Όμιλος Αντισφαίρισης Αθηνών: Το ελληνικό τένις και τα 130 χρόνια ιστορίας του Ομίλου

Περπατώντας κατά μήκος της πολυσυζητημένης λεωφόρου Βασιλίσσης Όλγας, η οποία μετά την ανάπλασή της αποκτά πλέον εντελώς διαφορετική μορφή, νιώθεις πως κινείσαι μέσα στην ιστορική καρδιά της πόλης.

Τα εμβληματικά τοπόσημα, όπως το Παναθηναϊκό Στάδιο, οι εγκαταστάσεις του ιστορικού αθλητικού πάρκου του Ι. Φωκιανού και του Εθνικού Γυμναστικού Συλλόγου, το Ζάππειο, ο αρχαιολογικός χώρος του Ολυμπιείου, με την Ακρόπολη να δεσπόζει στο βάθος, δημιουργούν την αίσθηση μιας όασης ηρεμίας, όπου η πολύβουη πόλη χαμηλώνει τη φωνή της.

Η αίσθηση αυτή κορυφώνεται με την είσοδο στον Όμιλο Αντισφαίρισης Αθηνών, έναν χώρο χαρακτηρισμένο ως ιστορικό τόπο, όπου εδώ και 130 χρόνια στεγάζεται ένας από τους παλαιότερους αθλητικούς συλλόγους της Αθήνας. Ένα καταφύγιο γαλήνης και ιστορικής συνέχειας κρυμμένο μέσα στην καρδιά της πρωτεύουσας, που κουβαλά μνήμες, παραδόσεις και στιγμές καθοριστικές για την εξέλιξη του ελληνικού τένις.

Ο Όμιλος Αντισφαίρισης Αθηνών είναι ένα από τα παλαιότερα και πιο ιστορικά σωματεία της χώρας, συνδεδεμένο άρρηκτα με την ιστορία της αλλά και με την πορεία του αθλήματος στην Ελλάδα. Ιδρύθηκε το 1895, με την επωνυμία Lawn Tennis Club Αθηνών, σε μια εποχή που η πόλη μεταμορφωνόταν ραγδαία και η ανερχόμενη αστική τάξη της διαμόρφωνε νέες μορφές ψυχαγωγίας και κοινωνικής ζωής.

Στα τέλη του 19ου αιώνα η Αθήνα ήταν ακόμη μια μικρή, νεαρή πρωτεύουσα με περίπου 128.000 κατοίκους. Οι περισσότεροι δρόμοι ήταν χωμάτινοι, ο φωτισμός περιοριζόταν σε λίγες χιλιάδες φανούς και οι μετακινήσεις γίνονταν με άμαξες και με τον ιπποσιδηρόδρομο, τα χαρακτηριστικά βαγόνια που τα έσερναν άλογα πάνω σε ράγες.

Στην ανατολική πλευρά της πόλης, η περιοχή του Ιλισσού, γνωστή στα τέλη του 19ου αιώνα ως τα «Παριλίσσια», διατηρούσε ακόμη έναν ημι-αγροτικό χαρακτήρα. Το ποτάμι κυλούσε ελεύθερο, με όχθες που χρησίμευαν ως βοσκοτόπια, και η ατμόσφαιρα ήταν πιο ήσυχη και αραιοδομημένη σε σχέση με το πυκνό κέντρο. Σε αυτή τη φυσική, αθέατη γωνιά της Αθήνας γεννήθηκε ο Όμιλος, δίπλα στην κοίτη του Ιλισσού, σε ένα τοπίο όπου η πόλη συναντούσε ακόμη την εξοχή.

