτή η περίοδος στο Παρίσι με έκανε να σκεφτώ μέσα έκφρασης που δεν είχα ξαναχρησιμοποιήσει. Θέλω πολύ στο επόμενο διάστημα να κάνω ένα φιλμ.
Και όσον αφορά την εμπειρία σου στο residency;
Κοσμάς Νικολάου: Για μένα ήταν συναρπαστικό. Νιώθω ότι, ενώ δεν είχαμε πάρα πολύ κοινό χρόνο μεταξύ μας, υπήρχε μια αίσθηση συνάντησης και υποστήριξης και υπήρχε αυτή η υποστήριξη από το ΕΜΣΤ, που ήταν πολύ σημαντική για εμάς. Και παράλληλα υπήρχε και η συνεχής πρόκληση να γνωρίσεις την πόλη, πέρα από τη Cité.
H Μαργαρίτα Αθανασίου, η Βαλίνια Σβορώνου, η Σοφία Κουλουκούρη, ο Κοσμάς Νικολάου, η Βέρα Χοτζόγλου και ο Κωνσταντίνος Δουμπενίδης μιλούν στην ATHENS VOICE
Πόσες φωνές και ιδιότητες μπορούν να κατοικούν μέσα σ’ ένα σώμα;
Από τον Γιώργο Ζαμπέτα στο Happening, τους Magic De Spell και τη Rockarolla. Θυμάται το καλοκαίρι που ξεκίνησαν όλα και μιλά για μια ζωή που κύλησε ολόκληρη μέσα στη μουσική
Δέκα ορόφους πάνω από το έδαφος σε περιμένει μια άλλη Αθήνα
Για περισσότερα από σαράντα χρόνια, σε ένα κτίριο στην κορυφή της Αγίας Παρασκευής, λειτουργούσε ο μοναδικός πυρηνικός αντιδραστήρας της Ελλάδας. Η ATHENS VOICE μπήκε στον χώρο.
Διεθνές Φεστιβάλ Χορού στα Χανιά: Όταν η τέχνη επιβιώνει από την αυταπάρνηση των ανθρώπων της
