Τι συμβαίνει στον ανθρώπινο εγκέφαλο όταν βρεθεί στο Διάστημα

Νέα επιστημονική έρευνα δείχνει ότι η παραμονή στο Διάστημα δεν επηρεάζει μόνο τους μύες και τα οστά των αστροναυτών, αλλά και τον εγκέφαλό τους, γεγονός που ενδέχεται να αποτελέσει μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για τις μελλοντικές αποστολές στη Σελήνη και, κυρίως, στον Άρη. Αν και ο ανθρώπινος οργανισμός προσαρμόζεται εντυπωσιακά στις συνθήκες μικροβαρύτητας, οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι η προσαρμογή του εγκεφάλου είναι πολύ πιο σύνθετη και λιγότερο κατανοητή.

Η απουσία της βαρύτητας προκαλεί σημαντικές αλλαγές στο σώμα. Οι αστροναύτες χάνουν μυϊκή και οστική μάζα, το ασβέστιο των οστών μειώνεται, ενώ τα υγρά του σώματος μετακινούνται προς το πάνω μέρος, δίνοντας στο πρόσωπο πιο πρησμένη όψη. Παρά τις περίπου δύο ώρες καθημερινής άσκησης στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό, μετά από έξι μήνες στο Διάστημα οι περισσότεροι χρειάζονται βοήθεια ακόμη και για να σταθούν όρθιοι κατά την επιστροφή τους στη Γη, ενώ η πλήρης αποκατάσταση της οστικής πυκνότητας μπορεί να διαρκέσει έως και τέσσερα χρόνια.

Το μεγαλύτερο ερωτηματικό, ωστόσο, αφορά τον εγκέφαλο. Μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό "Frontiers in Psychology" και συνδύασε δεδομένα από 15 έρευνες με συνολικά 377 συμμετέχοντες –αστροναύτες αλλά και εθελοντές που συμμετείχαν σε προσομοιώσεις διαστημικών αποστολών– διαπίστωσε ότι η μικροβαρύτητα προκαλεί τόσο δομικές όσο και λειτουργικές αλλαγές στον εγκέφαλο. Οι μεταβολές εντοπίζονται κυρίως στις περιοχές που σχετίζονται με την κίνηση, την ισορροπία και την αντίληψη του σώματος στον χώρο, δείχνοντας ότι ο ανθρώπινος εγκέφαλος έχει εξελιχθεί ώστε να λειτουργεί με τη βαρύτητα ως μόνιμο σημείο αναφοράς.

Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι αυτές οι αλλαγές δεν αποτελούν πρόβλημα για σύντομες αποστολές, καθώς ο εγκέφαλος προσαρμόζεται σταδιακά. Ωστόσο, στις μελλοντικές επανδρωμένες αποστολές προς τον Άρη, όπου οι αστροναύτες θα χρειαστεί να περάσουν από τη μικροβαρύτητα στη χαμηλότερη βαρύτητα του πλανήτη έπειτα από μήνες ταξιδιού, η μετάβαση θα μπορούσε να επηρεάσει την ισορροπία, τον συντονισμό και την ικανότητα λήψης κρίσιμων αποφάσεων. Για τον λόγο αυτό, οι ερευνητές εξετάζουν ήδη νέες τεχνικές, όπως η ήπια ηλεκτρική διέγερση συγκεκριμένων περιοχών του εγκεφάλου, ώστε να επιταχυνθεί η προσαρμογή των αστροναυτών και να γίνουν ασφαλέστερες οι μακρινές διαστημικές αποστολές.

Παρά τις προκλήσεις, οι ειδικοί εμφανίζονται αισιόδοξοι ότι η επιστήμη θα βρει λύσεις. Όπως επισημαίνουν, η μελέτη του ανθρώπινου εγκεφάλου στο Διάστημα δεν αφορά μόνο την εξερεύνηση άλλων πλανητών, αλλά μπορεί να προσφέρει πολύτιμες γνώσεις και για τη λειτουργία του εγκεφάλου στη Γη. Η κατανόηση του τρόπου με τον οποίο ο εγκέφαλος προσαρμόζεται σε ακραία περιβάλλοντα ενδέχεται να ανοίξει νέους δρόμους τόσο στη νευροεπιστήμη όσο και στην ιατρική.