Γιάννης Ασσαέλ: Όταν το πρόβλημα δεν είναι η τεχνητή νοημοσύνη, αλλά η ερώτηση που της κάνουμε

Μέσα στον καταιγισμό των συζητήσεων για την τεχνητή νοημοσύνη, τα νέα μοντέλα, τους ψηφιακούς βοηθούς και τις επαγγελματικές ανατροπές που υπόσχεται ή απειλεί να φέρει, υπάρχει ένα παράδοξο που ο Γιάννης Ασσαέλ έχει παρατηρήσει ξανά και ξανά. Φίλοι, συγγενείς και γνωστοί τού έστελναν απαντήσεις από Μεγάλα Γλωσσικά Μοντέλα (ΜΓΜ), όπως το ChatGPT, το Claude και το Gemini και τον ρωτούσαν γιατί ήταν λανθασμένες. Εκείνος τις διάβαζε και συχνά κατέληγε στο ίδιο συμπέρασμα: «Πολλές φορές το λάθος δεν ήταν στην απάντηση. Το λάθος ήταν στην ερώτηση».

Αυτή η διαπίστωση αποτέλεσε την αφετηρία για τον οδηγό «Τεχνητή Νοημοσύνη για Όλους», ο οποίος πρόσφατα δημοσιεύτηκε από το υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης και την Ειδική Γραμματεία Τεχνητής Νοημοσύνης, μια πρωτοβουλία που φιλοδοξεί να βοηθήσει τους πολίτες να κατανοήσουν καλύτερα τα εργαλεία AI που έχουν ήδη αρχίσει να εισέρχονται στην καθημερινότητά τους.

Ο Ασσαέλ γνωρίζει όσο λίγοι το αντικείμενο. Έχει δουλέψει στην ανάπτυξη ενός από τα πιο γνωστά ΜΓΜ, ενώ είναι μέλος του Εθνικού Συμβουλίου Έρευνας, Τεχνολογίας και Καινοτομίας, ειδικός σύμβουλος του Υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης για θέματα τεχνητής νοημοσύνης και εκπρόσωπος της Ελλάδας στο Global Partnership on AI του ΟΟΣΑ. Ωστόσο, στην κουβέντα μας επιστρέφει διαρκώς σε μια βασική ιδέα: η τεχνητή νοημοσύνη δεν είναι μόνο υπόθεση των ειδικών.

Πώς γεννήθηκε ο οδηγός

Η αφορμή ήρθε από μια επαναλαμβανόμενη παρατήρηση. «Γενικότερα βλέπουμε ότι η χρήση των ΜΓΜ αυξάνεται ραγδαία και χρησιμοποιείται στην καθημερινότητά μας. Είναι ένας απαραίτητος συνεργάτης για πολλά επαγγέλματα. Παρατήρησα κάτι πολύ ενδιαφέρον. Συχνά ερχόντουσαν φίλοι, συγγενείς και μου δείχνανε λάθος απαντήσεις που τους έδινε το ΜΓΜ. Κι αυτό που συνειδητοποίησα ήταν ότι υπήρχε ένα κοινό μοτίβο σε όλες αυτές».

Εκεί άρχισε να διαμορφώνεται η ιδέα του οδηγού. «Η αλήθεια είναι ότι ο τρόπος που μιλάμε και διατυπώνουμε την ερώτηση σε έναν συνομιλητή και σε ένα ΜΓΜ είναι καθοριστικός. Άρα είναι σημαντικό να ενημερώσουμε τους πολίτες για το εργαλείο που χρησιμοποιούν, στο πώς να το χρησιμοποιούν αποτελεσματικά και την ίδια στιγμή πώς να το αξιοποιούν υπεύθυνα».

Η ιδέα συζητήθηκε για πρώτη φορά το καλοκαίρι του 2025 με στελέχη της κυβέρνησης και των αρμόδιων θεσμών: του ΕΣΕΤΕΚ, του Υπουργείου Ανάπτυξης, της Ειδικής Γραμματείας Μακροπρόθεσμου Σχεδιασμού και της Ειδική Γραμματεία Τεχνητής Νοημοσύνη του Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης. Όπως λέει, την αγκάλιασαν από την πρώτη στιγμή και συνέβαλαν στον στρατηγικό σχεδιασμό, και την διαμόρφωση του περιεχομένου.

Για τον ίδιο, η σύμπραξη έχει και προσωπική διάσταση. «Μετέφερα τη βάση μου στην Ελλάδα πριν από τρία χρόνια, διατηρώντας τη θέση μου σε ένα από τα μεγαλύτερα ερευνητικά εργαστήρια του εξωτερικού. Αισθάνομαι πολύ όμορφα όταν αντικρίζω μία χώρα που δίνει βάρος στην τεχνογνωσία των ειδικών και υπάρχει διάθεση για καινοτομία».

