Πολιτισμος

20 υπέροχα, κλασικά ποιήματα για τον έρωτα

Νερούδα, Καβάφης, Καρυωτάκης και άλλοι ερωτοχτυπημένοι ποιητές

Κωνσταντίνος Τζήκας
8’ ΔΙΑΒΑΣΜΑ

Πώς να διαλέξεις ποιήματα για τον έρωτα, όταν τριάντα αιώνες προφορικής και γραπτής παράδοσης δεν μας έχουν προετοιμάσει καλά-καλά για το ίδιο το γεγονός και τη δριμύτητά του - όταν αυτό επιλέξει να έρθει και το ίδιο ύπουλα, το ίδιο αστραπιαία, να αποσυρθεί από τις καρδιές-κρυψώνες των εμπλεκομένων; Όσο κι αν γράφουμε, όσο κι αν ψελλίζουμε ερωτικά μοιρολόγια, ποτέ δεν καταφέρνουμε να βάλουμε τις σωστές λέξεις στο χαρτί, ή έστω να τις μασήσουμε μέσα από τα δόντια μας. Κάποιοι όμως - λιγοστοί - το κατάφεραν. Για λίγο. Για λίγους στίχους, σκόρπιους υφάλους, εν μέσω μιας ολόκληρης ζωής.

Ακολουθεί ένα μπουκέτο από ερωτικά ποιήματα μεγάλων ποιητών, άλλα προσωπικά αγαπημένα του γράφοντος και άλλα σχεδόν υποχρεωτικά, επιβεβλημένα, τόσο διάσημα που καταντούν σχεδόν κλισέ, χωρίς αυτό να αφαιρεί κάτι από τη γοητεία τους.


Τζόις Μανσούρ (1928-1986)

image image

Άσε με να σ’ αγαπώ

αγαπώ τη γεύση απ’το παχύ σου αίμα

το κρατώ καιρό μέσα στο δίχως δόντια στόμα μου

η πυράδα του μου καίει το λαρύγγι

αγαπώ τον ιδρώτα σου

μ’αρέσει να χαϊδεύω τις μασχάλες σου

περίρρυτες από χαρά

άσε με να σ’ αγαπώ

άσε με να γλείφω τα κλειστά σου μάτια

άσε με να τα τρυπήσω με τη σουβλερή μου γλώσσα

και τη γούβα τους να γεμίσω με το θριαμβευτικό μου

σάλιο

άσε με να σε τυφλώσω.

(Μτφ.: Έκτωρ Κακναβάτος)


ε. ε. κάμμινγκς (1894-1962)

image

μου αρέσει το σώμα μου όταν είναι με το σώμα

σου. Τόσο που είναι φρέσκο αυτό το πράγμα.

Μύες καλύτεροι, νευρώνες περισσότεροι.

μου αρέσει το σώμα σου. μου αρέσει αυτό που κάνει,

μου αρέσουν τα πώς του. μου αρέσει απ' το σώμα σου να νιώθω τη σπονδ

υλική στήλη και κόκαλα, και την τρεμουλιαστή

κρουστο-απαλό τητά του και που εγώ θα το

ξανά και ξανά και ξανά

φιλήσω, μου αρέσει να φιλώ αυτό κι εκείνο σου,

μου αρέσει, αργά να χαϊδεύω το, χνούδι φουντωτό το

γουνάκι ηλεκτρισμένο σου, και τι-ν'-αυτό που βγαίνει

από τη χωρισμένη σάρκα ... Και μάτια μεγάλα ερωτο-ψίχουλα,

και ίσως μου αρέσει το ρίγος

του από κάτω μου εσύ τόσο, που, αλήθεια, φρέσκο πόσο 

* * *

σε πείσμα του οτιδήποτε

αναπνέει και κινείται, μια κι ο Θάνατος

(με χέρια λευκά μακρύτατα

που στρώνουν κάθε ζάρα)

ολοσχερώς θα λειάνει τον νου μας

-πριν βγω απ' την κάμαρά μου

γυρνώ, και(γέρνοντας

μες στο πρωινό)φιλάω,

το μαξιλάρι αυτό, αγάπη μου,

όπου τα κεφάλια μας ζούσαν και ήταν.

