Αριάνα Γκράντε: Όταν η εικόνα του σώματος ανοίγει τη συζήτηση για μια σοβαρή ψυχιατρική νόσο

Με αφορμή τα πρόσφατα δημοσιεύματα για την Αριάνα Γκράντε, η συζήτηση γύρω από την εμφανή μεταβολή της σωματικής της εικόνας γίνεται αφορμή για έναν ουσιαστικότερο διάλογο για τις Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής, πέρα από την αξιολόγηση της εμφάνιση ενός συγκεκριμένου προσώπου. Η ανησυχία απέναντι στο πολύ χαμηλό σωματικό βάρος είναι ανθρώπινη. Δεν αποτελεί, όμως, διάγνωση. Ούτε κάθε πολύ αδύνατος άνθρωπος πάσχει από ψυχογενή ανορεξία ούτε κάθε ασθενής με Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής είναι εμφανώς ελλιποβαρής. Η διάγνωση δεν μπορεί να τεθεί από φωτογραφίες, βίντεο ή δημόσιες εμφανίσεις.

Η ψυχογενής ή νευρογενής ανορεξία είναι ένα από τα σοβαρότερα ψυχιατρικά νοσήματα. Παγκοσμίως, συναντάται στο 0.5-1% του πληθυσμού και το 90-95% των περιπτώσεων είναι γυναίκες. Πρόσφατη μετα-ανάλυση 30 μελετών, με περισσότερους από 33.000 ασθενείς, έδειξε συνολική θνησιμότητα πενταπλάσια από την αναμενόμενη στο γενικό πληθυσμό, με την αυτοκτονία και την καρδιακή επιβάρυνση να αποτελούν αίτια θανάτου στο 40% των περιπτώσεων. Στην ψυχογενή ανορεξία, η ψυχιατρική και η σωματική επικινδυνότητα είναι, συνεπώς, άρρηκτα συνδεδεμένες [1].

Παράλληλα, η σύγχρονη έρευνα έχει αλλάξει την αντίληψή μας για την αιτιοπαθογένεση της νόσου. Δεν πρόκειται απλώς για αποτέλεσμα κοινωνικής πίεσης ή επιθυμίας για αδυνάτισμα. Η κληρονομικότητά της εκτιμάται περίπου στο 50–75% [2], ενώ μεγάλες γενετικές μελέτες έχουν αναδείξει συσχετίσεις όχι μόνο με ψυχιατρικά συμπτώματα αλλά και με μεταβολικούς, γλυκαιμικούς, λιπιδαιμικούς και ανθρωπομετρικούς δείκτες. Γι’ αυτό και έχει προταθεί η κατανόησή της ως μεταβολο-ψυχιατρικής διαταραχής στην οποία εγκέφαλος, συμπεριφορά και μεταβολισμός αλληλεπιδρούν [3,4].

Όταν εγκατασταθεί η ενεργειακή στέρηση, δημιουργείται επιπλέον ένας φαύλος κύκλος. Η υποθρεψία επηρεάζει τη νευροενδοκρινική λειτουργία, το καρδιαγγειακό σύστημα, τον οστικό μεταβολισμό αλλά και και την αντιληπτική, τη γνωσιακή και τη συναισθηματική λειτουργία. Επιπρόσθετα, ενισχύονται η ακαμψία της σκέψης και η εμμονική ενασχόληση με την τροφή, το βάρος και το σχήμα του σώματος. Η ψυχιατρική συν-νόσηση συχνά περιλαμβάνει καταθλιπτικές και αγχώδεις διαταραχές, την ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή, νευροαναπτυξιακές διαταραχές, διαταραχές προσωπικότητας, ενώ αυτοτραυματικές συμπεριφορές και διαταραχές χρήσης ουσιών μπορεί να συνυπάρχουν. Η αξιολόγηση του αυτοκτονικού κινδύνου είναι απαραίτητη καθώς και των διαταραχών της προσωπικότητας.