Οι ιδρυτές του –Αλέξανδρος Αγγελάτος, Αντώνιος Φ. Αλμέιδα, Ιωάννης Βασιλόπουλος, Αλέξανδρος Βούρος, Εμμανουήλ Αντωνιάδης, Πύρρος Καραπάνος, Ι. Καυταντζόγλου, Θρασύβουλος Μάνος, Αλέξανδρος Μαύρος, Αλέξανδρος Μερκάτης, Μιλτιάδης Νεγρεπόντης, Θ. Παγός και Ν. Ροΐδης– προέρχονταν από τις πιο γνωστές οικογένειες της αθηναϊκής κοινωνίας. Ήταν προσωπικότητες που συνδύαζαν τον αθλητικό ζήλο με κοινωνική επιρροή και οικονομική επιφάνεια, συμβάλλοντας αποφασιστικά στην εδραίωση του νέου σπορ στην πρωτεύουσα. Πρώτος πρόεδρος διετέλεσε ο Αλέξανδρος Μαύρος. Αμέσως μετά την ίδρυσή του, ο Όμιλος τέθηκε υπό την προστασία του πρίγκιπα Νικολάου, τέταρτου γιου του βασιλιά Γεωργίου.

Οι πρώτες εγκαταστάσεις του Ομίλου δημιουργήθηκαν σε οικόπεδο που ανήκε στους αδελφούς Τσαουσόπουλους –ιδιοκτήτες του τελευταίου φεσοποιείου της Αθήνας–, ενώ στην ίδια περιοχή λειτούργησαν αργότερα και τα «Θαλασσινά Λουτρά» του καθηγητή του Πολυτεχνείου Δαμασκηνού, μια αποτυχημένη προσπάθεια να δημιουργηθεί το πρώτο ιδιωτικό κολυμβητήριο της πόλης. Ο τότε δήμαρχος Αθηναίων Μιχαήλ Μελάς βοήθησε ώστε να ενοικιαστεί εκείνος ο χώρος για τις ανάγκες του Ομίλου. Μετά τις απαιτούμενες διαμορφώσεις, και εν όψει των Ολυμπιακών Αγώνων του 1896, δημιουργήθηκαν τα τρία courts στη δυτική πλευρά των εγκαταστάσεων του Ομίλου. Το δε πρώτο περίπτερο αποπερατώθηκε το 1897, ενώ με την πάροδο των χρόνων και λόγω της αύξησης των μελών ενοικιάστηκαν παρακείμενοι χώροι και έγιναν σημαντικά έργα υποδομής.

Η κοινωνική φυσιογνωμία του Ομίλου ήταν από την αρχή ιδιαίτερη. Ήταν ένας από τους «κλειστούς» ομίλους της αστικής Αθήνας, χώρος συνάντησης της ελίτ, όπου η συμμετοχή σήμαινε κοινωνική προβολή και κύρος. Η χρήση της λέξης club δεν ήταν τυχαία· υποδήλωνε μια λέσχη αυστηρά επιλεγμένων μελών, στα πρότυπα των αγγλικών gentlemen’s clubs, όπου η είσοδος σε ξένους ή μη μέλη δεν επιτρεπόταν.

Την εποχή εκείνη το τένις αποτελούσε μια καινοτομία. Είχε κάνει ήδη την εμφάνισή του στις αστικές τάξεις της Αγγλίας, όμως στην Ελλάδα των τελών του 19ου αιώνα, όπως διαβάζουμε στο Επετειακό Λεύκωμα για 100 χρόνια του Ομίλου «...το tennis ήταν σχεδόν άγνωστο… Ούτε εις δέκα δεν ηριθμούντο οι τότε παίκται, οι οποίοι και εθωρούντο ως νεωτερίζοντες φρενοβλαβείς, διότι εν μέσω χειμώνος λευκά ενδεδυμένοι, ετόλμων να περιφέρονται ανά τους δρόμους κρατούντες ρακέτταν...». Οι περαστικοί τους κοιτούσαν με απορία, καθώς το άθλημα φάνταζε παράξενο και εκκεντρικό. Κι όμως, εκείνη η «χρυσή νεολαία» της εποχής, αψηφώντας τα ειρωνικά σχόλια, πίστευε πως το τένις εξέφραζε έναν νέο, ευγενή τρόπο άθλησης, έναν τρόπο ζωής που συνδύαζε την πειθαρχία με το κοσμοπολίτικο πνεύμα της εποχής, αντάξιο της ευρωπαϊκής πρωτεύουσας που προσπαθούσε να γίνει η Αθήνα.

