Η κινητήριος δύναμη της πληροφορίας

Το Δίκτυο Ευρωπαϊκών Κέντρων Καταναλωτή της Ευρωπαϊκής Επιτροπής εξελίσσεται προς όφελος των πολιτών που επιθυμούν την εναλλακτική (εξωδικαστική) επίλυση των διασυνοριακών καταναλωτικών τους διαφορών, θέτοντας σε εφαρμογή έναν νέο τρόπο online υποβολής αναφοράς μέσω διακλαδιζόμενης ροής (decision tree), όπου κάθε απάντηση οδηγεί επεξηγηματικά στο επόμενο κατάλληλο βήμα. Έτσι, η εμπειρία του χρήστη δεν γίνεται μόνο απλούστερη, αλλά και πιο ευχάριστη χάρη στην υψηλή αλληλεπίδραση που παρακινεί και δεν κουράζει, μειώνει τα λάθη, επιταχύνει την επεξεργασία αιτημάτων και, κατά συνέπεια, φέρνει γρηγορότερα και ικανοποιητικότερα αποτελέσματα.

Ωστόσο, το εξαιρετικά ενδιαφέρον στη συγκεκριμένη ιστορία είναι ότι κάποιοι Έλληνες καταναλωτές έχουν ήδη ξεκινήσει να αξιοποιούν αυτόν τον νέο τρόπο υποβολής αναφοράς πριν ακόμα ολοκληρωθεί το τελικό δοκιμαστικό στάδιο, στο οποίο εξακολουθεί να βρίσκεται προς το παρόν, και πριν ακόμα τροποποιηθεί καταλλήλως η ιστοσελίδα του ΕΚΚ Ελλάδας, ώστε εκεί να παρέχεται το σχετικό link. Κοινώς, ο τρόπος υποβολής αναφοράς στην ελληνική μεταφρασμένη έκδοση δεν έχει ακόμα τεθεί σε παραγωγική λειτουργία ούτε έχει επισήμως δημοσιοποιηθεί, κάτι που μας δημιούργησε την εύλογη απορία πώς στην ευχή έχουμε αρχίσει να δεχόμαστε αναφορές δια της νέας -υποτιθέμενα, άγνωστης στο κοινό- μεθόδου.

Άγνωστη; Όχι ακριβώς. Υποδυόμενοι τους ενδιαφερόμενους καταναλωτές, ρωτήσαμε από περιέργεια το ChatGPT πώς μπορούμε να υποβάλουμε αίτημα εξωδικαστικής επίλυσης διασυνοριακού παραπόνου και εκείνο μας παρέπεμψε αμέσως στην κεντρική σελίδα του Δικτύου ΕΚΚ, όπου κατά πώς φαίνεται προσφάτως αναρτήθηκαν τα σχετικά links για όλα τα ΕΚΚ των κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην αγγλική τους έκδοση. Ομολογώ ότι ούτε εμείς, ως άμεσα εμπλεκόμενοι, δεν γνωρίζαμε μία τόσο «ολόφρεσκη» πληροφορία, που καλά-καλά δεν είχε προλάβει να διακινηθεί.

Κι όμως, αυτή η αλλαγή στον τρόπο που ψάχνουμε και βρίσκουμε την πληροφορία δεν συνέβη από τη μία μέρα στην άλλη. Για να καταλάβουμε πόσο μακριά έχουμε φτάσει, αρκεί να θυμηθούμε πώς ψάχναμε απαντήσεις μόλις δύο δεκαετίες πριν.

Στις αρχές της δεκαετίας του 2000, με τη μεγάλη αναμόρφωση του Εθνικού Σχεδίου Αριθμοδότησης και την απελευθέρωση της αγοράς τηλεπικοινωνιών, δημιουργήθηκαν οι προϋποθέσεις για την ανάπτυξη υπηρεσιών σύντομων κωδικών. Ανάμεσά τους και οι γνωστοί πενταψήφιοι αριθμοί, που προορίζονταν κατά κύριο λόγο για την παροχή πληροφοριών καταλόγου και άλλων στοχευμένων εμπορικών πληροφοριών μέσω τηλεφώνου.

