Πετρελαϊκή κρίση: Και φέτος τα Χριστούγεννα ήρθαν πάλι ξαφνικά

Ο πόλεμος στην Μ. Ανατολή έρχεται να μας ξαφνιάσει για άλλη μια φορά με την απόλυτη εξάρτηση της καθημερινότητας μας από τα ορυκτά καύσιμα — πετρέλαιο και φυσικό αέριο κυρίως. Θεωρούμε δεδομένο ότι η πρίζα θα παρέχει πάντοτε ρεύμα, το πρατήριο καύσιμα και η βρύση νερό και ότι αυτό θα ισχύει επ’ αόριστο. Μέχρι να συμβεί μια κρίση όπως η τωρινή που μας θυμίζει ότι αυτά δεν είναι αυτονόητα· αλλά συνήθως ανησυχούμε λιγότερο ή περισσότερο για όσο αυτή διαρκεί και την ξεχνάμε αμέσως μόλις τα πράγματα ηρεμήσουν. 

Όμως, όπως τονίζουν έγκυροι αναλυτές, όλη μας η καθημερινότητα εξαρτάται απόλυτα από τα ορυκτά καύσιμα: η διατροφή, η μετακίνηση, η ένδυση, οι συνθήκες διαβίωσης, τα ψώνια, η ψυχαγωγία προϋποθέτουν σε μεγάλο βαθμό τη χρήση τους.

Σε πολλές χώρες του ανεπτυγμένου κόσμου η εξάρτηση της κάθε οικονομίας από τα ορυκτά καύσιμα είναι σήμερα της τάξης του 75-80% ως προς την πρωτογενή χρήση ενέργειας. Παρ’ όλη την αυξανόμενη χρήση των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ) η χώρα μας χρησιμοποιεί σήμερα ορυκτά καύσιμα κατά 79% για να κινήσει την οικονομία της, δηλαδή για την αγροτική παραγωγή, για τις μεταφορές, για την βιομηχανία, για τη θέρμανση των κατοικιών, τον τουρισμό, το εμπόριο και τις υπόλοιπες υπηρεσίες.

Ειδικά η αγροτική παραγωγή καθώς και η μεταφορά και διανομή των τροφίμων χρησιμοποιούν άμεσα ή έμμεσα σε μεγάλο βαθμό ορυκτά καύσιμα: λιπάσματα, φυτοφάρμακα, κίνηση των μηχανημάτων και των φορτηγών (τα μισά φορτηγά που κυκλοφορούν μεταφέρουν τρόφιμα), πλαστικό για τα θερμοκήπια — για να κινηθούν ή παραχθούν όλα αυτά χρειάζονται πετρέλαιο ή φυσικό αέριο. Η αλματώδης αύξηση της παραγωγικότητας στην αγροτική παραγωγή στους τελευταίους 2 αιώνες έγινε εφικτή εν πολλοίς χάρη στα φτηνά ορυκτά καύσιμα.

Επίσης, η μεγάλη κατάκτηση των ευρωπαϊκών κοινωνιών —το κοινωνικό κράτος— με τις πλούσιες παροχές του σε εκπαίδευση, υγειονομική περίθαλψη, προστασία της εργασίας και συντάξεις δεν θα υπήρχε χωρίς την διαθεσιμότητα φτηνής ενέργειας.

Ο στόχος που έχει θέσει η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι να έχουμε σχεδόν μηδενικές εκπομπές CO2 μέχρι το 2050. Πράγμα που σημαίνει ότι μέχρι τότε θα πρέπει να χρησιμοποιούμε αποκλειστικά ηλεκτρικά αυτοκίνητα, να ζεσταίνουμε τα σπίτια μας με αντλίες θερμότητας, να έχουμε βρει λύσεις για την υποκατάσταση του πετρελαίου στην κίνηση των πλοίων, των φορτηγών και των αεροπλάνων και να παράγουμε (μεταξύ άλλων) λιπάσματα, τσιμέντο, ατσάλι και πλαστικά χωρίς την χρήση των ορυκτών καυσίμων.

Να προσθέσουμε στα παραπάνω και την αυξημένη ζήτηση σε ηλεκτρική ενέργεια που συνεπάγεται η συνεχής επέκταση της τεχνητής νοημοσύνης και των data centers. Το ερώτημα που τίθεται επίμονα είναι πώς θα καταφέρουμε αυτόν τον στόχο, που συνεπάγεται τον τετραπλασιασμό (τουλάχιστον) της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, δηλαδή των ανεμογεννητριών, των φωτοβολταϊκών, των συστημάτων αποθήκευσης και των δικτύων μεταφοράς και διανομής. Το 2050 απέχει μόλις δυο δεκαετίες και κάτι. Πολλοί αναλυτές προβλέπουν ότι θα χρειαστούμε το φυσικό αέριο σε σημαντικές ποσότητες και μετά το 2050. Επιπλέον για να πετύχουμε τους στόχους της δραστικής μείωσης των εκπομπών CO2 είναι μάλλον βέβαιο ότι θα χρειαστούμε και στην χώρα μας μερικούς πυρηνικούς σταθμούς παραγωγής — αρθρωτούς ή κλασικού τύπου. Προκειμένου να κατανοήσουμε το πρόβλημα της ενέργειας που όλο και συχνότερα θα απασχολεί την καθημερινότητά μας αλλά και το θέμα της κλιματικής αλλαγής, που είναι επακόλουθο της χρήσης των ορυκτών καυσίμων, καλό θα είναι να συζητήσουμε συστηματικά και με νηφαλιότητα τι συνεπάγεται αυτή η μετάβαση σε μια οικονομία χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα. Να απαντήσουμε δηλαδή σε ερωτήματα όπως τα παρακάτω:

• Πόσο έτοιμοι είμαστε να επεκταθούν σημαντικά στα βουνά και στις πεδιάδες οι ανεμογεννήτριες και τα φωτοβολταϊκά, τα δίκτυα μεταφοράς και διανομής ηλεκτρισμού, τα συστήματα αποθήκευσης ενέργεια ;
• Θα αποδεχόμασταν την λειτουργία πυρηνικών σταθμών στην χώρα μας;
• Θα αποδεχόμασταν έναν νέο τρόπο διαβίωσης με μείωση των αναγκών μας σε ενέργεια στην καθημερινότητα μας: πχ πιο περιορισμένη χρήση ΙΧ, λιγότερα μακρινά ταξίδια, σχεδόν ολική ανακύκλωση των απορριμμάτων μας, λιγότερη κατανάλωση μοσχαρίσιου κρέατος, ποιοτικά αλλά ακριβότερα είδη διατροφής, περιορισμό στα «ψώνια»; 

Όσο πιο σύντομα ξεκινήσουμε ως πολίτες να ενημερωνόμαστε για τα παραπάνω θέματα και όσο νωρίτερα η πολιτεία, οι εκπρόσωποι των επιχειρήσεων, η κοινωνία των πολιτών ανοίξουν τη συζήτηση γύρω από αυτά, τόσο πιο έτοιμοι θα είμαστε να αντιμετωπίσουμε την επόμενη ενεργειακή κρίση από όπου και αν προέλθει. Και είναι σίγουρο ότι θα ξαναέρθει!

Τα πνευματικά δικαιώματα για τα σκίτσα ανήκουν:
1) Le Monde sans fin, miracle énergétique et dérive climatique © DARGAUD 2021, by Jancovici & Blain www.dargaud.com All rights reserved
2) «Ένας Κόσμος Χωρίς Τέλος», Εκδόσεις Κριτική 2024