Παρά τον ελιτίστικο χαρακτήρα του, ο Όμιλος στάθηκε πρωτοπόρος, καθώς ήταν ο πρώτος στην Ελλάδα που δέχτηκε γυναίκες ως μέλη –όχι μόνο στα γήπεδα και στους χώρους του, αλλά και στο Διοικητικό Συμβούλιο– δείχνοντας έναν προοδευτικό για τα δεδομένα της εποχής προσανατολισμό.

Η ίδρυση του Ομίλου συνδέθηκε άμεσα με την αναβίωση των Ολυμπιακών Αγώνων του 1896, γεγονός που ανέδειξε τη σημασία της οργανωμένης αθλητικής δραστηριότητας και την ανάγκη για θεσμική υπόσταση. Η δυναμική αυτή εντάθηκε ακόμη περισσότερο ενόψει της συμμετοχής του στη Μεσολυμπιάδα του 1906, η οποία λειτούργησε ως καταλύτης για αρτιότερη οργάνωση και ανάπτυξη.

Η ονομασία «Όμιλος Αντισφαίρισης Αθηνών» καθιερώθηκε επισήμως το 1913, ενώ το 1914 το Δημόσιο παραχώρησε την έκταση στην Επιτροπή Ολυμπίων και Κληροδοτημάτων, η οποία, με τη σειρά της, του την παραχώρησε, εδραιώνοντάς τον οριστικά – θεσμικά και χωροταξικά στο αστικό τοπίο.

Κατά τον Μεσοπόλεμο, οι απογευματινές χορευτικές συγκεντρώσεις του Ομίλου αποτέλεσαν σημαντικό κοινωνικό γεγονός για την αθηναϊκή κοινωνία, προσελκύοντας μέλη της κοσμικής ζωής και νέους της εποχής. Η ατμόσφαιρα ήταν οικογενειακή και επιτηδευμένα εκλεκτή, με αυστηρούς κανόνες συμμετοχής ώστε να διασφαλίζεται το «επίπεδο» των παρευρισκομένων. Οι χοροεσπερίδες γνώρισαν μεγάλη άνθηση, ενώ περιστασιακές απαγορεύσεις (όπως του charleston) αποτυπώνουν την προσπάθεια του Ομίλου να ελέγχει τα ήθη και την εικόνα του.

Παράλληλα, τα οικονομικά δεδομένα και η ανάγκη ενίσχυσης του ταμείου οδήγησαν σε πιο συχνές και οργανωμένες εκδηλώσεις, οι οποίες σταδιακά εξελίχθηκαν σε έναν από τους βασικούς κοινωνικούς θεσμούς της πόλης.

Στη δεκαετία του 1930 ο Ο.Α.Α. ανέπτυξε μια ξεχωριστή δραστηριότητα: τις σχολές χορού και γυμναστικής, που δημιούργησε η Κούλα Πράτσικα και αποτέλεσαν από τις πρώτες οργανωμένες καλλιτεχνικές σχολές στην Ελλάδα. Οι παραστάσεις και τα προγράμματά της έδωσαν στον Όμιλο πολιτιστική ακτινοβολία.

