Ομάν και Βηρυτός ως διαφορετικές εκδοχές του αραβικού κόσμου

Στη νοτιοανατολική άκρη της αραβικής χερσονήσου, με έκταση ανάλογη της Πολωνίας και πληθυσμό περί τα 5 εκατομμύρια (εξ αυτών σχεδόν οι μισοί μετανάστες), το Ομάν αποτελεί εύκολο χειμερινό προορισμό. Ήλιος, θερμοκρασία μέχρι 30 βαθμούς, αίσθηση ελληνικού Μαΐου-Ιουνίου. Οι περιγραφές φίλης, δεινής ταξιδιώτισσας, επιβεβαιώθηκαν στο ακέραιο: η χώρα μού άρεσε πολύ, δεν με συγκλόνισε.

Εν αντιθέσει με άλλες αραβικές χώρες, πρόκειται για εύρυθμο, ασφαλέστατο κράτος. Λελογισμένη ευμάρεια, όχι χλιδή – όπως αλλού. Κάτοικοι φιλόξενοι, πρόθυμοι να βοηθήσουν, ουδόλως θιασώτες της αρπακτικότητας. Περπατάς σε παραθαλάσσιο προάστιο της πρωτεύουσας, κάποιος ποτίζει, σε βλέπει να παρατηρείς τους βασιλικούς, σπεύδει να κόψει για να σου προσφέρει. Επισκέπτεσαι μουσείο στην περιοχή της Salalah και αίφνης ο φύλακας σε κερνάει θαυμάσιο τσάι. Και πάει λέγοντας.

Νοικιάσαμε με τον Αλέξη αυτοκίνητο, προμηθευτήκαμε τοπική κάρτα SIM και πήραμε τους δρόμους. Πρώτος σταθμός Nizwa: πόλη-όαση, μία ώρα δυτικά της πρωτεύουσας Muscat. Γραφική, με φρούριο, τείχη, ζωοπανήγυρη, σπίτια στο χρώμα του πηλού, ορμητήριο για ποικίλα γειτονικά αξιοθέατα: διάσπαρτες εγκαταλειμμένες μικρές καστροπόλεις, επιβλητικά φαράγγια, ψηλά βουνά με πεζούλες, που καλλιεργούνται επί αιώνες, και, βέβαια, το παμπάλαιο σύστημα διαχείρισης υδάτων μέσω καναλιών «falaj». Εκεί, στη μέση του πουθενά, το υπερσύγχρονο κατατοπιστικό μουσείο της ιστορίας του Ομάν, με γενναία δόση προσωπολατρίας.

Σημείωση: Ο σουλτάνος Καμπούζ, που διαδέχτηκε πραξικοπηματικά τον πατέρα του το 1970, υπήρξε οραματιστής, πρότυπο πεφωτισμένης δεσποτείας – πολιτική που συνεχίζεται από τον διάδοχό του. Αξιοποιώντας ως «λιπαντικό» τους πρόσφατους πόρους από πετρέλαιο/αέριο, ώθησε τη χώρα στον δρόμο του εκσυγχρονισμού. Παιδεία, υγεία, υποδομές: οι κάτοικοι διδάσκονται και μιλάνε αγγλικά, οι επιγραφές παντού είναι σε αραβικά και σε αγγλικά (ακόμα και στα μικρομάγαζα), αυτοκινητόδρομοι εξαιρετικοί και φωτισμένοι, οδηγική συμπεριφορά υποδειγματική. Οι γυναίκες φοράνε την παραδοσιακή μαντίλα, αλλά πηγαίνουν σχολείο/πανεπιστήμιο και συμμετέχουν ενεργά στην αγορά εργασίας. Υπάρχει, επιπλέον, περιβαλλοντική μέριμνα: βιολογικός καθαρισμός και φιλτράρισμα νερού στις πόλεις, μεγάλης κλίμακας αφαλάτωση. Όπως επίσης και στρατηγική για τη μετα-πετρελαϊκή εποχή, με άνοιγμα και στον τουρισμό.