(Μτφ.: Βασίλης Αμανατίδης)

* * *

(απόσπασμα)

κρατώ την καρδιά σου μαζί μου (την κρατώ μες

στην καρδιά μου) δεν την αποχωρίζομαι ποτέ (όπου

κι αν πάω πηγαίνεις κι εσύ, καλή μου, κι ό,τι γίνεται

από μένα μόνο είναι δικό σου έργο, αγαπημένη μου)

δεν φοβάμαι

καμία μοίρα (γιατί εσύ είσαι η μοίρα μου, γλυκιά μου) δεν θέλω

κανέναν κόσμο (γιατί ομορφιά μου εσύ είσαι ο κόσμος μου, ο αληθινός)

και είσαι εσύ ό,τι από πάντα σημαίνει ένα φεγγάρι

κι ό,τι ένας ήλιος πάντα θα τραγουδάει είσαι εσύ

(Μτφ.: Χάρης Βλαβιανός)


Κώστας Καρυωτάκης (1896-1928)

image

Αγάπη

Κι ήμουν στο σκοτάδι. Κι ήμουν το σκοτάδι.

Και με είδε μια αχτίδα

Δροσούλα το ιλαρό το πρόσωπό της

κι εγώ ήμουν το κατάξερο ασφοδίλι.

Πώς μ’ έσεισε το ξύπνημα μιας νιότης,

πώς εγελάσαν τα πικρά μου χείλη!

Σάμπως τα μάτια της να μου είπαν ότι

δεν είμαι πλέον ο ναυαγός κι ο μόνος,

κι ελύγισα σαν από τρυφερότη,

εγώ που μ’ είχε πέτρα κάνει ο πόνος.


Μαρία Πολυδούρη (1902-1930)

n

Μόνο γιατί μ'αγάπησες

Δεν τραγουδώ παρά γιατί μ’ αγάπησες

στα περασμένα χρόνια.

Και σε ήλιο, σε καλοκαιριού προμάντεμα

και σε βροχή, σε χιόνια,

δεν τραγουδώ παρά γιατί μ’ αγάπησες.

Μόνο γιατί με κράτησες στα χέρια σου

μια νύχτα και με φίλησες στο στόμα,

μόνο γι’ αυτό είμαι ωραία σαν κρίνο ολάνοιχτο

κ’ έχω ένα ρίγος στην ψυχή μου ακόμα,

μόνο γιατί με κράτησες στα χέρια σου.

Μόνο γιατί τα μάτια σου με κύτταξαν

με την ψυχή στο βλέμμα,

περήφανα στολίστηκα το υπέρτατο

της ύπαρξής μου στέμμα,

μόνο γιατί τα μάτια σου με κύτταξαν.

Μόνο γιατί όπως πέρναα με καμάρωσες

και στη ματιά σου να περνάη

είδα τη λυγερή σκιά μου, ως όνειρο

να παίζει, να πονάη,

μόνο γιατί όπως πέρναα με καμάρωσες.

Γιατί, μόνο γιατί σε σέναν άρεσε

γι’ αυτό έμεινεν ωραίο το πέρασμά μου.

Σα να μ’ ακολουθούσες όπου πήγαινα,

σα να περνούσες κάπου εκεί σιμά μου.

Γιατί, μόνο γιατί σε σέναν άρεσε.

Μόνο γιατί μ’ αγάπησες γεννήθηκα,

γι’ αυτό η ζωή μου εδόθη.

Στην άχαρη ζωή την ανεκπλήρωτη

μένα η ζωή πληρώθη.

Μόνο γιατί μ’ αγάπησες γεννήθηκα.

Μονάχα για τη διαλεχτήν αγάπη σου

μου χάρισε η αυγή ρόδα στα χέρια.

Για να φωτίσω μια στιγμή το δρόμο σου

μου γέμισε τα μάτια η νύχτα αστέρια,

μονάχα για τη διαλεχτήν αγάπη σου.

Μονάχα γιατί τόσο ωραία μ’ αγάπησες

έζησα, να πληθαίνω

τα ονείρατά σου, ωραίε που βασίλεψες

κ’ έτσι γλυκά πεθαίνω

μονάχα γιατί τόσο ωραία μ’ αγάπησες.