Λίγο αργότερα εντάχθηκε η Ραλλού Μάνου, η οποία στην Κατοχή πρόσφερε πολύτιμο έργο στα παιδιά του Ομίλου και στη Σχολή Πολεμοπαθών Παίδων. Μετά τον πόλεμο η σχολή συνέχισε να προσελκύει νέα γενιά μαθητών, ενώ η Μάνου εξελίχθηκε σε κορυφαία μορφή του ελληνικού χορού. Έτσι, ο Όμιλος δεν υπήρξε μόνο αθλητικό κέντρο, αλλά και χώρος καλλιτεχνικής δημιουργίας που άφησε σημαντικό αποτύπωμα στην ιστορία του χορού στην Ελλάδα.

Στον πόλεμο και την Κατοχή, ο Όμιλος μετατράπηκε από χώρο άθλησης σε κύτταρο ανθρωπιστικής προσφοράς και λειτούργησε ως καταφύγιο αλληλεγγύης για τον αθηναϊκό λαό, που υπέφερε. Παρότι οι αθλητικές δραστηριότητες σταμάτησαν, τα μέλη στάθηκαν στο πλευρό των δοκιμαζόμενων οικογενειών, οργανώνοντας συσσίτια, συγκεντρώσεις βοήθειας και προσφέροντας κάθε δυνατή μορφή υποστήριξης. Η διοίκηση, μέσα στις αντίξοες συνθήκες και τους συνεχείς περιορισμούς των κατακτητών, κατέβαλε κάθε προσπάθεια να προστατεύσει τα μέλη και να κρατήσει ζωντανό τον Όμιλο.

Κατά τη διάρκεια του 20ού αιώνα, και ιδιαίτερα μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, ο Όμιλος υπήρξε για πολλά χρόνια το σημαντικότερο οργανωμένο κέντρο ανάπτυξης του ελληνικού τένις. Από τα γήπεδά του πέρασαν αθλητές και προπονητές που διαμόρφωσαν την πορεία του αθλήματος στη χώρα, ενώ ο χώρος εξελίχθηκε σε σημείο αναφοράς για όσους αγάπησαν αυτό το σπορ. Καθοριστική υπήρξε η 40χρονη προεδρία του Ιωάννη Κετσέα, όπως και η παρουσία των περίφημων ball boys, που για δεκαετίες συνέβαλαν στη ζωντανή ατμόσφαιρα του Ομίλου.

Ενδεικτικά αναφέρονται μερικές από τις προσωπικότητες που άφησαν το αποτύπωμά τους: η Ιουλία (Didi) Βλαστού-Σερπιέρι, η σπουδαιότερη Ελληνίδα τενίστρια των αρχών του 20ού αιώνα, που διακρίθηκε διεθνώς με τα χρώματα της Γαλλίας· ο Νικόλας Καλογερόπουλος, ο αποκαλούμενος «πατριάρχης του ελληνικού τένις»· ο Τάσος Μπαβέλας, από τα μεγαλύτερα φυσικά ταλέντα της χώρας· η Αγγελική Κανελλοπούλου, η πρώτη Ελληνίδα με αξιοσημείωτη διεθνή παρουσία, η Λένα Δανιηλίδου, που έφτασε έως το Νο. 14 της παγκόσμιας κατάταξης.

Σήμερα, ο Όμιλος καταλαμβάνει μια έκταση 15 στρεμμάτων, διαθέτει έντεκα γήπεδα και λειτουργεί ως πολυδραστήριο κέντρο αντισφαίρισης, σκουός, μπριτζ και γυμναστικής, και συνεχίζει να φιλοξενεί διοργανώσεις διεθνούς εμβέλειας, όπως το Acropolis Cup, αλλά και αγώνες της εθνικής ομάδας.

Το 2007, με πρωτοβουλία του τότε υπουργού Γεωργίου Βουλγαράκη, ο χώρος όπου βρίσκεται ο Όμιλος χαρακτηρίστηκε ως ιστορικός τόπος «διότι είναι στενά συνδεδεμένος με την κοινωνική και πολιτιστική ζωή της Αθήνας αλλά και με τη νεώτερη ιστορία της χώρας, εφ’ όσον σε αυτόν δραστηριοποιείται ένα από τα παλαιότερα αθλητικά σωματεία της Ελλάδας, που προάγει την αθλητική παιδεία στους νέους πάνω από 100 χρόνια» (ΦΕΚ 407/2007).

