Κυκλοφοριακό: Το mega περιβαλλοντικό πρόβλημα της Αθήνας

Το κυκλοφοριακό πρόβλημα στις ελληνικές πόλεις δεν είναι μια απλή δυσλειτουργία της καθημερινότητας. Δεν είναι μόνο χαμένος χρόνος ή νεύρα στο τιμόνι. Είναι ένα σύνθετο, δομικό, περιβαλλοντικό και αναπτυξιακό ζήτημα που επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο αναπνέουμε, κινούμαστε, εργαζόμαστε και συνυπάρχουμε στον αστικό χώρο.

Συχνά αντιμετωπίζουμε την κυκλοφοριακή συμφόρηση ως τεχνικό πρόβλημα ρύθμισης ροών. Όμως η πραγματικότητα είναι βαθύτερη. Κάθε λεπτό ακινησίας στο μποτιλιάρισμα συνεπάγεται αυξημένες εκπομπές ρύπων, κατανάλωση καυσίμου, ενεργειακή σπατάλη. Τα οξείδια του αζώτου, τα αιωρούμενα σωματίδια, το διοξείδιο του άνθρακα δεν είναι αφηρημένες έννοιες. Συνδέονται με μετρήσιμες επιπτώσεις στη δημόσια υγεία και στο κλίμα. Όσο η πόλη οργανώνεται γύρω από το ιδιωτικό αυτοκίνητο, τόσο ενισχύεται ένας φαύλος κύκλος περιβαλλοντικής επιβάρυνσης.

Παράλληλα, το κυκλοφοριακό αποτελεί ζήτημα χωρικής δικαιοσύνης. Ο δημόσιος χώρος, που οφείλει να είναι πεδίο συνάντησης και κοινωνικής αλληλεπίδρασης, καταλαμβάνεται δυσανάλογα από το ΙΧ. Λωρίδες κυκλοφορίας, θέσεις στάθμευσης, διασταυρώσεις, ακόμη και πεζοδρόμια μετατρέπονται σε υποδομές εξυπηρέτησης της μηχανοκίνητης μετακίνησης. Ο πεζός, ο ποδηλάτης, το παιδί, το άτομο με αναπηρία περιορίζονται. Η πόλη χάνει τη λειτουργία της ως κοινόχρηστος χώρος και μετατρέπεται σε δίκτυο διέλευσης οχημάτων.

Οι κοινωνικές επιπτώσεις είναι εξίσου σημαντικές. Η συμφόρηση επιβαρύνει την καθημερινότητα, αυξάνει το άγχος, τροφοδοτεί αντικοινωνικές συμπεριφορές. Ο χαμένος χρόνος στις μετακινήσεις αφαιρείται από την οικογένεια, την ξεκούραση, τη συμμετοχή στα κοινά. Επιπλέον, το κυκλοφοριακό εντείνει τις ανισότητες. Όσοι δεν έχουν πρόσβαση σε αξιόπιστες δημόσιες συγκοινωνίες ή κατοικούν σε περιοχές με χαμηλή προσβασιμότητα υφίστανται μεγαλύτερο κόστος μετακίνησης, οικονομικό και ποιοτικό.

Στο οικονομικό επίπεδο, η συμφόρηση λειτουργεί ως αόρατος περιορισμός της παραγωγικότητας. Χαμένες εργατοώρες, καθυστερήσεις στις εφοδιαστικές αλυσίδες, αυξημένο λειτουργικό κόστος για επιχειρήσεις και εργαζομένους. Η πόλη γίνεται λιγότερο ανταγωνιστική, λιγότερο ελκυστική για επενδύσεις, λιγότερο βιώσιμη. Κι όμως, συχνά η απάντηση περιορίζεται στη διαπλάτυνση οδών, μια λύση που ιστορικά έχει αποδειχθεί ότι παράγει επιπλέον κυκλοφορία αντί να την απορροφά.

Οι υγειονομικές συνέπειες συμπληρώνουν την εικόνα. Η ατμοσφαιρική ρύπανση συνδέεται με αυξημένα περιστατικά αναπνευστικών και καρδιαγγειακών παθήσεων. Ο θόρυβος από την κυκλοφορία επιδρά στη συγκέντρωση, στον ύπνο, στη ψυχική ισορροπία. Η καθιστική καθημερινότητα, που ενισχύεται από την εξάρτηση από το αυτοκίνητο, επιβαρύνει τη δημόσια υγεία μακροπρόθεσμα.

Επομένως, το κυκλοφοριακό είναι πράγματι ένα mega περιβαλλοντικό θέμα γιατί αγγίζει τον πυρήνα του αστικού μοντέλου ανάπτυξης. Η αντιμετώπισή του δεν μπορεί να εξαντλείται σε αποσπασματικές παρεμβάσεις. Απαιτεί στρατηγικό σχεδιασμό, ενίσχυση των μέσων μαζικής μεταφοράς, αναβάθμιση του περπατήματος και της ποδηλασίας, επανακατανομή του δημόσιου χώρου.

Η βιώσιμη πόλη δεν είναι εκείνη που κινεί περισσότερα αυτοκίνητα πιο γρήγορα. Είναι εκείνη που επιτρέπει στους ανθρώπους να μετακινούνται αποτελεσματικά, με ασφάλεια, με σεβασμό στο περιβάλλον και στον κοινό χώρο. Το κυκλοφοριακό, τελικά, είναι ζήτημα πολιτισμού της καθημερινότητας και συλλογικής επιλογής για το πώς θέλουμε να ζούμε στις πόλεις μας.