Έλενα Κυρνασίου-Αθανασούλα: Ο σχεδιασμός είναι το μέσο, όχι αυτοσκοπός

Πώς επιτυγχάνεται η αρμονική ένταξη ενός έργου στο φυσικό ή αστικό περιβάλλον; Και πώς θα πρέπει να είναι η εικόνα των πόλεών μας στο μέλλον; Σε αυτά και άλλα ερωτήματα απαντά η αντιπρόεδρος και γενική διευθύντρια της STIRIXIS Group, Έλενα Κυρνασίου-Αθανασούλα, μέσα από τη πολυετή διαδρομή της στη στρατηγική, τις επικοινωνίες και την ηγεσία ομάδων.

― Με την πολυετή εμπειρία σας στη στρατηγική, την πολιτική της επικοινωνίας και τη διαχείριση διεθνών έργων, ως αντιπρόεδρος και γενική διευθύντρια της STIRIXIS Group (stirixisgroup.com), ποια είναι η φιλοσοφία πίσω από τον σχεδιασμό και τα έργα της εταιρείας και πώς καταφέρνετε να συνδέσετε την αρχιτεκτονική με τη στρατηγική και την ανθρώπινη εμπειρία;

Κάθε χώρος ξεκινά από μια πρόθεση. Ο σχεδιασμός είναι το μέσο, όχι αυτοσκοπός. Ξεκινήσαμε πριν από τριάντα χρόνια με τον Αλέξανδρο και καταλάβαμε κάτι που έκτοτε δεν μας εγκατέλειψε ποτέ: οι άνθρωποι αντιδρούν στους χώρους πολύ πριν τους σκεφτούν. Αυτό που συχνά αποτυγχάνει σε έναν οργανισμό δεν είναι οι ιδέες του: είναι το κενό ανάμεσα στη στρατηγική και στην καθημερινότητα.

Η αρχιτεκτονική, για εμάς, είναι ο πιο άμεσος μεταφραστής της στρατηγικής σε συμπεριφορά. Ένας χώρος μπορεί να κάνει δύο ανθρώπους να συνεργαστούν ή να αποφύγουν ο ένας τον άλλον. Να εμπνεύσει εμπιστοσύνη ή δυσπιστία. Να φιλοξενήσει μια κουλτούρα ή να την ακυρώσει σιωπηλά. Γι’ αυτό στη STIRIXIS Group δεν χωρίζουμε τη στρατηγική από τον σχεδιασμό και από την υλοποίηση. Τα αντιμετωπίζουμε ως ένα ενιαίο σύστημα –Strategy, Design, Execution, Evolution– που συνεχίζεται και μετά την παράδοση, και αυτός είναι ο λόγος που 900+ έργα σε 29 χώρες παραμένουν ζωντανά και εξελίσσονται χρόνια μετά.

 ― Ποιο είναι το όραμά σας για τον ρόλο της εταιρείας στην Ελλάδα και διεθνώς;

Το όραμά μας είναι να αποδείξουμε ότι η ελληνική σκέψη για τον χώρο, τον άνθρωπο και τη φιλοξενία έχει διεθνή αξία, όταν συνδυάζεται με στρατηγική μεθοδικότητα και σύγχρονη εκτέλεση.

Η Ελλάδα κουβαλά μια παρακαταθήκη που λίγες χώρες διαθέτουν. Από την αναλογία και το μέτρο μέχρι τη σχέση του κτισμένου με το φως, τον άνθρωπο και τον τόπο, εδώ γεννήθηκαν κάποιες από τις πιο θεμελιώδεις ιδέες για το τι σημαίνει «καλός σχεδιασμός». Αυτή η κληρονομιά δεν είναι μουσειακή. Είναι ζωντανή μέθοδος σκέψης. Μας έχει διδάξει να βλέπουμε τον χώρο ως σύστημα σχέσεων – ανάμεσα στους ανθρώπους, στην κοινότητα, στο περιβάλλον και στον χρόνο.

Αυτή η παιδεία είναι που μας επιτρέπει στη STIRIXIS Group να υποστηρίζουμε επιχειρηματίες σε 29 χώρες με έναν τρόπο που σπάνια προσφέρει μια μονοδιάστατη εταιρεία σχεδιασμού ή συμβουλευτικής. Δεν παραδίδουμε απλώς «κτίρια» ή «χώρους». Παραδίδουμε περιβάλλοντα με σαφή σκοπό, λειτουργία και διάρκεια, με ενιαία ευθύνη για το σύνολο του αποτελέσματος. Γιατί αυτό ακριβώς μας δίδαξε η ελληνική σκέψη: ότι το μέρος αποκτά νόημα μόνο μέσα από το όλον.

Ο ρόλος μας, λοιπόν, στην Ελλάδα και διεθνώς είναι ο ίδιος. Να είμαστε ο εταίρος που μεταφράζει την επιχειρηματική πρόθεση σε περιβάλλον που λειτουργεί, αντέχει και παράγει αξία – για τους εργαζομένους, τους πελάτες, τις κοινότητες και τους μετόχους. Η Ελλάδα δεν είναι για εμάς σημείο εκκίνησης. Είναι ο φακός από τον οποίο βλέπουμε τον κόσμο.

