Δεν υπάρχει «ασφαλής» πυρηνική ενέργεια

Άνοιξε, για μια ακόμη φορά, εξαιτίας άλλης μιας ενεργειακής κρίσης (που όμως οφείλεται κυρίως σε κερδοσκοπία παρά σε αντικειμενικούς λόγους ανεπάρκειας πόρων), η άχαρη συζήτηση για τη δημιουργία πυρηνικού αντιδραστήρα στην Ελλάδα.

• Στη χώρα που δεν μπορούμε να έχουμε ταυτόχρονα δύο (2) τραίνα σε αντίθετη κατεύθυνση στην ουσιαστικά μία και μόνη σιδηροδρομική γραμμή της χωρίς να χαθούν δεκάδες ζωές σε εθνική τραγωδία∙
• στη χώρα που κάθε χρόνο βλέπει εκατοντάδες χιλιάδες στρέμματα να καίγονται εξαιτίας πυλώνων του ΔΕΔΔΗΕ ή αδυναμίας ανταπόκρισης της στην κλιματική αλλαγή∙
• στη χώρα που τελεί υπό μόνιμη λειψυδρία ενώ βρέχει συνεχώς εδώ και δύο χρόνια∙
• στη χώρα που εδώ και δεκαετίες παίρνει τις αγροτικές επιδοτήσεις της Ευρώπης και τις μετατρέπει σε εικονικά πρόβατα∙
• σε μια από τις πιο σεισμογενείς περιοχές στον πλανήτη∙
• σε μια από τις πιο γεωπολιτικά ασταθείς και πολυπόθητες περιοχές του πλανήτη...

Σε αυτήν, λοιπόν, τη χώρα, της οποίας οι αστικές αρτηρίες είναι φραγμένες, η πρώτη γραμμή του μετρό περνάει κάθε 8-10 λεπτά, και ο Προαστιακός θυμίζει δυστοπική ταινία, θέλουμε να χτίσουμε και να συντηρήσουμε πυρηνικό εργοστάσιο. Στη χώρα που δεν έχουμε ακόμα καταφέρει να αναπτύξουμε ένα στοιχειωδώς λειτουργικό και αξιόπιστο σύστημα αποκομιδής, ανακύκλωσης και περιβαλλοντικά βιώσιμης διαχείρισης των σκουπιδιών της γειτονιάς, πιστεύουμε ότι θα μπορούμε να επεξεργαστούμε και να θάψουμε (;) με ασφάλεια όλους εκείνους τους τόνους των πυρηνικών αποβλήτων, μερικά στοιχεία των οποίων θα παραμείνουν ραδιενεργά για 100.000 – 1.000.000 χρόνια, όταν μάλλον δεν θα υπάρχει ούτε κυβέρνηση να τα διαχειριστεί, ούτε Ευρωπαϊκή Ένωση να μας σώσει, και σίγουρα δεν θα υπάρχουν όλοι αυτοί που τώρα ετοιμάζονται να βγάλουν πολιτικό και οικονομικό κέρδος.

Ένα από τα πιο κοινά επιχειρήματα των θιασωτών της πυρηνικής ενέργειας είναι ότι «τόσα χρόνια, τόσες χώρες την χρησιμοποιούν χωρίς πρόβλημα». Πέραν της εγγενούς λογικής αδυναμίας αυτής της σκέψης (το ότι ένα σύστημα δεν έχει καταρρεύσει ακόμα, δεν σημαίνει ότι δεν θα καταρρεύσει στο μέλλον), η άποψη αυτή εκφράζεται συνήθως από ανθρώπους που δεν έχουν στοιχειώδη αντίληψη της ιστορίας και των πολιτικοκοινωνικών δυναμικών - και το ότι αυτά δεν είναι σταθερές σε ένα εργαστήριο πειραμάτων, αλλά μεταβλητές σε μια αχανή εξίσωση άπειρων παραγόντων.

Μπορεί να αποτελεί σοκ για ανθρώπους που πέρασαν τη ζωή τους σε ένα εργαστήριο, μελετώντας τις θετικές επιστήμες, αλλά η ιστορία μεταβάλλεται. Το κοινωνικό, πολιτικό, πολιτισμικό, τεχνολογικό συγκείμενο μεταβάλλεται. Για παράδειγμα, οι κρατικές υποδομές, οι πόροι, οι πολιτικοί, ελεγκτικοί και τεχνοκρατικοί θεσμοί και ιεραρχίες, ακόμη και τα αξιακά πλαίσια, οι δομές δημόσιας εκπαίδευσης και η ηθική της εργασίας, όλα αυτά πάνω στα οποία βασίστηκε η ανάπτυξη και χρήση της πυρηνικής ενέργειας τα τελευταία 80 χρόνια απλώς δεν υπάρχουν πια.

Τα κράτη είναι φτωχά και αδύναμα. Η εξουσία στη Δύση έχει μετατοπιστεί στα χέρια λίγων ψυχικά διαταραγμένων τεχνο-ολιγαρχών. Οι κοινωνίες δύσπιστες στρέφονται κατά των πολιτικών συστημάτων. Η τρομοκρατία, ο πόλεμος και η προπαγάνδα ασκούνται πλέον με αδιανόητα ασύμμετρους και τεχνολογικά εξελιγμένους τρόπους καθιστώντας τα διοικητικά, δικαστικά και διακυβερνητικά πλαίσια ανίκανα να ανταπεξέλθουν. Ένα drone ή μια κυβερνοεπίθεση αρκούν για να μετατραπεί μία εγχώρια εγκατάσταση από σημαντικό asset σε πηγή υπαρξιακού κινδύνου.