 


Οδυσσέας Ελύτης (1911-1996)

image

Το Μονόγραμμα (απόσπασμα)

Από τόσον χειμώνα κι από τόσους βοριάδες, μ’ ακούς

Να τινάξει λουλούδι, μόνο εμείς, μ’ ακούς

Μες στη μέση της θάλασσας

Από μόνο το θέλημα της αγάπης, μ’  ακούς

Ανεβάσαμε ολόκληρο νησί, μ’ ακούς

Με σπηλιές και με κάβους κι ανθισμένους γκρεμούς

Άκου, άκου

Ποιος μιλεί στα νερά και ποιος κλαίει- ακούς;

Ποιος γυρεύει τον άλλο, ποιος φωνάζει –ακούς;

Είμ’εγώ που φωνάζω κι ειμ’ εγώ που κλαίω. Μ’ ακούς

Σ’αγαπώ, σ’αγαπώ, μ’ ακούς


Ναζίμ Χικμέτ (1902-1963)

image

Να γελάσεις απ’ τα βάθη των χρυσών σου ματιών

είμαστε μες στο δικό μας κόσμο.

Η πιο όμορφη θάλασσα

είναι αυτή που δεν έχουμε ακόμα ταξιδέψει.

Τα πιο όμορφα παιδιά

δεν έχουν μεγαλώσει ακόμα.

Τις πιο όμορφες μέρες μας

δεν τις έχουμε ζήσει ακόμα.

Κι αυτό που θέλω να σου πω,

το πιο όμορφο απ' όλα,

δε σ' τό 'χω πει ακόμα.

(Μτφ. Γιάννης Ρίτσος)


Γ. Χ. Ώντεν (1907-1973)

image

Πένθιμο Μπλουζ

Κόψτε τα τηλέφωνα, πάψτε τα ρολόγια,

Το πιάνο κλείστε, πνίξτε τύμπανα και λόγια.

Δώστε ένα κόκαλο στο σκύλο να ησυχάσει.

Ο θρήνος άρχισε, το φέρετρο ας περάσει.

Τ' αεροπλάνα από πάνω μας στενάζουν

«Πέθανε τώρα αυτός» στον ουρανό να γράψουν

Μαβιέ κορδέλες βάλτε στ' άσπρα περιστέρια,

Οι τροχονόμοι μαύρα γάντια έχουν στα χέρια.

Ανατολή και δύση μου, βορρά και νότε,

Χαρά της Κυριακής, της εβδομάδας μόχθε.

Ήσουν φωνή, τραγούδι μου, μέρα, σκοτάδι,

Πίστευα αιώνια τη δική μας την αγάπη...

Τ' αστέρια δεν τα λαχταρώ, πάρτε τα, σβήστε

Τον ήλιο ρίξτε τον και το φεγγάρι κρύψτε.

Αδειάστε τον ωκεανό, κάψτε τα δάση,

Τίποτα πια καλό, ποτέ, δε θα χαράξει.

(Μτφ. Ερρίκος Σοφράς)


Κωνσταντίνος Καβάφης (1863-1933)

image

Επέστρεφε

Επέστρεφε συχνά και παίρνε με,

αγαπημένη αίσθησις επέστρεφε και παίρνε με—

όταν ξυπνά του σώματος η μνήμη,

κ’ επιθυμία παληά ξαναπερνά στο αίμα·

όταν τα χείλη και το δέρμα ενθυμούνται,

κ’ αισθάνονται τα χέρια σαν ν’ αγγίζουν πάλι.

Επέστρεφε συχνά και παίρνε με την νύχτα,

όταν τα χείλη και το δέρμα ενθυμούνται...

* * *

Για νάρθουν

Ένα κερί αρκεί. Το φως του το αμυδρό

αρμόζει πιο καλά, θάναι πιο συμπαθές

σαν έρθουν της Aγάπης, σαν έρθουν η Σκιές.

Ένα κερί αρκεί. Η κάμαρη απόψι

να μη έχει φως πολύ. Μέσα στην ρέμβην όλως

και την υποβολή, και με το λίγο φως —

μέσα στην ρέμβην έτσι θα οραματισθώ

για νάρθουν της Aγάπης, για νάρθουν η Σκιές.