Στον κήπο του ξενώνα στη Nizwa υπήρχε η αίσθηση της εξοχής: μυρωδιές κοπριάς, πουλιά, κοκόρια. Στην αγορά, χουρμάδες, μέτρια σύκα, μπανάνες, γευστικός καπνιστός τόνος. Στο σούπερ μάρκετ Lulu, παγκοσμιοποίηση: κρέατα Αυστραλίας, Βραζιλίας, Πακιστάν, μοτσαρέλα Ιράν κ.ά. Αλκοόλ γιοκ.

Από τη Nizwa, στην Ibra: χάρη σε τυχαίο συναπάντημα, ξεναγηθήκαμε από νεαρό αρχιτέκτονα στην παλιά εγκαταλειμμένη πόλη, για την οποία υπάρχε σχέδιο ανάπλασης. Στη συνέχεια, στις ξακουστές γούρνες του Bani Khalid (σε τροχιά άγαρμπης τουριστικοποίησης) και στην παράκτια πόλη Sur, η οποία, ιστορικά, συνέδεσε την τύχη της με τη ναυτιλία και την κατασκευή πλοίων – υπάρχει και σχετικό μουσείο. Η ναυτοσύνη οδήγησε στο δουλεμπόριο και στην κυριαρχία του Ομάν στην Ανατολική Αφρική (Ζανζιβάρη). Η απρόσμενη βροχή συνέβαλε στο σκηνικό εγκατάλειψης και παρακμής της επαρχιακής πόλης. Την επομένη ακολούθησε βουτιά σε γειτονική παραλία (θάλασσα καθαρή, αλλά θολή). Καταλήξαμε για διανυκτέρευση σε «αυθεντικό» camping (glamping;): γεύση ερήμου, παρέα με άλλους τουρίστες.

Πίσω στην πρωτεύουσα: το αυτοκίνητο χρήσιμο και εκεί, καθότι η Muscat δεν έχει ευρωπαϊκού τύπου «ιστορικό κέντρο» και εκτείνεται για πάνω από 30 χλμ.: μοιάζει περισσότερο με πόλη αμερικανικού τύπου. Την επομένη, εκδράμω στα γειτονικά ξερονήσια, που προσφέρονται για μπάνιο με μάσκα, και στον βυθό συναντώ θαλάσσιες χελώνες και πλήθος πολύχρωμων ψαριών.

Ακολούθως, πτήση προς Salalah, 1000 χλμ. νοτιοδυτικά, κοντά στην Υεμένη. Κλίμα περισσότερο τροπικό: το καλοκαίρι βροχερό και σχετικά δροσερό. Η περιοχή υποδέχεται πλήθος ντόπιων που θέλουν να ξεφύγουν από την πρωτεύουσα-καμίνι. Τον χειμώνα συρρέουν εκεί, για αντίθετους λόγους, Ευρωπαίοι (λ.χ. Πολωνοί, Ρώσοι). Η περιοχή συνδέθηκε με την παραγωγή και την εμπορία λιβανιού: λίγα χιλιόμετρα ανατολικά, βρίσκεται ο υπέροχος αρχαιολογικός χώρος της Samharam, πόλη-λιμάνι που ήκμασε και στα ελληνιστικά/ρωμαϊκά χρόνια (επιγραφές στα ελληνικά!). Παραδίπλα υπάρχει και παρθένα παραλία για μπάνιο, παρέα με θαλασσοπούλια.

Και φυσικά, καμήλες παντού: τις εκτρέφουν κυρίως για το θρεπτικότατο γάλα και το κρέας τους, που φευ γεύθηκα.

Πτήση επιστροφής... φτάσαμε εγκαίρως στο Muscat χάρη στην εφαρμογή Yango (τοπικό Uber), πάμφθηνο και αξιόπιστο ταξί. Την επομένη, σόλο πλέον, πηγαίνω Βηρυτό – στην ευθεία για Αθήνα.

