Ένα έργο που εμφανίστηκε σε διαδικτυακή δημοπρασία ως ανώνυμη φλαμανδική μελέτη αποδείχθηκε, ύστερα από εκτενή έρευνα, ένα σπάνιο «δύο σε ένα» έργο του μεγάλου Φλαμανδού ζωγράφου Πέτερ Πάουλ Ρούμπενς, αποκαλύπτοντας κάτω από την επιφάνειά του μια δεύτερη, κρυμμένη μορφή.
Ο Βέλγος έμπορος τέχνης Κλάας Μύλλερ απέκτησε το έργο πριν από τρία χρόνια, πληρώνοντας λιγότερα από 100.000 ευρώ σε online δημοπρασία από έναν σχετικά άγνωστο οίκο στη βόρεια Ευρώπη. Το έργο περιγραφόταν απλώς ως μελέτη σε χαρτί από «ανώνυμο καλλιτέχνη της φλαμανδικής σχολής». Παρότι δεν ήταν βέβαιος για την πατρότητα, ο Μύλλερ θεώρησε ότι το ύφος και η ποιότητα παρέπεμπαν έντονα σε έναν ζωγράφο του κύκλου –αν όχι του ίδιου– του Ρούμπενς και αποφάσισε να ρισκάρει.
Η επιβεβαίωση ήρθε σταδιακά. Όταν ο πίνακας παραδόθηκε στο σπίτι του, ο Μύλλερ παρατήρησε ότι, παρά τη φθορά και τη βρωμιά, το βερνίκι είχε προστατεύσει το έργο, αποκαλύπτοντας εξαιρετική τεχνική. Ακολούθησε πολύμηνη μελέτη από τον ιστορικό τέχνης Μπεν φαν Μπένεντεν, πρώην διευθυντή του Μουσείου Ρούμπενς στην Αμβέρσα, ο οποίος χαρακτήρισε την απόδοση «εξαιρετικά ζωντανή» και συμβατή με εργαστηριακή μελέτη του ίδιου του ζωγράφου.
Το έργο απεικονίζει έναν ηλικιωμένο, φαλακρό άνδρα με πλούσια γενειάδα και έντονο βλέμμα. Όταν όμως ο πίνακας περιστραφεί κατά 180 μοίρες, μέσα από τη γενειάδα αναδύεται το περίγραμμα ενός γυναικείου προσώπου με μακριά μαλλιά και πλεξούδες. Σύμφωνα με τους ειδικούς, δεν πρόκειται για σκόπιμη οπτική ψευδαίσθηση αλλά για επαναχρησιμοποίηση χαρτιού: ο Ρούμπενς φαίνεται ότι ζωγράφισε πρώτα τη γυναικεία μορφή και αργότερα χρησιμοποίησε το ίδιο φύλλο για μια νέα μελέτη.
Η ανδρική μορφή δεν είναι άγνωστη στο έργο του Ρούμπενς. Ο ίδιος τύπος προσώπου εμφανίζεται σε αρκετούς εμβληματικούς πίνακες του ζωγράφου: ως Άγιος Αμάνδος στην «Ύψωση του Σταυρού» στον καθεδρικό ναό της Αμβέρσας, ως βασιλιάς Μελχιόρ στην «Προσκύνηση των Μάγων» στο Μουσείο του Πράδο και ως Φαρισαίος στον πίνακα «Ο Φόρος του Καίσαρα» στο Μουσείο Legion of Honor στο Σαν Φρανσίσκο. Ο Ρούμπενς είναι γνωστό ότι δημιουργούσε «πρότυπες» φυσιογνωμικές μελέτες, τις οποίες επαναχρησιμοποιούσε σε διαφορετικά έργα.
Η ανακάλυψη έχει ήδη προκαλέσει έντονο ενδιαφέρον στον κόσμο της τέχνης, καθώς αντίστοιχες μελέτες του Ρούμπενς έχουν πωληθεί στο παρελθόν έναντι ποσών που ξεπερνούν τις 500.000 ευρώ. Το έργο θα παρουσιαστεί στο κοινό στα τέλη Ιανουαρίου στην έκθεση Brafa στις Βρυξέλλες, ενώ ο Μύλλερ έχει εκφράσει την επιθυμία του να παραχωρηθεί μελλοντικά σε μουσείο ως μακροχρόνιος δανεισμός.
Ακόμη και ως εργαστηριακή μελέτη, το έργο –διπλό και απρόσμενο– φωτίζει εκ νέου τη δημιουργική διαδικασία ενός από τους σημαντικότερους ζωγράφους της ευρωπαϊκής μπαρόκ ζωγραφικής, υπενθυμίζοντας ότι η τέχνη συχνά κρύβει περισσότερα από όσα αποκαλύπτει με την πρώτη ματιά.
Πηγή: The Guardian