Η βαριοπούλα και το Hallumi (ή πώς αλλάζει το μοντέλο της τεχνητής νοημοσύνης)

«Τα μεγάλα, τα γενικά μοντέλα είναι σαν μια τεράστια βαριοπούλα», λέει ο Μάνος Κουκουμίδης, συνιδρυτής της Oumi, μιας εταιρείας τεχνητής νοημοσύνης που εδρεύει στο Σιάτλ, η οποία μετράει γύρω στα δύο χρόνια ζωής και περίπου είκοσι άτομα προσωπικό - με αρκετούς Έλληνες ανάμεσά τους. «Λες: έχεις μικρό καρφί; Μεγάλο καρφί; Βίδα; Χτύπα τα όλα με τη βαριοπούλα…».

Για να παρουσιάσουν το νέο τους μοντέλο, δεν έμειναν στη μεταφορά. Πήρε μια πραγματική βαριοπούλα και γύρισαν ένα βίντεο που την έκανε εικόνα. Πίσω από την απλότητα της χειρονομίας υπάρχει μια πιο σύνθετη ερώτηση, που τον ακολουθεί από την περίοδο που βρισκόταν μέσα σε ένα από τα πιο ισχυρά τεχνολογικά οικοσυστήματα στον κόσμο: γιατί η αιχμή της τεχνητής νοημοσύνης να αναπτύσσεται αποκλειστικά «κεκλεισμένων των θυρών», μέσα σε λίγα εργαστήρια; Γιατί εταιρείες όπως η OpenAI και η Anthropic να καθορίζουν τι σημαίνει frontier AI, ενώ η υπόλοιπη αγορά απλώς καταναλώνει το αποτέλεσμα;

Ένα μοντέλο τεχνητής νοημοσύνης για να φτιάξεις το δικό σου AΙ

Στην Google, όπου συμμετείχε στην αρχική προσπάθεια που εν τέλει οδήγησε στο Gemini, διαμόρφωσε σταδιακά την εκτίμηση ότι αυτό το μοντέλο δεν θα παραμείνει κυρίαρχο. Εκείνη την περίοδο, όπως λέει, πολλοί επενδυτές δεν έβλεπαν την αγορά να κινείται προς μια διαφορετική κατεύθυνση, ωστόσο ο ίδιος υποστήριζε ότι η σημερινή εξάρτηση από τα μεγάλα, κλειστά μοντέλα είναι περισσότερο μια φάση ωρίμανσης παρά μια μόνιμη κατάσταση. Οι εταιρείες θα ξεκινήσουν από εκεί επειδή είναι εύκολο, αλλά όσο θα ενσωματώνουν την τεχνητή νοημοσύνη στον πυρήνα των λειτουργιών τους, θα αναζητήσουν μεγαλύτερο έλεγχο, χαμηλότερο κόστος και καλύτερη ποιότητα. 

Αυτή η μετάβαση αποτυπώνεται στην ίδια τη φιλοσοφία της Oumi. Η εταιρεία, μια ομάδα περίπου είκοσι ατόμων -με έντονη ελληνική παρουσία- επιχειρεί να μεταφέρει την ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης από τα λίγα μεγάλα εργαστήρια σε ένα πιο ανοιχτό και προσβάσιμο περιβάλλον. Η ομάδα είναι διασπαρμένη μεταξύ Σιάτλ, Σαν Φρανσίσκο και Αθήνας, με πρόσωπα όπως ο Ιωάννης Ντούδαλης, με εμπειρία σε Tesla και Intel, και η Δήμητρα Τζαμοπούλου, παγκόσμια πρωταθλήτρια στην κωπηλασία, που έχει αναλάβει τον τομέα People Operations. Παράλληλα, περισσότεροι από δεκαπέντε καθηγητές από αμερικανικά πανεπιστήμια συνεισφέρουν ερευνητικά, ενισχύοντας την τεχνολογική κατεύθυνση της πλατφόρμας.