Είχαμε μια συνομιλία με τον πρόεδρο του Ομίλου, Γιάννη Χατζηπροδρόμου, μέλος από τα μέσα της δεκαετίας του ’80, για την ιστορία του Ομίλου και για το πώς αυτός από ένα αυστηρά ελιτίστικο περιβάλλον εξελίχθηκε σε ένα πιο ανοιχτό, σύγχρονο αθλητικό σωματείο. Θυμάται πως «ήταν πολύ δύσκολο να γίνεις μέλος» και υπήρχαν «αυστηροί κανόνες επιλογής», όμως σήμερα οι διαδικασίες είναι πιο απλές, καθώς ο Όμιλος εφαρμόζει τον αθλητικό νόμο και δεν λειτουργεί ως ιδιωτικό κλαμπ. Στα υποψήφια μέλη δίνεται απλώς ένα ενημερωτικό έντυπο, με την επισήμανση ότι πρέπει να αποδεχθούν τους όρους λειτουργίας.

Τονίζει επανειλημμένα ότι «το αθλητικό τμήμα είναι αυτό που κρατάει τον Όμιλο», με το τένις να έχει γνωρίσει ιδιαίτερη άνθηση τα τελευταία χρόνια, τόσο λόγω της ανάπτυξης εγκαταστάσεων σε όλη τη χώρα όσο και χάρη στην αναγνωρισιμότητα κορυφαίων Ελλήνων αθλητών, όπως η Σάκκαρη και ο Τσιτσιπάς.

Αλλά, όπως αναφέρει ο κος Χατζηπροδόμου, ελάχιστα παιδιά φτάνουν στον πρωταθλητισμό, αφού αυτό «απαιτεί μεγάλη αφοσίωση και άπειρες ώρες προπόνησης, συχνά εις βάρος του σχολείου». Η διαφορά ανάμεσα στο επαγγελματικό και το ερασιτεχνικό τένις, όπως τονίζει, είναι τεράστια, και οι πιθανότητες διάκρισης απειροελάχιστες. Παρ’ όλα αυτά, ένα παιδί που αγαπά πραγματικά το άθλημα και διαθέτει θέληση, προσόντα και οικογενειακή στήριξη αξίζει να προσπαθήσει. Με έμφαση στο κοινωνικό στοιχείο, σημειώνει ότι «το τένις είναι ένα κοινωνικό σπορ», όπου «δημιουργείς φιλίες, σχέσεις, και ένα άθλημα που θα σε συνοδεύει όλη σου τη ζωή».

Ο Όμιλος λειτουργεί ως μη κερδοσκοπικό αθλητικό σωματείο, στηριζόμενο στις συνδρομές, σε χορηγίες και στην ενίσχυση της ΓΓΑ. Με σεβασμό στην ιστορικότητά του, το Διοικητικό Συμβούλιο δίνει προτεραιότητα στη συντήρηση των εγκαταστάσεων, καθώς ο χώρος έχει χαρακτηριστεί ιστορικός τόπος και «δεν μπορείς να αλλάξεις εύκολα κάτι». Αυτή η αναγνώριση υπογραμμίζει «τη συμβολή του Ομίλου στην εξέλιξη της ιστορίας της Αθήνας» αλλά και στη διαμόρφωση της κοινωνικής ζωής της πόλης.

