Κωστής Σταφυλάκης: Η φυλή Gopnik από τη Ρωσία στη Θεσσαλονίκη

Στη ρωσική αργκό, το Gopnik χρησιμοποιείται για να υποδηλώσει ληστεία στον δρόμο, σχετίζεται όμως και με τους ξενώνες Gop, μέρη όπου έμεναν οι άποροι μετά την Οκτωβριανή Επανάσταση του 1917. Σε μια ακόμα πιο παλιά, προκομμουνιστική αργκό, Gopnik ήταν αυτός που κοιμόταν στον δρόμο, περιπλανόμενος αλητάκος δίχως στέγη και δίχως νόμο.

Στην έκθεση «GZPRM GOPNIK SKG», ο Κωστής Σταφυλάκης παρουσιάζει μια ενδελεχή έρευνα στην πολιτισμική υποκουλτούρα των Gopnik, που αναδύθηκε στις χώρες της πρώην Σοβιετικής Ένωσης, κυρίως όμως στη Ρωσία, όπου η φιγούρα του Gopnik ανελλιπώς χρόνια τώρα λειτουργεί σαν μια καρτουνίστικη αναπαράσταση ενός μεγάλου κομματιού της μετασοβιετικής νεολαίας, που στις μέρες μας έγινε ως και memefication, και υποδηλώνει περιπαικτικά την πνευματική κατάσταση του εικονιζόμενου. 

Οι Gopnik είναι κυρίως άντρες που προέρχονται από εργατικές ή οικονομικά ασθενείς τάξεις των αστικών περιοχών. Φορούν φόρμες adidas και τραγιάσκα και  ποζάρουν καθισμένοι ανακούρκουδα σε ένα άραγμα που παραπέμπει στη στάση που κάθονταν οι βαρυποινίτες στις ρωσικές φυλακές για να μην παγώνουν στα τσιμέντα. Ακούνε πρώιμη techno μουσική και όλη η συμπεριφορά, η κινησιολογία και το στιλ τους, συγγενεύει με τα χούγια του δικού μας αρχαικού Κάγκουρα, με ολίγη από Τραπερ: μασάνε ηλιόσπορους, πίνουν φθηνή βότκα και μπιρόνια από το περίπτερο, καπνίζουν φθηνά στούκας, κουβαλούν επάνω τους όπλα,  βρίζουν, είναι αγενείς και πετούν τη σκούφια τους για τσαμπουκά. Έχοντας λατρεία σε φθηνές παλιές και ξεχαρβαλωμένες BMW ή Lada, που με το κατάλληλο πείραγμα μετατρέπονται σε φετιχιστικά status symbols, οι ρώσοι Gopnik είναι φανατικοί αντιδυτικοί και ορκισμένοι Πανσλαβιστές. Εθνίκια με βούλα, αποθεώνουν τον Πούτιν και συντάσσονται  με την ακροδεξιά, παρόλο που στη φυλή τους, συναντά κανείς διάσπαρτες ανάμεσά τους και κάποιες ακροαριστερές σέχτες.

Ο Σταφυλάκης, που καιρό τώρα μελετά τέτοιες υποκουλκτούρες, στο GZPRM GOPNIK SKG, εξερευνά τις υποπολιτισμικές εικόνες των Gopnik μέσα σε παγκόσμια και τοπικά πλαίσια. Η έκθεσή του παρουσιάστηκε αρχικά στο ΚΕΙV (Αθήνα, 2023) και στη συνέχεια στην K-Gold Temporary Gallery (Λέσβος, 2024), ωστόσο, οι ιστορικές και πολιτιστικές διασυνδέσεις της Θεσσαλονίκης με τα Βαλκάνια και τις σλαβικές χώρες ενισχύουν τη δυναμική της στον βορρά, μιας και μετά την πτώση του κομμουνισμού, η πόλη αναδείχθηκε σε σημείο αναφοράς για τους Έλληνες μετανάστες που κατέφθασαν από την πρώην Σοβιετική Ένωση, εμπλουτίζοντας την τοπική κουλτούρα του Κάγκουρα.

Με glitch και κιτς επιρροές, αποκρυφιστικά σύμβολα,  τατουάζ, επαναχρησιμοποιημένα εμπορικά αντικείμενα, θεατράλε στιλιζαρισμένη βία και μεταποκαλυπτικά δυστοπικές και εσχατολογικές εικόνες, ο Σταφυλάκης, στρέφει την προσοχή του σε υποκουλτούρες και ομάδες που κινούνται στα όρια μεταξύ κοινωνικού περιθωρίου, τρόμου, ανέχειας και αποξένωσης, φέρνοντας στη Θεσσαλονίκη μερικές «σημειώσεις» για μια φυλή και ένα φαινόμενο που η παρουσία του μεταξύ ψηφιακού κόσμου και αληθινών γειτονιών καταργεί τα όρια μεταξύ κατασκευασμένου και υπαρκτού.

Για όσους η Θεσσαλονίκη δεν αρχίζει και τελειώνει στο σινιέ κέντρο, η «φυλή» με την οποία καταπιάνεται ο Σταφυλάκης είναι αρκούντως ορατή. Αντλώντας έμπνευση από το πολυσύνθετο πολιτισμικό περιβάλλον της Θεσσαλονίκης– SKG, η έκθεση λειτουργεί πέρα από το δίκτυο των βιντεοπαιχνιδιών, των meme και των ινσταγκραμικών ή TikTok αναπαραστάσεων, σαν ένα απόλυτα αληθινό αντικαθρέφτισμα ταυτοτήτων, εφόσον από τη Ρωσία, την Ουκρανία, τη Λευκορωσία και άλλες πρώην Σοβιετικές Δημοκρατίες, οι Gopnik διαχέονται παντού πλέον στα προάστεια της Ευρώπης.

Κωστής Σταφυλάκης, «GZPRM GOPNIK SKG»
The Eye Altering, Πάικου 2, Θεσσαλονίκη

Συμμετέχουσες/οντες: Αλέκος Μπουρελιάς, Χρήστος Μπουρελιάς, Βασίλης Βλασταράς, Τάσος Παπατσώρης, Δέσποινα Φώσκολου, Βασίλης Μπακάλης
Artistic Assistance: Κωνσταντίνος Λιανός, Ορέστης Καραλής, Veronika Špundová, Σεμίνα Μηλαροκώστα
Στολές RayRay: Σεμίνα Μηλαροκώστα
Filming: Αλέκος Μπουρελιάς, Χρήστος Μπουρελιάς, Αλέξης Χαριτάκης
Editing: Εύα Κουτσουπάκη
Sound design: Agatha
Ειδικές ευχαριστίες στους Mike Boukas, Theo Triantafyllidis, Σεμίνα Μηλαροκώστα, Χρήστο Χριστοδούλου, Μίλτο Δίγκα