Ελίζαμπεθ Μπάρετ Μπράουνινγκ (1806-1861)

image

XLIII

Πώς σ' αγαπώ; Άσε με να μετρήσω τρόπους.

Σε αγαπώ στο βάθος και στο πλάτος και στο ύψος

Που η ψυχή μου μπορεί να κατακτήσει, όταν νιώθει αμήχανη

Για τους σκοπούς της ύπαρξης και της γοητείας της ιδεατής.

Σε αγαπώ στο επίπεδο της καθημερινής

Της πλέον ήρεμης ανάγκης, στο φως του ήλιου και του κεριού.

Σε αγαπώ ελεύθερα, όπως όταν οι άνθρωποι αγωνίζονται για τη νίκη του καλού

Σε αγαπώ αγνά, όπως όταν γυρίζουν από προσευχή.

Σε αγαπώ με ένα πάθος που έβαλα σε χρήση

Μες στις παλιές μου λύπες και με μια πίστη

από την ηλικία μου την παιδική.

Σε αγαπώ με μιαν αγάπη που φαινόταν πως θα χάσω

Με τους χαμένους μου άγιους - Σε αγαπώ με την αναπνοή,

Με τα χαμόγελα και τα δάκρυα όλης της ζωής μου! Κι αν ο Θεός θελήσει,

Μετά τον θάνατο θα σ' αγαπώ ακόμα πιο πολύ

(Μτφ.: Χρίστος Γούδης)


Σαπφώ (630/612-570 π.Χ.)

image

Ο έρωτας συγκλόνισε

την καρδιά μου όπως ο άνεμος που κατεβαίνει από το βουνό

τραντάζει τις βελανιδιές

(Μτφ.: Χάρης Βλαβιανός)


Πάμπλο Νερούδα (1904-1973)

image

Δε σ' αγαπώ σαν να 'σουν ρόδο αλατιού, τοπάζι,

σαΐτα από γαρούφαλα που τη φωτιά πληθαίνουν:

σ' αγαπώ ως αγαπιούνται κάποια πράγματα σκούρα,

μυστικά, μέσ' από την ψυχή και τον ίσκιο.

Σ' αγαπώ καθώς κάποιο φυτό που δεν ανθίζει,

μα που μέσα του κρύβει το λουλουδόφως όλο,

και ζει απ' τον έρωτά σου σκοτεινό στο κορμί μου

τ' άρωμα που σφιγμένο μ' ανέβηκε απ' το χώμα.

Σ' αγαπώ μη γνωρίζοντας πώς, από πού και πότε,

σ' αγαπώ στα ίσια δίχως πρόβλημα ή περηφάνια:

σ' αγαπώ έτσι γιατί δεν ξέρω μ' άλλον τρόπο,

παρά μ' ετούτον όπου δεν είμαι μήτε είσαι,

που το χέρι σου πάνω μου το νιώθω σαν δικό μου,

που όταν κοιμάμαι κλείνουν και τα δικά σου μάτια.

(Μτφ.: Ηλίας Ματθαίου)


Μάριο Μπενεδέτι (1920-2009)

image

Ακόμη

Εξακολουθώ να μην πιστεύω

έρχεσαι δίπλα μου

και η νύχτα είναι μια χούφτα

αστεριών και ευθυμίας

δακτύλων γεύσεις ακούω και βλέπω

το πρόσωπό σου το μεγάλο σου διασκελισμό

τα χέρια σου, και ακόμα

ακόμα δεν μπορώ να πιστέψω

ότι η επιστροφή σου έχει πολλά

να κάνει με σένα και με μένα

και για ξόρκι το λέω

και για τις αμφιβολίες το τραγουδώ

κανείς ποτέ δεν θα σε αντικαταστήσει

και τα πιο ασήμαντα πράγματα

αλλάζουν σε θεμελιώδεις

επειδή γυρνάς στο σπίτι

ωστόσο εξακολουθώ να

αμφιβάλλω σε αυτήν την τύχη

γιατί ο ουρανός σε έχει

μου φαίνεται φαντασία.