Η πραγματική αναπτυξιακή έκρηξη της συγκεκριμένης αγοράς ήρθε από τα μέσα έως τα τέλη της δεκαετίας του 2000, όταν οι ανταγωνίστριες εταιρείες άρχισαν να επενδύουν τεράστια ποσά σε τηλεοπτικές διαφημίσεις, ραδιόφωνο και υπαίθρια προβολή. Τότε, μάλιστα, εμφανίστηκαν κάποιες από τις πιο γνωστές καμπάνιες με «πιασάρικα» σλόγκαν, που κυριολεκτικά δεν ξεκόλλαγαν από τα χείλη όλων μας επί μέρες («Για τη φουκαριάρα τη μάνα μου», «Τυχαίο; Δεν νομίζω», «Λίζα, έλα, θα κάνουμε μπανάνα», κ.ά.).

Αλήθεια, όμως, πού είναι και ποιος τα θυμάται τώρα όλα αυτά; Η χρήση των παραπάνω υπηρεσιών άρχισε να μειώνεται ραγδαία ήδη από τις αρχές της προηγούμενης δεκαετίας, λόγω ιδίως της εξαπλωτικής διείσδυσης των διαδικτυακών μηχανών αναζήτησης, οι οποίες έκαναν τον εντοπισμό τηλεφωνικών αριθμών, επιχειρήσεων και ποικίλων άλλων πληροφοριών ένα άμεσο και, κυρίως, δωρεάν task. Σήμερα, οι υπηρεσίες αυτές εξακολουθούν να υπάρχουν, αλλά δεν έχουν ούτε τη δημοτικότητα, ούτε τη χρηστικότητα, αλλά ούτε και τη διαφημιστική προβολή της παλαιότερης «χρυσής» περιόδου.

Και να που εσχάτως «προσγειώθηκε» στην πραγματικότητά μας και η τεχνητή νοημοσύνη (ΤΝ) για να λειτουργήσει ως επιταχυντικός καταλύτης μίας ήδη υπάρχουσας τάσης, αλλά και για να ικανοποιήσει μία δεδομένη ανθρώπινη ανάγκη, όμως με έναν διαφορετικό και πιο εξελιγμένο τρόπο.

Σήμερα, ένας χρήστης αντί να ψάχνει κοπιαστικά σε πολλές ιστοσελίδες που του εμφανίζει μία μηχανή αναζήτησης, η οποία δεν ερμηνεύει ούτε αξιολογεί ουσιαστικά το περιεχόμενο, αλλά απλά το ευρετηριάζει και το ταξινομεί, ή να καλεί μία τηλεφωνική υπηρεσία καταλόγου, η οποία δεν επεξεργάζεται πληροφορίες, αλλά απλώς τις ανακτά από καταχωρημένες βάσεις δεδομένων, μπορεί κάλλιστα να ρωτήσει μία εφαρμογή ΤΝ και εκείνη όχι μόνο να βρει και να συγκεντρώσει, αλλά επιπλέον να συγκρίνει, να συνοψίσει, να συνδυάσει και να παρουσιάσει πληροφορίες με μία ακόμη πιο φυσική και «συνομιλιακή» (conversational) μέθοδο, στηριζόμενη σε μία πλήρως εξατομικευμένη διαδραστική διαδικασία.

Κατ’ αυτόν τον τρόπο, η πληροφορία παύει να είναι αχανής, τυποποιημένη και στατική, αλλά να προσαρμόζεται και να συγκεκριμενοποιείται ανά πάσα στιγμή στις ειδικές απαιτήσεις της αναζήτησης και στις διευκρινίσεις που κάθε φορά ζητεί ο χρήστης, μέσα από μία διαδικασία κατανόησης ερωτημάτων και σύνθεσης απαντήσεων με περιεχόμενο που αντλείται με αστραπιαία ταχύτητα από διαδικτυακές πηγές και -η ειδοποιός διαφορά- από συμπυκνωμένες γνώσεις και αναλυτική λογική.