Το βασικό εργαλείο της εταιρείας βασίζεται σε μια ιδέα που ο Κουκουμίδης περιγράφει με απλότητα: «AI που φτιάχνει AI». Πρόκειται για μια πλατφόρμα που επιτρέπει σε μια επιχείρηση να περιγράψει το πρόβλημα που θέλει να λύσει και να αποκτήσει ένα προσαρμοσμένο μοντέλο χωρίς να χρειάζεται βαθιά τεχνική εξειδίκευση. Μια διαδικασία που μέχρι πρόσφατα απαιτούσε μήνες δουλειάς από εξειδικευμένες ομάδες μπορεί να ολοκληρωθεί σε ώρες ή ακόμη και σε λεπτά από άποψη ανθρώπινου κόπου. 

Ταυτόχρονα, η προσέγγιση συνδέεται με μια ευρύτερη κριτική για τον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιείται σήμερα η τεχνητή νοημοσύνη. Όπως σημειώνει, ένα από τα προβλήματα που συζητιόνται λιγότερο είναι η σπατάλη υπολογιστικών πόρων. Η εικόνα που χρησιμοποιεί είναι χαρακτηριστική: είναι σαν όλοι να πηγαίνουν στη δουλειά με νταλίκα, αντί για μηχανάκι ή αυτοκίνητο. Σε ένα τέτοιο σύστημα, η ενεργειακή πίεση είναι αναπόφευκτη. Αντίστοιχα, η εκτεταμένη χρήση μεγάλων, γενικών μοντέλων για εξειδικευμένες εργασίες οδηγεί σε υπερκατανάλωση υπολογιστικής ισχύος και αυξημένο κόστος, χωρίς αντίστοιχο όφελος στην ποιότητα.

Σε αυτό το περιβάλλον, η συζήτηση για τον έλεγχο και τη διαφάνεια αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Η δουλειά της ομάδας της Oumi σε εργαλεία όπως το Hallumi -ένα μοντέλο σχεδιασμένο να εντοπίζει αν μια απάντηση βασίζεται πραγματικά στις πηγές που τη συνοδεύουν- αναδεικνύει ένα από τα βασικά προβλήματα της σημερινής γενιάς συστημάτων. Στο πλαίσιο έρευνας των The New York Times για τα AI Overviews της Google, το Hallumi χρησιμοποιήθηκε για να εξετάσει κατά πόσο οι απαντήσεις των μοντέλων τεκμηριώνονται από τις πηγές που εμφανίζουν. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι, ακόμη και όταν η συνολική ακρίβεια βελτιώνεται, τα μοντέλα μπορεί να παράγουν ισχυρισμούς που δεν προκύπτουν από τις πηγές που επικαλούνται, δημιουργώντας μια ψευδαίσθηση τεκμηρίωσης.

Το πρόβλημα δεν περιορίζεται στα λάθη. Όπως επισημαίνει ο Μάνος Κουκουμίδης, πολλές από τις πηγές που εμφανίζονται είναι χαμηλής αξιοπιστίας, ακόμη και παραπλανητικές. Σε αντίθεση με την παραδοσιακή αναζήτηση, όπου ο χρήστης είχε τη δυνατότητα να συγκρίνει πολλαπλά αποτελέσματα, τα σύγχρονα συστήματα παρουσιάζουν μία ενιαία απάντηση, η οποία εκλαμβάνεται εύκολα ως «αλήθεια». Αυτό μεταβάλλει ριζικά τη σχέση του χρήστη με την πληροφορία και δημιουργεί ένα νέο πεδίο ευθύνης για τους δημιουργούς αυτών των συστημάτων.

Απόσπασμα της συζήτησης με τον Μάνο Κουκουμίδη

- Τι είναι η Oumi και τι κάνετε εκεί; 
Ξεκινήσαμε πριν από περίπου δύο χρόνια και ο σκοπός μας ήταν ο εκδημοκρατισμός της AI, δηλαδή το πώς μπορούμε να βοηθήσουμε όλους τους ερευνητές ανά τον κόσμο να προχωρήσουν συλλογικά το frontier AI, αντί να είναι μια τεχνολογία που αναπτύσσεται μόνο κεκλεισμένων των θυρών, σε συγκεκριμένα εργαστήρια. Φτιάξαμε μια open source πλατφόρμα που δίνει όλα τα εργαλεία στους ερευνητές για να κάνουν έρευνα σε αυτό το επίπεδο και αυτό πήγε πολύ καλά - στο GitHub έχει πάνω από 9.000 αστέρια. Πριν από λίγες εβδομάδες παρουσιάσαμε και κάτι ακόμη: μια πλατφόρμα χτισμένη πάνω σε αυτό το υπόβαθρο, που είναι AI το οποίο σε βοηθά να φτιάξεις αυτόματα το δικό σου AI.