Όλα αυτά δεν χρειάζεται να τα φανταστούμε να συμβαίνουν σε 50 χρόνια, ή σε 200 χρόνια, ή σε 10.000 χρόνια (που κανονικά όταν φτιάχνεις κάτι που θα προκαλεί ακαριαίο θάνατο για ένα εκατομμύριο χρόνια καλό θα ήταν να τα φανταστείς). Συμβαίνουν ήδη. Με άλλα λόγια το πρόβλημα δεν είναι καν ότι ο κόσμος μπορεί κάποτε να μην είναι ασφαλής για να έχουμε πυρηνική ενέργεια. Ήδη δεν είναι. Και θα έπρεπε να μας τρομάζει, και να μας κινητοποιεί, το γεγονός ότι οι πυρηνικές εγκαταστάσεις – ειρηνικές και πολεμικές – εξαπλώνονται σε μερικές από τις πιο ασταθείς και διοικητικά προβληματικές περιοχές του πλανήτη, σαν επιδημία.

Ας είμαστε ξεκάθαροι. Δεν υπάρχει «ασφαλής» πυρηνική ενέργεια

Κανείς, μα κανείς – κανείς επιστήμονας ή πολιτικός ή στρατιωτικός – δεν μπορεί να εγγυηθεί πλήρως την τωρινή και πολύ περισσότερο μελλοντική «ασφάλεια» της πυρηνικής ενέργειας. Πέραν κάποιου μετεωρίτη ή αστεροϊδή, η ραδιενέργεια είναι κυριολεκτικά το μόνο πράγμα αυτή τη στιγμή πάνω στη γη που μπορεί να προκαλέσει μαζική ή ολοκληρωτική περιβαλλοντική και ανθρωπιστική καταστροφή.

Ο μέσος όρος ζωής ενός πυρηνικού αντιδραστήρα στις ΗΠΑ είναι μόλις 42 χρόνια. Η Πυρηνική Ρυθμιστική Επιτροπή (US NRC) έχει εκπονήσει σχετικές μελέτες για την φθορά των υλικών (καλωδίων κλπ) στα πρώτα 80 χρόνια.

Σε λεπτομερή του έκθεση-καταπέλτη, το 2015 (επί προεδρίας του πεφωτισμένου Ομπάμα), το Government Accountability Office (GAO) των ΗΠΑ προειδοποίησε ότι το Υπουργείο Ενέργειας δεν έχει τους πόρους για να εκπονήσει τα σχέδια αποπεράτωσης νέων εγκαταστάσεων, ενώ αντιμετώπιζε ήδη ένα backlog συντηρήσεων αρκετών δισεκατομμυρίων.

Το 2016, έκθεση του Γενικού Επιθεωρητή του Υπουργείου Ενέργειας των ΗΠΑ προειδοποίησε ότι το συγκρότημα επεξεργασίας ουρανίου Y-12 βασίζεται σε εγκαταστάσεις άνω των 70 ετών, με τη συντήρηση να αναβάλλεται διαρκώς, ενώ σημείωσε ότι το συγκρότημα μπορεί να μην μπορεί να ανταποκριθεί στις αποστολές του.

Σε πόρισμα του πριν από λίγες μέρες, στις 9 Μαρτίου 2026, το GAO δήλωσε ότι τα πρότζεκτ συντήρησης και ανανέωσης των πυρηνικών εγκαταστάσεων των ΗΠΑ από την Εθνική Διοίκηση Πυρηνικής Ασφάλειας (NNSA) έχουν ήδη βγει εκτός προϋπολογισμού και χρονοδιαγράμματος.

Διαβάστε:

- Το βιβλίο The Fifth Risk του Michael Lewis όπου περιλαμβάνονται ανατριχιαστικές λεπτομέρειες για τις συστημικές καθυστερήσεις στη συντήρηση κρίσιμων πυρηνικών υποδομών και τους κινδύνους που αυτή ενέχει για τη δημόσια υγεία. Ο Lewis μιλάει ξεκάθαρα για «καταστροφική αποτυχία» που προκαλείται από «κακή διαχείριση».

- Το βιβλίο Losing our Way του Bob Herbert, ο οποίος υπενθυμίζει ότι κάποτε οι ΗΠΑ είχαν τις κορυφαίες υποδομές στον πλανήτη αλλά αυτές τώρα βρίσκονται σε κατάσταση παρακμής εξαιτίας πολιτικής αμέλειας, έλλειψης δημόσιων επενδύσεων και βραχυπρόθεσμου σχεδιασμού.

- Στο εμβληματικό τους πόρισμα για το Πεντάγωνο που δημοσιεύτηκε το 1982 (Brittle Power) και ξανά μετά τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου, οι Amory B. Lovins και L. Hunter Lovins συμπεραίνουν ότι οι εγχώριες ενεργειακές υποδομές των ΗΠΑ είναι πολύ ευάλωτες σε διατάραξη, και μάλιστα πολύ περισσότερο απ’ότι οι εισαγωγές πετρελαίου.