Στο αεροπλάνο, πρόγευση: νέες γυναίκες αραβόφωνες άνευ μαντίλας, με ευρωπαϊκή ενδυμασία. Θα είναι ο κανόνας στο κέντρο της λιβανικής πρωτεύουσας όπου θα μείνω, σε περιοχή τύπου «Εξάρχεια»: μπαράκια, παρέες, τσακίρ κέφι, κάβες, μπίρα και οίνος, περιβάλλον οικείο. Πιο πάνω, ένα τέταρτο ανήφορος, το «Κολωνάκι» με τα πανάκριβα αυτοκίνητα. Παραδίπλα, εντυπωσιακή έπαυλη (1912): το μουσείο Sursock, τοπικού μεγιστάνα, ελληνορθόδοξου θρησκεύματος, πόλος κουλτούρας. Πιο μακριά, σε κέντρο τέχνης, παλιό υφαντουργείο, εγκαίνια έκθεσης φωτογραφίας καταγγελτικής της χρόνιας πολιτικής βίας. Αν και σε κλειστό χώρο, το κάπνισμα καλά κρατεί, έχει ντουμάνι. Ατμόσφαιρα και φάτσες Αθήνας δεκαετίας 1970-80.

Κορναρίσματα, μηχανάκια, ζητιανιά. Η πόλη πολύπαθη, με εμφανή τα σημάδια των πολυετών εμφύλιων διενέξεων αλλά και της πρόσφατης καταστροφικότατης έκρηξης στο λιμάνι. Σπίτια ξεκοιλιασμένα, φυλασσόμενα νεόδμητα πολυτελή συγκροτήματα κατοικιών, επιβλητικές βίλες μέσα σε κήπους, υποβαθμισμένες γειτονιές, με δυσωδία και σκουπιδαριό. Το παράκτιο κάμπους του Αμερικανικού Πανεπιστήμιου, καταπράσινο και με παλιά κτίρια: θυμίζει την παλιά Ροβέρτιο στην Πόλη. (Φυλάσσεται δρακόντεια.) Γαλλικά σε επιγραφές και ονόματα δρόμων - μνήμες του Μεσοπολέμου. Πολυπολιτισμικότητα, μωσαϊκό θρησκευμάτων: τζαμιά και ποικίλων δογμάτων χριστιανικοί ναοί δίπλα δίπλα. Το «Beirut souk» στο κέντρο, αποτέλεσμα φιλόδοξης ανάπλασης, παραπέμπει περισσότερο σε τεράστιο υπερπολυτελές Mall – το ονομάτισα «meta-suk»…

Το τοπικό Uber/Bolt σού βγάζει τιμή κούρσας που αυτομάτως είναι διαπραγματεύσιμη: ανατολίτικο παζάρι! Οι συναλλαγές σε τοπικό νόμισμα, αλλά παράλληλα και σε δολάρια. Τουρίστες λιγοστοί. Επίσκεψη στον εντυπωσιακό αρχαιολογικό χώρο Baalbek (ρωμαϊκοί ναοί) στην εύφορη ιστορική κοιλάδα Bekaa, πολύ κοντά στα συριακά σύνορα (συνεχή check points). Χιόνια στα γύρω βουνά. Βορείως της Βηρυτού, η παραθαλάσσια διαχρονικά σημαντική πόλη Byblos, φοινικικών καταβολών, που αποδείχτηκε πολύ ευχάριστη απόδραση από την κουραστική πολύβουη πόλη. Εν αντιθέσει με αντίστοιχες στον Νότο (λ.χ. Τύρος), η περιοχή δεν είναι σιιτική, αλλά χριστιανική (μαρωνίτες). Μεγάλο κοντράστ σε σύγκριση με το Ομάν: κατάσταση πιο ευρωπαϊκή και κοσμοπολίτικη, ταυτόχρονα, όμως, περισσότερο τριτοκοσμική.

Έχοντας γευθεί τοπικό κρασί και μπίρα (μετά από 15μερη αποχή) και υψηλού επιπέδου τοπική κουζίνα, συμπεριλαμβάνω στις αποσκευές υπέροχα μπακλαβαδάκια (αντι-σιροπιαστά!) και ζάταρ (μείγμα θυμάρι-σουσάμι κ.ά.). Παίρνω τον δρόμο της επιστροφής. Γεμάτος.