Queen of Chess στο Netflix: Πώς η Γιούντιτ Πόλγκαρ έκανε ματ στα έμφυλα στερεότυπα

Το 1981, ένα εξάχρονο κορίτσι από την Ουγγαρία με απαθές βλέμμα και κούρεμα-κατσαρόλα, άφηνε μια σειρά από ώριμους αντιπάλους να ατενίζουν αποσβολωμένοι τη σκακιέρα.

Η Γιούντιτ Πόλγκαρ δεν έπαιζε απλώς σκάκι: Εκτελούσε. «Ήμουν δολοφόνος», ομολογεί η ίδια σήμερα, στα 49 της, στο ντοκιμαντέρ Queen of Chess που προβάλλεται από τις 6 Φεβρουαρίου στο Netflix. «Ήθελα να εξοντώσω τους αντιπάλους μου. Θα θυσίαζα τα πάντα για το ματ».

Το σκάκι, όπως έγραφε ο Ναμπόκοφ στην «Άμυνα του Λούζιν», δεν είναι «απλώς ένα παιχνίδι των σαλονιών», αλλά «μυστηριώδης τέχνη ίσης αξίας με όλες τις άλλες αναγνωρισμένες τέχνες». Για την Πόλγκαρ, η τέχνη αυτή υπήρξε πεδίο μάχης σε δύο μέτωπα: Κόντρα στους αντιπάλους της στη σκακιέρα, και κόντρα σε μια καθιερωμένη τάξη πραγμάτων που επέμενε πως οι γυναίκες στερούνται της «καθαρής πνευματικής ικανότητας» για να διαπρέψουν στο παιχνίδι.

Η λογοτεχνία όσο και η κάμερα αγαπούσαν ανέκαθεν το σκάκι. Στην περίπτωση της Πόλγκαρ, του σπουδαιότερου παγκοσμίου φαινομένου που αγωνίστηκε στα 64 ασπρόμαυρα τετράγωνα, το Queen of Chess ήταν μια ιστορία που όφειλε να ειπωθεί.

Το ντοκιμαντέρ της βραβευμένης με Emmy Ρόρι Κένεντι καταγράφει την άνοδο της Γιούντιτ στο παγκόσμιο σκακιστικό στερέωμα: Σε ηλικία 12 ετών, νούμερο 1 γυναίκα στον κόσμο. Σε ηλικία 15, νεότερη grandmaster από τον ίδιο τον Μπόμπι Φίσερ.

Κεντρικός μοχλός της ιστορίας, ο πατέρας της, Λάζλο Πόλγκαρ. Ένας ψυχολόγος της εκπαίδευσης που αποφάσισε να αποδείξει πως «οι ιδιοφυΐες κατασκευάζονται, δεν γεννιούνται». Για τη Γιούντιτ και τις αδελφές της, Σούζαν και Σοφία, το σχολείο και τα Σαββατοκύριακα ήταν έννοιες άγνωστες, κάθε ημέρα ήταν εργάσιμη.

Πριν η Πόλγκαρ γίνει η απόλυτη απειλή για το ανδρικό κατεστημένο, χρειάστηκε να περάσει από τη Θεσσαλονίκη. Ήταν Νοέμβριος του 1988, στην 28η Σκακιστική Ολυμπιάδα, όταν οι αδελφές Πόλγκαρ οδήγησαν την Ουγγαρία στο χρυσό, σπάζοντας για πρώτη φορά την παντοκρατορία της Σοβιετικής Ένωσης. Ο Σοβιετικός προπονητής Έντουαρντ Γκούφελντ είχε σπεύσει να τις υποτιμήσει: «Θα δούμε αν είναι ιδιοφυΐες ή απλώς γυναίκες». Η Γιούντιτ απάντησε με ένα σαρωτικό 12,5-0,5, κατακτώντας το χρυσό ατομικό σε ηλικία 12 ετών.

Την κλιμάκωση του Queen of Chess ωστόσο αποτελεί η αντιπαλότητα με τον Γκάρι Κασπάροφ, τον θρύλο του σκακιού που θεωρείται ο σπουδαιότερος παίκτης όλων των εποχών. «Ο τρόπος που έπαιζε η Πόλγκαρ δεν ήταν συμβατός με τον καλύτερο τρόπο να αντιμετωπίσεις τον Κασπάροφ», αφηγείται ο ίδιος στην κάμερα. Ώσπου τελικά ήταν: Μετά από 14 αγώνες (ο πιο διαβόητος το 1994, όταν ο Κασπάροφ παραβίασε κανονισμό προκαλώντας μίνι-σκάνδαλο), η Πόλγκαρ τον νίκησε στα 26 της.

«Έπρεπε να αποδείξω τον εαυτό μου 10 φορές περισσότερο από ό,τι αν είχα γεννηθεί αγόρι», λέει σήμερα η Πόλγκαρ. Ο Στέφαν Τσβάιχ γράφει στη «Σκακιστική νουβέλα», πως μπορείς να «αναγνωρίζεις τον κάθε πρωταθλητή από τον χαρακτηριστικό τρόπο του παιξίματός του, έτσι όπως καταλαβαίνουμε έναν ποιητή από μερικούς στίχους του». Η Πόλγκαρ έγινε αναγνωρίσιμη ως η σκακίστρια που έσπασε κάθε φράγμα, η γυναίκα που απέδειξε πως το φύλο δεν ορίζει τη μεγαλοφυΐα.

Αν αγαπάτε τις παραβολές που ανατέμνουν την ανθρώπινη φιλοδοξία και τη σύγκρουση με το κατεστημένο, θα δείτε σύντομα το Queen of Chess, την αριστοτεχνική αυτή ντοκιμαντερίστικη κατάδυση στη ζωή της κορυφαίας σκακίστριας όλων των εποχών, η οποία συμπυκνώνει σε 90 μόλις λεπτά το στόρι ενός θρύλου που μεγάλωσε μέσα σε ένα ιδιότυπο εργαστήριο ιδεών.