Τέλος, ο κος Χατζηπροδρόμου θυμάται χαρακτηριστικά στοιχεία της παλαιότερης ελιτίστικης κουλτούρας, όταν «ένα νέο μέλος, μέχρι να γίνει παλαιό, δεν μπορούσε να περάσει από ένα συγκεκριμένο σημείο» και «δεν θα έπαιζε ποτέ στο γήπεδο Νο. 1». Παρά τις αλλαγές, ο Όμιλος προσπαθεί ακόμη «να τονίζει την παράδοση» και να διατηρεί την ιδιαίτερη ταυτότητά του.
Με την ιστορική του παρουσία, την κοινωνική του παράδοση και τη διαχρονική του συμβολή, ο Όμιλος Αντισφαίρισης Αθηνών παραμένει έως σήμερα ένα από τα πιο εμβληματικά σημεία της αθλητικής και κοινωνικής ζωής της πρωτεύουσας – ένας ζωντανός δεσμός ανάμεσα στην παράδοση, τον πολιτισμό και το σύγχρονο πρόσωπο του ελληνικού τένις.
Θερμές ευχαριστίες στον πρόεδρο του Ο.Α.Α., Γ. Χατζηπροδρόμου, για την ευχάριστη, ουσιαστική και διαφωτιστική συνομιλία μας γύρω από την ιστορία και τη δράση του Ομίλου, καθώς και για την ευγενική ξενάγηση στους χώρους του.

Λίγα λόγια για την ιστορία του τένις

Η λέξη τένις προέρχεται από τη γαλλική λέξη tenez (από το ρήμα tenir) που φώναζαν οι Γάλλοι παίκτες όταν ήταν να σερβίρουν. Το τένις γεννήθηκε στη μεσαιωνική Γαλλία από το «Jeu de Paume», ως ένα παιχνίδι ευγενών που παιζόταν με την παλάμη, πριν εξελιχθεί σε άθλημα με ρακέτες. Η σύγχρονη μορφή του διαμορφώθηκε τον 19ο αιώνα στη Βρετανία, από τον Γουόλτερ Γουίνγκφιλντ, όταν το lawn tennis απέκτησε κανόνες και άρχισε να παίζεται σε χλοοτάπητες, οδηγώντας σύντομα στην πρώτη διοργάνωση του Wimbledon το 1877. Από εκεί, το άθλημα εξαπλώθηκε σε όλο τον κόσμο, με τα σημερινά Grand Slam να αποτελούν τα κορυφαία τουρνουά του.

Με την πάροδο του χρόνου, η τεχνολογία άλλαξε ριζικά το παιχνίδι: οι ξύλινες ρακέτες έγιναν σύνθετες, οι μπάλες πιο ανθεκτικές, οι επιφάνειες πολλαπλασιάστηκαν και η διαιτησία ακριβείας, όπως το Hawk-Eye, μεταμόρφωσε τον αγωνιστικό ρυθμό. Έτσι το τένις εξελίχθηκε σε παγκόσμιο θεσμό, με διεθνείς οργανισμούς, επαγγελματικά κυκλώματα και θρύλους του αθλήματος, που διαμόρφωσαν την ιστορία του και συνεχίζουν να εμπνέουν νέες γενιές παικτών.

Πέρα όμως από την ιστορική του διαδρομή, το τένις διατηρεί μια ιδιαίτερη φιλοσοφία: συνδυάζει την άθληση με τη σκέψη, την κίνηση με τη στρατηγική και, πάνω απ’ όλα, τη χαρά της παρέας και της δράσης. Είναι ένα άθλημα που φέρνει κοντά ανθρώπους διαφορετικών ηλικιών και υποβάθρων και μπορεί να συνοδεύει όσους το αγαπούν σε όλη τους τη ζωή.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
Σκιαδάς Γ. Ελευθέριος, «100 ΧΡΟΝΙΑ Ο.Α.Α. 1895-1995», εκδ. Μικρός Ρωμηός Ε.Π.Ε.

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΕΣ ΠΗΓΕΣ
https://oaa.gr/
https://www.taathinaika.gr/to-proto-schedio-gia-gipedo-tennis-sto-zappeio-ton-athinon-to-1891/