Αλλά έρχεσαι και είναι σίγουρο

και έρχεσαι με το βλέμμα σου

και γι’ αυτό η άφιξή σου

κάνει μαγικό το μέλλον

ακόμη και αν δεν είναι πάντα κατανοητές

οι ενοχές μου και οι καταστροφές μου

αλλά ξέρω ότι στα χέρια σου

ο κόσμος έχει νόημα

και αν φιλήσω με τόλμη

και το μυστήριο των χειλιών σου

δεν θα υπάρχουν αμφιβολίες ή άσχημες γεύσεις

θα σ 'αγαπώ περισσότερο ακόμη.


Έμιλι Ντίκινσον (1830-1886)

image

Θα τον ξεχάσουμε, καρδιά

Εσύ κι εγώ απόψε!

Ξέχνα τη θέρμη που έδωσε

Το φως θα το ξεχάσω εγώ

Και σαν τελειώσει η προσευχή

Πες μου, κι εγώ κι οι σκέψεις

Θα ξεθωριάσουμε εμείς

Μόνο μονάχα μην αργείς!

Όσο εσύ καθυστερείς

Ραγίζει η μνήμη επιρρεπής

(Μτφ.: Κρυσταλλία Κατσαρού)


Ρενέ Σαρ (1907-1988)

image

Αγάπη

Να είσαι ο πρώτος

Που τελειώνει


Ρόμπερτ Μπερνς (1759-1796)

n

Είν' η αγάπη μου σαν ένα πορφυρένιο ρόδο

Που μόλις ξεπετάχτηκε τον πρώτο μήνα του καλοκαιριού:

Είν' η αγάπη μου σαν τη μελωδία

Που παίζεται γλυκά σ' ένα ρυθμό αρμονικού συντονισμού.

Τόσ' όμορφη είσαι εσύ, γλυκειά μου αγαπημένη,

Τόσο βαθειά εγώ σε αγαπώ:

Κι ακόμα θε' να σ' αγαπώ, ακριβή μου,

Μέχρι να λείψει το θαλασσινό νερό.

Μέχρι που ολότελα οι θάλασσες στερέψουν, ακριβή μου,

Κι οι βράχοι λιώσουν με του ήλιου το λαμπρό το φως:

Κι εγώ θα σ' αγαπώ ακόμα, ακριβή μου,

Ενώ κινούμενη άμμος θα' ναι της ζωή μου η οδός

Να 'σαι καλά μοναδική μου αγαπημένη

Ένα αντίο προσωρινά!

Και θα ξανάρθω, ακριβή μου αγαπημένη.

Έστω κι αν βρίσκομαι δέκα χιλιάδες μίλια μακριά.

(Μτφ.: Χρίστος Γούδης)


Γουέντι Κόουπ (1945-)

image

Λουλούδια

Κάποιοι άνδρες δεν το σκέφτονται, λοιπόν.

Εσύ όμως ναι: ερχόσουν κι μού έλεγες ότι σχεδόν

Μου αγόρασες λουλούδια αλλά

Κάτι είχε πάει στραβά.

Το ανθοπωλείο ήταν κλειστό. Ή απλά αμφέβαλες-

Με σκέψεις που το δικό σου, το δικό μου το μυαλό,

Ανακαλύπτουν συνεχώς. Σκέφτηκες κι ανέβαλες,

Πως δεν θα ήθελα τα άνθη σου· φοβάμαι.

Τότε, είχα χαμογελάσει και σε αγκάλιασα, θυμάμαι.

Τώρα μονάχα να χαμογελώ μπορώ.

Αλλά δες, τα λουλούδια που σχεδόν έφερες εδώ

Άντεξαν όλον τούτο τον καιρό.

(Μτφ.: Θοδωρής Ρακόπουλος)


Χουάν Ραμόν Χιμένεθ (1881-1958)

image

Ένα μπουκέτο τριαντάφυλλα

Το στόμα σου φύτεψε

μ’ εκείνο το φιλί στο δικό μου

ένα μπουκέτο τριαντάφυλλα,

κι οι ρίζες τους τρων την καρδιά μου.

Είταν φθινόπωρο. Ο άμετρος ουρανός

άρπαξε με τον ήλιο του

όλο το χρυσάφι –κίονες λάμψεων–

από τη ζωή.