― Μιλήστε μας για τη φιλοσοφία του #AestheticsCreateEthics. Πώς η αισθητική λειτουργεί ως εργαλείο για ηθική, εμπιστοσύνη και συμμετοχή σε έναν χώρο;

Το #AestheticsCreateEthics δεν είναι σύνθημα· είναι τρόπος σκέψης. Οι χώροι δεν είναι ουδέτεροι. Διαμορφώνουν τον τρόπο που στεκόμαστε, μιλάμε, εργαζόμαστε και σεβόμαστε ο ένας τον άλλον. Όταν ένας χώρος έχει καθαρότητα, τάξη και φροντίδα, οι άνθρωποι το αντιλαμβάνονται σωματικά πριν το σκεφτούν. Νιώθουν ότι κάποιος τους είχε στο μυαλό του. Και αυτό αλλάζει τη συμπεριφορά. Ένας φωτεινός, ειλικρινής χώρος παράγει εμπιστοσύνη. Ένας χώρος με σύγχυση και αδιαφορία παράγει ένταση. Η αισθητική, λοιπόν, είναι τρόπος να δηλώνουμε αξίες χωρίς να μιλάμε. Όταν ένας χώρος σέβεται τον άνθρωπο, ο άνθρωπος σέβεται τον χώρο, τους άλλους και τον ρόλο του μέσα του.

― Πώς επιτυγχάνεται η αρμονική ένταξη ενός έργου στο φυσικό ή αστικό περιβάλλον; Υπάρχει κάποια συγκεκριμένη προσέγγιση της STIRIXIS Group για τη σχέση με τον τόπο;

Η ένταξη δεν είναι στάδιο του σχεδιασμού. Είναι η αφετηρία του. Κάθε τόπος έχει τη δική του ταυτότητα: φως, ρυθμό, υλικότητα, συνήθειες, μνήμες. Ένα έργο που τα αγνοεί μοιάζει ξένο, όσο όμορφο κι αν είναι. Στη STIRIXIS Group ξεκινάμε πάντα από την κατανόηση του εκάστοτε πλαισίου. Παρατηρούμε πώς κινούνται οι άνθρωποι, τι έχει αξία για την τοπική κοινότητα, ποια είναι η κλίμακα και η ατμόσφαιρα του σημείου. Δεν ερχόμαστε να επιβάλουμε μια ιδέα. Ερχόμαστε να αποκαλύψουμε τι χρειάζεται ο τόπος – και να προσθέσουμε ποιότητα στη συνέχειά του.

― Πώς η STIRIXIS συνδυάζει τεχνολογία, smart design και ψηφιακά εργαλεία με την αρχιτεκτονική και την εμπειρία των χρηστών;

Η τεχνολογία έχει αξία όταν βοηθά τον άνθρωπο να καταλάβει, να χρησιμοποιήσει και να εμπιστευτεί έναν χώρο πιο εύκολα. Δεν έρχεται εκ των υστέρων. Ενσωματώνεται από την πρώτη στιγμή στη λογική του σχεδιασμού. Το ερώτημα δεν είναι «ποια τεχνολογία θα βάλουμε», αλλά «τι εμπειρία θέλουμε και πώς η τεχνολογία μπορεί να την ενισχύσει διακριτικά». Ένα φως που προσαρμόζεται, ένα σύστημα ενέργειας που μαθαίνει τον ρυθμό του κτιρίου, μία σήμανση που σε καθοδηγεί χωρίς να σε κουράζει. Η καλύτερη τεχνολογία είναι αυτή που δεν φαίνεται. Αφήνει τον χώρο να δουλέψει για σένα.

 ― Πώς η STIRIXIS αντιμετωπίζει τη βιωσιμότητα και την περιβαλλοντική ευθύνη; Υπάρχει συγκεκριμένη στρατηγική για πράσινα κτίρια, ενεργειακή αποδο-τικότητα ή συστημική καινοτομία στον σχεδιασμό;

Η βιωσιμότητα δεν αντιμετωπίζεται ως τελικός έλεγχος. Είναι ο τρόπος που σκεφτόμαστε από την αρχή: τι πραγματικά χρειάζεται, τι μπορεί να μείνει, τι μπορεί να επαναχρησιμοποιηθεί. Βλέπουμε τον σχεδιασμό ως οικοσύστημα – ενέργεια, υλικά, ευελιξία χώρων, ποιότητα ζωής. Ένας πιο «πράσινος» χώρος πρέπει να είναι και πιο υγιής για τον άνθρωπο που τον ζει: πιο φωτεινός, πιο ήσυχος, πιο ισορροπημένος. Όταν δεν ισχύουν αυτά, ο χώρος δεν είναι πραγματικά βιώσιμος. Και δεν σταματάμε στην παράδοση. Επιστρέφουμε, μετράμε, διορθώνουμε. Η βιωσιμότητα είναι τελικά θέμα κουλτούρας – στον τρόπο που επιλέγουμε, χρησιμοποιούμε και φροντίζουμε έναν χώρο για δεκαετίες.