«Οι ευκαιρίες για να αποκτήσει κάποιος ουσιαστική και πρακτική εμπειρία στο πώς αναπτύσσονται τα ΜΓΜ είναι δυστυχώς ελάχιστες και εξαιρετικά περιορισμένες σε πολύ λίγα ιδιωτικά ερευνητικά εργαστήρια. Και αυτό είναι λόγω των μεγάλων υπολογιστικών απαιτήσεων που υπάρχουν πίσω από την ανάπτυξη αυτών των μοντέλων». Γι' αυτό η ομάδα στράφηκε στην πηγή: «Θεώρησα πολύ σημαντικό να πάμε στην πηγή της πληροφορίας και να αξιοποιήσουμε τη γνώση της ελληνικής διασποράς αλλά και Ελλήνων ερευνητών εντός της χώρας που ασχολούνται με τον κλάδο της φυσικής επεξεργασίας γλώσσας, έτσι ώστε να αποτυπώσουμε τις βέλτιστες, τις καλύτερες πρακτικές».

Τι περιλαμβάνει ο οδηγός

Ο οδηγός είναι διαθέσιμος στη νέα διαδικτυακή πύλη ai.gov.gr. Ξεκινά με μια εισαγωγή στην τεχνητή νοημοσύνη και στα ΜΓΜ. «Επειδή μιμούνται πολλές φορές τον ανθρώπινο λόγο και κάποιες φορές μπορεί και καλύτερα από το αναμενόμενο, είναι σημαντικό να γνωρίζουμε το πώς λειτουργούν, τις δυνατότητές τους και να μην τους αποδίδουμε ανθρωπομορφικά στοιχεία».

Στην ερώτηση αν η εσφαλμένη αυτή εντύπωση -ότι συνομιλούμε με άνθρωπο- είναι το μεγαλύτερο λάθος μας απέναντι στην τεχνητή νοημοσύνη, αρνείται να εντοπίσει ένα μοναδικό σφάλμα: «Το πιο σημαντικό είναι η ενημέρωση. Γιατί ζούμε μία περίοδο αλλαγών και είναι σημαντικό να βασιζόμαστε στην εμπειρογνωμοσύνη των ειδικών, να αξιοποιούμε πλήρως τη γνώση αυτών που όντως έχουν αφιερώσει την καριέρα τους σε αυτόν τον κλάδο και την ίδια στιγμή να βρίσκουμε τρόπους και διαύλους, έτσι ώστε να επικοινωνούμε αυτή τη γνώση στον κόσμο προκειμένου να μπορεί να κάνει υπεύθυνη αξιοποίηση».

Υποστηρίζει επίσης ότι η Ελλάδα συμμετέχει ενεργά στις ευρωπαϊκές και διεθνείς συζητήσεις για τη διακυβέρνηση της AI, μέσω του ΟΟΣΑ και του AI Board. 

Το μεγαλύτερο ρίσκο

Στην ερώτηση ποιο θεωρεί το μεγαλύτερο ρίσκο, αρνείται να το περιορίσει σε ένα. «Δεν νομίζω ότι μπορούμε να το προσδιορίσουμε. Είναι μία πάρα πολύ μεγάλη, ίσως η μεγαλύτερη αλλαγή που έχουμε δει μετά τη βιομηχανική επανάσταση. Επηρεάζει οριζόντια όλους τους τομείς. Και αν ήταν να προσδιορίσω κάτι το οποίο θα με ανησυχούσε, θα ήταν η αποχή από τον δημόσιο διάλογο. Δηλαδή να μη συζητάμε για αυτή την αλλαγή, να μη συμμετέχουμε».

Συζητάμε επαρκώς στην Ελλάδα; «Όταν ξεκίνησα να σπουδάζω τότε στον κλάδο της τεχνητής νοημοσύνης το 2013, έπρεπε να εξηγήσω με πολλές προτάσεις στον κόσμο τι κάνω. Σήμερα πηγαίνοντας για μία βόλτα ακόμα και στο κέντρο της Αθήνας, θα ακούσω πολλές φορές τον όρο τεχνητή νοημοσύνη γύρω μου ή άτομα να κάνουν παραδείγματα γύρω από αυτό. Οπότε θεωρώ ότι η συζήτηση υπάρχει».

«Μαραθώνιος, όχι σπριντ»

Στο ερώτημα αν η χώρα μπορεί να κάνει ένα άλμα και να μη χάσει αυτή την τεχνολογική επανάσταση, λέει: «Είμαι ερευνητής. Δεν αποκλείω τα άλματα, αλλά το πιο βασικό είναι πως όταν αρχίζουμε ένα project - περισσότερα διαρκούν πολλά χρόνια- το αντιλαμβάνομαι περισσότερο ως μαραθώνιο παρά ως σπριντ».

Στην παρατήρηση ότι οι εξελίξεις τρέχουν τόσο γρήγορα που κάτι σημερινό μπορεί σε μια εβδομάδα να μοιάζει απαρχαιωμένο, συμφωνεί και εξηγεί πώς ο οδηγός αντιμετωπίζει το πρόβλημα. «Έχουμε ήδη ένα πλάνο για το πώς να τον ενημερώνουμε. Αλλά αυτό που θεωρώ σημαντικό είναι να υπάρχουν θεμέλια και διαδικασίες οι οποίες μπορούν να υποστηρίξουν αυτές τις εξελίξεις. Στον κλάδο μου που είναι η τεχνητή νοημοσύνη, μπορώ να πω ότι έχουμε μία ισχυρή παρουσία τα τελευταία χρόνια σε διεθνές και ευρωπαϊκό επίπεδο - με κάνει να αισθάνομαι περήφανος ως Έλληνας».

