Mobile money: Συναλλαγές τρισεκατομμυρίων εκτός τραπεζικού συστήματος

Όχι, δεν είναι επιστημονική φαντασία, είναι η καθημερινή πραγματικότητα! Κάθε λεπτό που περνάει, 2.7 εκατομμύρια δολάρια ταξιδεύουν εκτός τραπεζικού συστήματος, για 1.75 δισεκατομμύρια ανθρώπους που έχουν αποκτήσει πρόσβαση σε χρηματοοικονομικές υπηρεσίες χωρίς ποτέ να ανοίξουν τραπεζικό λογαριασμό. Το φαινόμενο του mobile money έχει δημιουργήσει ένα παράλληλο οικονομικό σύμπαν, με τις ετήσιες συναλλαγές να ξεπερνούν τα 1.4 τρισεκατομμύρια δολάρια.

Το mobile money εμφανίστηκε για πρώτη φορά το 2001 στις Φιλιππίνες, με την υπηρεσία Smart Money της εταιρείας Smart Communications. Η παγκόσμια διάδοση, βέβαια, ξεκίνησε το 2007 με την M-Pesa της Safaricom στην Κένυα, η οποία αναπτύχθηκε σε συνεργασία με τη Vodafone και με την υποστήριξη του Υπουργείου Διεθνούς Ανάπτυξης της Βρετανίας. Η ιδέα προέκυψε από την ανάγκη για ασφαλείς μεταφορές χρημάτων σε περιοχές χωρίς τραπεζική υποδομή. Μέσα σε μόλις 5 χρόνια η M-Pesa έφτασε τους 17 εκατομμύρια χρήστες – το 70% του τότε πληθυσμού της Κένυας. Αστραπιαία ήταν η διάδοση σε χώρες της Αφρικής και της Ασίας με έλλειψη τραπεζών, όπου η μαζική χρήση κινητών διευκόλυνε τη συγκεκριμένη χρήση οικονομικών συναλλαγών.

Σήμερα, οι μεγαλύτερες νόμιμες εταιρείες mobile money παγκοσμίως είναι ακόμη η M-Pesa στην Αφρική, η MTN Mobile Money σε 28 χώρες της Αφρικής και της Μέσης Ανατολής, η Airtel Money σε 14 χώρες, η Wave στη Δυτική Αφρική, η bKash στο Μπαγκλαντές, με τις κινεζικές Alipay και WeChat Pay να κυριαρχούν στις ψηφιακές πληρωμές της Ασίας. Η ανάπτυξη του κλάδου επιταχύνθηκε μετά το 2010, με την τεχνολογία να φτάνει σε 1 δισεκατομμύριο χρήστες σε περίπου 15 χρόνια και σε σημεία όπως η Κένυα να υπερβαίνει το 80% της χρηματοοικονομικής ένταξης μέσω mobile money.

Στην Υποσαχάρια Αφρική, το 73% των παγκόσμιων συναλλαγών γίνεται πλέον με mobile money, αλλάζοντας ριζικά την οικονομία. Χώρες όπως η Κένυα, όπου το 80% του ενήλικου πληθυσμού χρησιμοποιεί καθημερινά υπηρεσίες όπως η M-Pesa, έχουν δείξει ότι η οικονομική ένταξη μπορεί να προηγηθεί της τραπεζικής υποδομής. Στη Σομαλία, όπου οι τράπεζες σχεδόν δεν λειτουργούν, το mobile money έχει γίνει η μοναδική οικονομική αρτηρία. Οι αριθμοί μιλούν από μόνοι τους: 435 εκατομμύρια ενεργοί χρήστες που εκτελούν τουλάχιστον μία συναλλαγή κάθε 30 ημέρες, 8.3 εκατομμύρια επιχειρήσεις που δέχονται πληρωμές μέσω κινητού και ένα εντυπωσιακό νούμερο των 29 δισεκατομμυρίων δολαρίων που αφορά διεθνή εμβάσματα τα οποία ταξιδεύουν μέσω αυτού του συστήματος.