- Από πού ξεκίνησε αυτό το όραμα για σένα προσωπικά;
Από την περίοδο που ήμουν στη Google και δούλευα πάνω στο Gemini. Πολλοί επενδυτές τότε δεν έβλεπαν την αγορά να πηγαίνει προς τα εκεί, αλλά εγώ πίστευα ότι οι εταιρείες θα ξεκινήσουν με τα κλειστά μοντέλα επειδή είναι εύχρηστα, και στη συνέχεια θα ζητήσουν κάτι διαφορετικό: καλύτερη ποιότητα, χαμηλότερο κόστος και κυρίως έλεγχο. Δεν μπορείς να εξαρτάσαι από το αν μια εταιρεία θα αλλάξει όρους χρήσης ή θα αποσύρει κάτι. Τώρα αρχίζει και φαίνεται αυτή η μετάβαση.

- Πώς θα την περιέγραφες;
Πρόκειται ουσιαστικά για τη μετάβαση από γενική νοημοσύνη που νοικιάζεις σε εξειδικευμένα μοντέλα που ανήκουν στην ίδια την εταιρεία και είναι προσαρμοσμένα στο συγκεκριμένο πρόβλημα που θέλει να λύσει.

- Σε ποιο χρονικό ορίζοντα; 
Μέσα στα επόμενα ένα με δύο χρόνια είναι πολύ πιθανό οι περισσότερες εταιρείες να κινούνται προς αυτή την κατεύθυνση.

- Άρα το Oumi είναι μια tailor-made πλατφόρμα AI;
Ναι, γιατί κάθε εταιρεία έχει πολύ συγκεκριμένες ανάγκες. Αυτό που μας έλεγαν ήταν ότι θέλουν προσαρμοσμένα μοντέλα για καλύτερη ποιότητα, χαμηλότερο κόστος και μεγαλύτερη ασφάλεια, αλλά η διαδικασία είναι δύσκολη και απαιτεί χρόνο και εξειδίκευση. Εμείς ουσιαστικά χρησιμοποιούμε AI για να καθοδηγήσουμε τη δημιουργία AI: όπως δίνεις μια εντολή σε ένα σύστημα για να αναλύσει ένα έγγραφο, εδώ μπορείς να περιγράψεις το μοντέλο που θέλεις να φτιάξεις και η διαδικασία να ολοκληρωθεί σε ώρες αντί για μήνες.

- Η τεχνητή νοημοσύνη εκπαιδεύει την τεχνητή νοημοσύνη;
Ακριβώς. Και είναι εντυπωσιακό ότι άργησε να γίνει αυτό, γιατί αυτοματοποιήσαμε σχεδόν τα πάντα εκτός από τη δική μας δουλειά.

- Τι ακριβώς κάνατε στον έλεγχο των AI Overviews;
Στο πλαίσιο έρευνας των New York Times δημιουργήσαμε το Hallumi, ένα μοντέλο που ελέγχει αν οι απαντήσεις βασίζονται όντως στις πηγές που εμφανίζουν. Το πιο ανησυχητικό εύρημα είναι ότι πολλές από τις πηγές δεν είναι αξιόπιστες και ο χρήστης δεν έχει εύκολα τρόπο να το ελέγξει.

- Πώς προκύπτουν τα hallucinations;
Τα μοντέλα έχουν εκπαιδευτεί να δίνουν πάντα μια απάντηση, οπότε όταν δεν έχουν τη σωστή πληροφορία, συμπληρώνουν με κάτι που φαίνεται εύλογο.

- Είσαι techno-αισιόδοξος ή techno-απαισιόδοξος;
Techno- αισιόδοξος. Η τεχνητή νοημοσύνη είναι ίσως η σημαντικότερη τεχνολογία που έχουμε δημιουργήσει, αλλά η επίδρασή της θα εξαρτηθεί από το πώς θα τη χρησιμοποιήσουμε. Είναι όπως χρησιμοποιείς ένα μαχαίρι: κόβεις τον καλύτερο καρπό - ή μπορείς να σκοτώσεις.