Πώς ο εγκέφαλος «αλλάζει ταχύτητα» για να απολαύσει την ομορφιά της ποίησης

Η ανάγνωση ενός ποιήματος δεν αποτελεί μόνο μια γλωσσική διαδικασία, αλλά ενεργοποιεί έναν ιδιαίτερο νευρωνικό μηχανισμό στον εγκέφαλο που επιτρέπει στον άνθρωπο να βιώσει την αισθητική και συναισθηματική δύναμη της λογοτεχνίας.

Αυτό είναι το βασικό συμπέρασμα νέας μελέτης που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό NeuroImage, αποκαλύπτοντας για πρώτη φορά πώς ο εγκέφαλος μεταβαίνει από την απλή κατανόηση των λέξεων στη βαθύτερη αισθητική εμπειρία.

Οι ερευνητές, με επικεφαλής τους Χουισού Λίου του South China Normal University και Σιαομένγκ Σου του Πανεπιστημίου Τσινγκχουά, παρακολούθησαν την εγκεφαλική δραστηριότητα 35 φοιτητών στο Πεκίνο, οι οποίοι διάβασαν κλασικά ποιήματα της δυναστείας Τανγκ.

Για τη μέτρηση χρησιμοποίησαν τη μέθοδο λειτουργικής φασματοσκοπίας εγγύς υπέρυθρου (fNIRS), η οποία καταγράφει τις μεταβολές στην οξυγόνωση του εγκεφάλου κατά τη διάρκεια φυσιολογικών δραστηριοτήτων, όπως η ανάγνωση.

Η μελέτη αποκάλυψε ότι όταν οι συμμετέχοντες διάβαζαν τα ποιήματα με στόχο να απολαύσουν την αισθητική τους αξία, και όχι απλώς να αναλύσουν το περιεχόμενο ή τη δομή τους, ο εγκέφαλος ακολουθούσε μια χαρακτηριστική διαδικασία τριών σταδίων.

Στο πρώτο στάδιο, διάρκειας περίπου δέκα δευτερολέπτων, ενεργοποιούνται έντονα οι περιοχές που είναι υπεύθυνες για την επεξεργασία της γλώσσας και την κατανόηση του νοήματος των λέξεων. Πρόκειται ουσιαστικά για τη φάση κατά την οποία ο αναγνώστης αποκωδικοποιεί το κείμενο.

Στο δεύτερο στάδιο, μεταξύ 10 και 30 δευτερολέπτων, οι επιστήμονες παρατήρησαν κάτι ιδιαίτερα ενδιαφέρον: η δραστηριότητα στα ίδια γλωσσικά κέντρα μειωνόταν αισθητά. Οι ερευνητές εκτιμούν ότι ο εγκέφαλος «χαμηλώνει την ένταση» της κυριολεκτικής επεξεργασίας του λόγου, ώστε να αφήσει χώρο στη φαντασία και στη συναισθηματική εμπλοκή.

Το τρίτο και τελευταίο στάδιο χαρακτηρίζεται από επανενεργοποίηση των γλωσσικών περιοχών, αλλά και από έντονη δραστηριότητα στον αριστερό ραχιοπλάγιο προμετωπιαίο φλοιό, περιοχή που συνδέεται με την ανάκληση προσωπικών αναμνήσεων, τη δημιουργία νοερών εικόνων και την ενσυναίσθηση. Με άλλα λόγια, εκείνη τη στιγμή ο αναγνώστης δεν διαβάζει πλέον μόνο το ποίημα, αλλά το συνδέει με τις δικές του εμπειρίες και τα συναισθήματά του.

Αξιοσημείωτο είναι ότι όσοι συμμετέχοντες παρουσίασαν τη μεγαλύτερη προσωρινή μείωση της γλωσσικής επεξεργασίας ήταν και εκείνοι που δήλωσαν ότι ένιωσαν τη μεγαλύτερη αισθητική συγκίνηση από τα ποιήματα.

Παρότι οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι η έρευνα βασίστηκε σε μικρό δείγμα και ότι η τεχνολογία fNIRS καταγράφει μόνο την επιφανειακή δραστηριότητα του εγκεφαλικού φλοιού, τα ευρήματα ανοίγουν νέους δρόμους για την κατανόηση του τρόπου με τον οποίο ο εγκέφαλος βιώνει την τέχνη.

Παράλληλα, υπογραμμίζουν ότι η διδασκαλία της λογοτεχνίας δεν θα πρέπει να περιορίζεται μόνο στην ανάλυση λέξεων και συντακτικών δομών, αλλά να αφήνει χώρο και για την προσωπική, συναισθηματική εμπειρία του αναγνώστη.

(Με πληροφορίες PsyPost)