Βέβαια, η ΤΝ δεν αντικαθιστά την ανάγκη για τον εντοπισμό πρωτογενών πηγών, όταν απαιτείται ακρίβεια, και σίγουρα μπορεί να κάνει λάθη ή να παρουσιάσει ανακριβείς πληροφορίες, πλην όμως η αποτελεσματικότητά της εξαρτάται σε μέγιστο βαθμό από τα δεδομένα που έχει στη διάθεσή της με βάση την τροφοδότηση που λαμβάνει από τον χρήστη. Γεγονός, σε κάθε περίπτωση, είναι ότι η ΤΝ έχει μετατοπίσει καταλυτικά την εμπειρία αναζήτησης από την απλή εύρεση πηγών στην παροχή άμεσων, συνθετικών και διαλογικών απαντήσεων και, υπό αυτή την έννοια, δεν λειτουργεί καθόλου ανταγωνιστικά, αλλά, αντιθέτως, συνιστά εξελικτικό στάδιο προηγούμενων διαθέσιμων -και σιγά-σιγά ξεπερασμένων- εργαλείων και μέσων αναζήτησης πληροφοριών.

Μέχρι να εμφανιστεί, αναπόφευκτα, το επόμενο εξελικτικό στάδιο, που πιθανότατα σε πρώτη φάση θα είναι η μετάβαση από μία ΤΝ που απαντά σε μία ΤΝ που ενεργεί (AI agents) και που όχι μόνο θα αναζητεί και θα αξιολογεί, αλλά επιπλέον θα αποφασίζει και θα ενεργεί προς μία ολοκληρωμένη επίλυση προβλημάτων. Και αρκετά πιο μακροπρόθεσμα, σε ένα μέλλον που προς το παρόν βλέπουμε μόνο σε ταινίες επιστημονικής φαντασίας, αλλά που κανείς δεν μπορεί να αποκλείσει με σιγουριά ότι κοντοζυγώνει, ίσως φτάσουμε να δούμε ακόμα και διεπαφές εγκεφάλου-υπολογιστή (brain-computer interfaces), που θα μπορούσαν περαιτέρω να επιτρέψουν πιο άμεση αλληλεπίδραση του ανθρώπου με ψηφιακά συστήματα (και, μάλλον, να γεννήσουν σημαντικά ηθικά και νομικά ζητήματα προς προβληματισμό σε σχέση με τέτοιου είδους πρωτοποριακές χρήσεις).

Όπως και να ‘χει, σε μία εποχή που κινείται με έναν άνευ προηγουμένου ταχύ τεχνολογικό ρυθμό, η πληροφορία έχει αναχθεί σε έναν από τους σημαντικότερους πόρους για άτομα, επιχειρήσεις και κράτη, μέχρι του σημείου να χαρακτηρίζεται σχηματικά ως το «καύσιμο» της ψηφιακής οικονομίας, ακριβώς επειδή η συλλογή, η επεξεργασία και η αξιοποίησή της δημιουργούν σημαντική οικονομική, κοινωνική και πολιτική (υπερ) αξία. Σε ένα τέτοιο πλαίσιο, η γρήγορη αναζήτηση, ο εύστοχος εντοπισμός, η ευχερής εκμετάλλευση και η μεθοδική απλούστευση δυσεύρετων, σύνθετων και περίπλοκων πληροφοριών θεωρούνται δεξιότητες που όποιος τις κατέχει επαρκώς, θα μπορεί να κάνει τη δουλειά του με επιτυχία και με σημαντικό ανταγωνιστικό πλεονέκτημα συγκριτικά με τους υπόλοιπους.

Και, φυσικά, ένα τέτοιο άτομο θα έχει στο πλευρό του όχι απλά ένα ισχυρό βοηθητικό εργαλείο, αλλά ένα αληθινό «παραγωγικό όπλο», ισάξιο και συχνά ανώτερο από την εργασία, το κεφάλαιο και τις πρώτες ύλες, του οποίου η σπουδαιότητα δεν εντοπίζεται μόνο στην ποσότητα, αλλά -πολύ περισσότερο- στην ταχύτητα, την ακρίβεια και την ικανότητα να μετατρέπεται σε γνώση και δράση για το αύριο.