Η ολοκληρωμένη ψυχιατρική αξιολόγηση από ψυχίατρο με εξειδίκευση στις Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής είναι επομένως καθοριστική για την πολυδιάστατη διάγνωση αλλά και για την εκτίμηση του κινδύνου και την επιλογή του κατάλληλου επιπέδου φροντίδας. Αφού θέσει τη διάγνωση, ο ψυχίατρος συνεχίζει να έχει κεντρικό ρόλο στο συντονισμό της διεπιστημονικής θεραπευτικής ομάδας στην οποία συμμετέχουν ψυχολόγοι και ψυχοθεραπευτές, διαιτολόγοι-διατροφολόγοι, παθολόγοι ή παιδίατροι, ενδοκρινολόγοι, καρδιολόγοι και εξειδικευμένο νοσηλευτικό προσωπικό, εργοθεραπευτές και φυσιοκοθεραπευτές/κινησιοθεραπευτές. Η ψυχιατρική αντιμετώπιση, η αποκατάσταση της θρέψης και η αντιμετώπιση των οργανικών επιπλοκών αποτελούν μέρη ενός ενιαίου θεραπευτικού σχεδίου που συμπληρώνεται από ψυχοθεραπευτικές παρεμβάσεις στον ίδιο τον ασθενή ή στην οικογένειά του ανάλογα με τη διάγνωση και το στάδιο επανασίτισης.

Και εδώ η συζήτηση για την Αριάνα Γκράντε συναντά μια πολύ συγκεκριμένη ελληνική πραγματικότητα. Με βάση τις επίσημες πληροφορίες των ίδιων των Νοσοκομείων και του Υπουργείου Υγείας, σήμερα τεκμηριώνονται μόλις 12 ειδικές κλίνες νοσηλείας για Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής, τρεις στο Αιγινήτειο Νοσοκομείο, τρεις στο ΠΓΝ «Αττικόν» και έξι στο Σισμανόγλειο. Και οι 12 βρίσκονται στην Αττική. Ο αριθμός αυτός δεν αποτυπώνει απλώς έλλειψη κλινών. Αναδεικνύει και ένα σοβαρό ζήτημα γεωγραφικής ανισότητας στην πρόσβαση στη θεραπεία. Για έναν ασθενή στη Βόρεια Ελλάδα, στη νησιωτική χώρα ή στην περιφέρεια, η ανάγκη εξειδικευμένης νοσηλείας συνήθως σημαίνει μετακίνηση εκατοντάδων χιλιομέτρων, απομάκρυνση από το οικογενειακό υποστηρικτικό περιβάλλον και πρόσθετη οικονομική και ψυχολογική επιβάρυνση.

Δεν αρκεί, λοιπόν, να προτρέπουμε τους ασθενείς και τις οικογένειές τους να «ζητήσουν βοήθεια». Η Πολιτεία οφείλει να εξασφαλίσει ότι η βοήθεια αυτή υπάρχει και είναι πραγματικά προσβάσιμη. Χρειάζεται ανάπτυξη περισσότερων εξειδικευμένων Ιατρείων και Κέντρων Διαταραχών Πρόσληψης Τροφής στο ΕΣΥ, με γεωγραφική κατανομή και σταθερή διεπιστημονική στελέχωση, καθώς και ουσιαστική αύξηση των εξειδικευμένων κλινών νοσηλείας, ιδίως εκτός Αττικής. Και για να συμβεί αυτό, χρειάζεται εκπαίδευση τόσο των ψυχιάτρων όσο και των συναδέλφων μας σε άλλες εμπλεκόμενες ειδικότητες ώστε η αναγνώριση της νόσου και οι παραπομπές να είναι άμεσες για τη βέλτιστη έκβαση του κάθε ασθενή [5].

Ίσως, λοιπόν, η πιο χρήσιμη κατάληξη της δημόσιας συζήτησης για το σώμα μιας διάσημης γυναίκας να είναι να στρέψουμε το βλέμμα μας αλλού, όχι στο αν μπορούμε να της αποδώσουμε μια διάγνωση από απόσταση, αλλά στο αν το σύστημα υγείας μας μπορεί να προσφέρει έγκαιρη, εξειδικευμένη και ισότιμη θεραπεία σε εκείνους για τους οποίους η διάγνωση είναι πραγματικότητα.

Η αποστιγματοποίηση απαιτεί σωστή ενημέρωση. Η σοβαρότητα της νόσου, όμως, απαιτεί και κάτι περισσότερο, αντίστοιχη προτεραιότητα στην πολιτική υγείας.

Βιβλιογραφικές Αναφορές

[1] https://doi.org/10.1111/eat.70002;

[2] https://doi.org/10.2174/0118715273372810250214054917;

[3] https://doi.org/10.1038/s41588-019-0439-2;

[4] https://doi.org/10.1038/s41380-026-03591-7;

[5] https://doi.org/10.1016/j.lanprc.2026.100179