Το καλοκαίρι ήρθε σκληρό·

το μπουκέτο μάδησε,

μα άφησε να σπάσουν στα μάτια μου

δύο μπουμπούκια πόνος.

(Μτφ.: Γιώργος Κεντρωτής)


Μάτση Χατζηλαζάρου (1914-1987)

image

Αντίστροφη Αφιέρωση (απόσπασμα)

εσένα σ' έχω Δεινόσαυρο από τους πιο εκπληκτικούς

εσένα σ' έχω βότσαλο φρούτο απαλό που τ' ωρίμασε η θάλασσα

σ' ερωτεύω

σε ζηλεύω

σε γιασεμί

σε καλπασμό αλόγου μες στο δάσος το φθινόπωρο

με φοράω νέγρικο προσωπείο για να μας θέλεις εσύ

με κεντρίζεις μεταξένια άσπρο μου κουκούλι

με κοιτάζεις πολύ προσεκτικά

tu m' abysses

tu m' oasis

je te gougouch

je me tombeau bientôt

εσένα σ' έχω δέκα ανθρώπους του Giacometti

σ' έχω κόνδορα καθώς απλώνεσαι πάνω από τις Άνδεις

σ' έχω θάλασσα γύρω τριγύρω από τα νησιά του Πάσχα

εσύ σπλάχνο μου πως με γεννάς

σε μίσχος

σε φόρμιγξ

με φλοισβίζεις

σε ζαργάνα α μ' αρέσει

δυο κροταλίες όρθιοι στρίβουν και ξαναστρίβουν γλιστρώντας ο ένας γύρω

απ' τον άλλο όταν σταματήσουν η περίπτυξή τους είναι το μονό-

γραμμά σου

tu m' es Mallarmé Rimbaud Apollinaire

je te Wellingtonia

je t'ocarina

εγώ σε Τσεπέλοβο Πάπιγκο Ελαφότοπο

εγώ σε Βίκο με τα γιοφύρια του κει που διαβαίνει ο χρόνος

σ' έχω πει και ψέματα για να τους ξεγελάσουμε

εγώ σ' έχω άρωμα έρωτα

σ' έχω μαύρο λιοντάρι

σε ονειροβάτησα μαζί μου ως το γκρεμό

εσέ ασύλληπτο θυμάμαι και τον ύπνο μου χάνω

εσύ μάχες και ένσαρκα άλογα του Uccello

εσύ δωρητής (δεξιά κάτω της εικόνας) εκείνου του μικρού κίτρινου αγριο-

λούλουδου

εσύ κένταυρου ζέση

εσύ συντεχνία ολάκερη που έργα ποιείς διαβαίνοντας εν τη ανωνυμία

je te ouf quelle chaleur

tu m' accèdes partout presque

je te glycine

εσύ φεγγάρι που ένα σύννεφο αναβοσβήνει

εσύ δε βαριέσαι παράτα το το σύμπαν έτσι που το' χουμε αλαζονήσει

και δαύτο πώς να συναντηθούμε ποτέ

εσύ σε τρυφερό λόγο με το λόγο έτσι δεν είναι πες

εσύ σελίδα μου

εσύ μολύβι μου ερμηνευτή μου

σε ανοίγω συρτάρια

πώς γιατί δεν ήρθες τόσες φορές

σε ξεμάκρυνα εγώ λέω τώρα

δίχως τέλος λυπάμαι

σε κρυάδα γνώρισες ποτέ την καρδιά μου

σε μιαν έκπαγλη χρονιά ανταμώσαμε

σε ληστεύω από αλλουνού τα χέρια

σε ακούω από δω από κει

σε σιωπώ μες στην απέραντη τρυφερότητα

σιγά σιγά να καταλαγιάσουμε

όλα δεν τα' χω πει

ΜΕ ΕΚΡΙΖΩΝΕΙΣ


Αναζητήστε περισσότερα ποιήματα για τον έρωτα σε σχετικές ανθολογίες - πρόσφατες εκδόσεις είναι η «Ανθολογία ερωτικής ποίησης» (εκδ. Πατάκη) σε μετάφραση Χάρη Βλαβιανού και «Δύστηνος έγκειμαι πόθω» (εκδ. Vakxikon.gr) σε μετάφραση Γιώργου Μπλάνα