― Ποιες πρακτικές εξασφαλίζουν ότι οι χώροι που σχεδιάζει η εταιρεία εξυπηρετούν πραγματικά τον άνθρωπο;

Πρώτα παρατηρούμε. Πριν σχεδιάσεις για ανθρώπους, πρέπει να καταλάβεις πώς ζουν, πού διστάζουν, πού εξοικονομούν ενέργεια, πού χαμογελούν. Βασιζόμαστε σε δεδομένα, έρευνα και παρατήρηση, όχι σε υποθέσεις. Σε ένα από τα πρόσφατα retail έργα μας, η ανακατανομή της κίνησης αύξησε την παραμονή στο κατάστημα κατά 40% και τη μετατροπή αυτής σε πώληση κατά 20%. Δεν είναι μαγεία, είναι σεβασμός στον τρόπο που κινείται πραγματικά ένας πελάτης. Ο άνθρωπος δεν είναι γενική έννοια. Είναι ο εργαζόμενος, ο επισκέπτης, το παιδί, ο ηλικιωμένος, η οικογένεια. Ένας χώρος που τους εξυπηρετεί φαίνεται στην καθημερινότητα: στη λειτουργικότητα, στην οικειότητα, στην αίσθηση ασφάλειας, ακόμη και στη χαρά. Γιατί ο καλός σχεδιασμός δεν λύνει μόνο προβλήματα, προσθέτει ποιότητα στην εμπειρία.

― Υπάρχει κάτι που βλέπετε να αλλάζει ή που εσείς θεωρείτε ότι πρέπει να αλλάξει στον τρόπο που σχεδιάζουμε πόλεις και κτίρια;

Ναι, και είμαστε ήδη σε σημείο μετάβασης. Πρέπει να περάσουμε από τον σχεδιασμό με βάση τη λειτουργία στον σχεδιασμό με βάση τη συμπεριφορά και την καθημερινή εμπειρία. Οι πόλεις δεν είναι σύνολα κτιρίων. Είναι οικοσυστήματα ανθρώπων. Και οι πιο σημαντικές τους στιγμές δεν συμβαίνουν στα τοπόσημα, συμβαίνουν σε ένα παγκάκι στη σωστή σκιά, σε μια είσοδο πολυκατοικίας που σε υποδέχεται αντί να σε αγνοεί, σε ένα φαρδύ πεζοδρόμιο που επιτρέπει σε δύο ανθρώπους να περπατήσουν με άνεση ή σ' ένα πλάτωμα που τους επιτρέπει να σταθούν και να μιλήσουν. Αυτές είναι οι λεπτομέρειες που καταδεικνύουν αν μια πόλη σε αγκαλιάζει ή σε εξαντλεί.

Στην Αθήνα αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία. Ένα κτίριο με χρώμα μπορεί να αλλάξει τη διάθεση ενός δρόμου. Μια φροντισμένη είσοδος μπορεί να κάνει μια ολόκληρη πολυκατοικία πιο ανθρώπινη. Αν συμφωνήσουμε ότι ο χώρος διαμορφώνει συμπεριφορές, τότε ο τρόπος που σχεδιάζουμε την πόλη είναι στην ουσία ο τρόπος που επιλέγουμε να συμβιώσουμε.

― Ποια είναι τα πιο σημαντικά μαθήματα που έχετε αποκομίσει από την πολυετή σας διαδρομή στη στρατηγική, τις επικοινωνίες και την ηγεσία ομάδων στην Ελλάδα και στο εξωτερικό;

• Η στρατηγική χωρίς υλοποίηση δεν έχει αξία και η υλοποίηση χωρίς στρατηγική δεν έχει κατεύθυνση. Η ουσία βρίσκεται στη σύνδεσή τους.
• Η σαφήνεια είναι πράξη φροντίδας. Όταν οι άνθρωποι καταλαβαίνουν τον σκοπό, τον ρόλο τους και την κατεύθυνση, λειτουργούν με εμπιστοσύνη. Και αυτό χτίζει μια πιο υγιή κοινωνία.
• Ανεξάρτητα από την αγορά ή την κουλτούρα, οι άνθρωποι αναζητούν τα ίδια τρία πράγματα: νόημα, σύνδεση, προοπτική. Αν ένας οργανισμός μπορεί να τα προσφέρει μέσα από τον τρόπο που σκέφτεται, σχεδιάζει και λειτουργεί, δημιουργεί αξία που αντέχει στον χρόνο.

Η αισθητική, τελικά, δεν είναι πολυτέλεια. Είναι ο πιο σιωπηλός, μα ίσως ο πιο ειλικρινής τρόπος να δείξουμε τι σεβόμαστε.