Μήπως, όμως, ένας τέτοιος οδηγός δίνει στον κόσμο ένα εργαλείο εξοικείωσης, μαθαίνοντάς τον να κάνει σωστό prompting, χωρίς όμως να του μαθαίνει να αμφισβητεί την τεχνητή νοημοσύνη; «Ακριβώς αυτός είναι ο στόχος της γνώσης που θέλει να μεταφέρει ο οδηγός». Μετά την εισαγωγή, εξηγεί, ακολουθεί ένα πρότυπο επικοινωνίας που διαμόρφωσε η ομάδα των ερευνητών «οι οποίοι λειτούργησαν εθελοντικά και προσπάθησαν να μεταφέρουν όλη τη γνώση από την εμπειρία ανάπτυξης αυτών των μοντέλων».

Ο οδηγός περιλαμβάνει 26 παραδείγματα χρήσης από διαφορετικούς τομείς της καθημερινότητας, με στόχο να δείξει πώς η AI μπορεί να λειτουργήσει ως υποστηρικτικό εργαλείο και όχι ως υποκατάστατο του ανθρώπου.

Το τελευταίο κομμάτι αφορά την υπεύθυνη χρήση. «Έχουμε αφιερώσει ένα πολύ μεγάλο κομμάτι του οδηγού εκεί, το οποίο γράφτηκε με τη συμβολή του Ειδικού Γραμματέα ΤΝ, Β. Καρκατζούνη και της ομάδας του. Ουσιαστικά πώς μπορούμε να αναγνωρίσουμε τα όρια που έχουν αυτή τη στιγμή αυτά τα μοντέλα. Πώς μπορούμε να εξηγήσουμε στον κόσμο τα βασικά του νομικού πλαισίου που διέπει αυτή τη στιγμή την τεχνητή νοημοσύνη, καθώς πολύ συζήτηση γίνεται γύρω από το AI Act, αλλά είναι σημαντικό και ο κόσμος την ίδια στιγμή να ενημερώνεται για αυτό». 

Ένα μήνυμα 

Κλείνοντας, τον καλώ να μιλήσει όχι ως ερευνητής αλλά ως πολίτης -σε έναν γονιό, έναν δάσκαλο, έναν εργαζόμενο ή έναν δημοσιογράφο που νιώθει αβεβαιότητα. «Θα ήταν παράλογο όταν βλέπουμε μία τόσο μεγάλη αλλαγή που αλληλεπιδρά στην καθημερινότητά μας και αλλάζει τον τρόπο που λειτουργούμε σε πολλές διαδικασίες, να μη μας δημιουργεί κάποια ανασφάλεια, μία κάποια αμφιβολία».

Και συνεχίζει: «Αυτό που μεταφέρουμε με τον ίδιο τον οδηγό, είναι ότι η γνώση είναι δύναμη. Η διαρκής ενημέρωση είναι αναγκαία σήμερα - ειδικά για όλες τις γενιές. Η λογική του ότι σπούδασα κάτι δεν σημαίνει αναγκαστικά ότι δεν θα χρειαστεί στην πάροδο των χρόνων -και πλέον το συνειδητοποιούμε όλοι- το να το αναδιαμορφώσω, να προσαρμοστώ σε αυτό».

Οι συντελεστές του εγχειρήματος

Ο οδηγός «Τεχνητή Νοημοσύνη για Όλους» αναπτύχθηκε εθελοντικά από Έλληνες ερευνητές της χώρας και της διασποράς, σε συνεργασία με την πολιτεία. Στη συγγραφική ομάδα συμμετείχαν οι Δρ. Γιάννης Ασσαέλ (συντονισμός), Δρ. Ίων Ανδρουτσόπουλος, Δρ. Δημήτρης Κοτζιάς, Δρ. Κατερίνα Μαργατίνα, Δρ. Γιάννης Παυλόπουλος, Δρ. Άγγελος Φίλος, Δρ. Φώτης Χαντζής και Δρ. Αλεξάνδρα Χρονοπούλου, υπό τη στρατηγική καθοδήγηση του Ειδικού Γραμματέα Τεχνητής Νοημοσύνης και Διακυβέρνησης Δεδομένων, Δρ. Βασίλη Καρκατζούνη.

Το εγχείρημα υλοποιήθηκε με τη σύμπραξη του Υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης, του Εθνικού Συμβουλίου Έρευνας, Τεχνολογίας και Καινοτομίας (ΕΣΕΤΕΚ) και της Ειδικής Γραμματείας Μακροπρόθεσμου Σχεδιασμού.

Ο οδηγός είναι διαθέσιμος δωρεάν στη διαδικτυακή πύλη ai.gov.gr.