Το κόστος αυτών των μεταφορών είναι κατά 50% χαμηλότερο από τις παραδοσιακές μεθόδους, γεγονός που μεταφράζεται σε δισεκατομμύρια, τα οποία παραμένουν στις τσέπες των μεταναστών και των οικογενειών τους. Η οικονομική επίδραση είναι τόσο μεγάλη, που μετριέται σε εκατοντάδες δισεκατομμύρια. Μόνο την τελευταία δεκαετία, το mobile money συνέβαλε με 600 δισεκατομμύρια δολάρια στο ΑΕΠ των χωρών όπου λειτουργεί. Σε χώρες όπως η Τανζανία, το 60% του πληθυσμού χρησιμοποιεί καθημερινά αυτές τις υπηρεσίες, με αποτέλεσμα να δημιουργηθεί μια ολόκληρη νέα γενιά επιχειρηματιών οι οποίοι δεν είχαν ποτέ πρόσβαση σε παραδοσιακές πιστωτικές γραμμές.

Το mobile money μπορεί να προσαρμόζεται και να επεκτείνεται, δείχνοντας σημάδια όλο και μεγαλύτερης ανάπτυξης, με την ικανότητα ενσωμάτωσης των νέων τεχνολογιών να το ευνοούν. Ακόμη και οι ψηφιακές ταυτότητές του έχουν ανοίξει λεωφόρους φτάνοντας σε εκατομμύρια ανθρώπους, οι οποίοι, χωρίς επίσημα έγγραφα, έχουν αποκτήσει πρόσβαση σε χρηματοοικονομικές υπηρεσίες για πρώτη φορά.

Οι τεχνολογίες blockchain των έξυπνων συμβολαίων χωρίς μεσάζοντες και οι διασυνδεδεμένες πλατφόρμες έχουν ενισχύσει την ασφάλεια και τη διαφάνεια των συναλλαγών, μειώνοντας το κόστος και αυξάνοντας την εμπιστοσύνη των χρηστών. Περίπου 1,7 δισεκατομμύρια ενήλικες σ’ όλο τον κόσμο εξακολουθούν να αποκλείονται από το παραδοσιακό τραπεζικό σύστημα, με το mobile money να έχει γίνει για αυτούς υπόθεση ζωτικής σημασίας.

Σε αγροτικές περιοχές της Ινδίας ή σε αστικά κέντρα της Νιγηρίας, όπου οι τράπεζες αδυνατούν να ανταποκριθούν στις ανάγκες των κατοίκων, οι υπηρεσίες χρήματος από κινητά τηλέφωνα παρέχουν άμεση και απρόσκοπτη πρόσβαση σε πληρωμές, αποταμιεύσεις, ακόμη και πιστώσεις.

Η διαρκής ανάπτυξη του mobile money φαίνεται πως δεν οφείλεται μόνο στην τεχνολογική έκρηξη, αλλά και στην ικανότητά του να αντιμετωπίζει πραγματικές ανάγκες του αποκλεισμένου κόσμου. Ενώ οι παραδοσιακές χρηματοοικονομικές υπηρεσίες συχνά αποτυγχάνουν να φτάσουν στις τελευταίες πτυχές της κοινωνίας, το mobile money έχει καταφέρει να δημιουργήσει ένα εναλλακτικό οικοσύστημα, που λειτουργεί με δική του δυναμική. Ενσωματώνοντας αμέσως κάθε νέα τεχνολογική πρόοδο και την αυξανόμενη ψηφιακή παιδεία, μοιάζει να δυναμώνει και να εξαπλώνεται όλο και περισσότερο, κάτι που μπορεί να το αναδείξει σ’ έναν από τους πιο μετασχηματικούς παράγοντες της σύγχρονης οικονομίας.

Φυσικά και ο δυτικός κόσμος έχει ήδη αρχίσει να υιοθετεί το mobile money, με πάρα πολλούς να κάνουν ήδη χρήση της Venmo ή της Revolut, αλλά οι τραπεζικοί οργανισμοί δεν νιώθουν να απειλούνται, μια και ελέγχουν το mobile money ως πάροχοι. Βέβαια, επειδή έχουμε ζήσει τόσες κοσμογονικές αλλαγές, καλό είναι να κρατήσουμε στο πίσω μέρος του μυαλού μας το ότι η τεχνολογία και η ζήτηση μπορούν άνετα κι από τη μια μέρα στην άλλη ν’ αλλάξουν το παιχνίδι.

Η ιστορία του mobile money γράφεται τώρα, χωρίς να χρειάζεται την άδεια κανενός τραπεζικού ομίλου ή κεντρικής τράπεζας. Θα μπορούσαμε να πούμε πως είναι η οικονομική δημοκρατία στην πράξη, αλλά θυμόμαστε τη ρήση του γκουρού των επενδύσεων Γουόρεν Μπάφετ και δεν αποτολμούμε καμία πρόβλεψη, αφού αυτή «είναι το εργαλείο των αναλφάβητων».