Όταν το νοσοκομείο πηγαίνει στον ασθενή: Η ATHENS VOICE μπήκε μέσα στην πρώτη κινητή μονάδα ECMO της Ελλάδας

Η συνέντευξή μας γίνεται μέσα στο ίδιο το ασθενοφόρο. Είναι αισθητά μεγαλύτερο από τα συμβατικά -κατά ένα μέτρο και κάτι πιο μακρύ- και μέσα του, πέρα από τον συνηθισμένο εξοπλισμό ενός βαρέως πάσχοντος ασθενούς, βρίσκεται μια συσκευή που δεν έχει ταξιδέψει ποτέ πριν σε ελληνικό δρόμο: ένα μηχάνημα ECMO, με την κονσόλα του, τον οξυγονωτή και τις αντλίες αίματος.

«Είμαστε σε ένα ειδικά διαμορφωμένο ασθενοφόρο, το οποίο φτιάχτηκε κατόπιν μεγάλης προσπάθειας μιας ομάδας εργασίας που συγκροτήθηκε πριν από περίπου δύο χρόνια στο Ωνάσειο Νοσοκομείο», λέει ο Σταύρος Δημόπουλος, διευθυντής στο Τμήμα Εντατικής Θεραπείας. Στόχος, να εξυπηρετήσει «για πρώτη φορά μια υπηρεσία που δεν υπάρχει στη χώρα μας»: αυτή της κινητής μονάδας ECMO.

Το όχημα έχει σχεδιαστεί με βάση τις διεθνείς κατευθυντήριες οδηγίες, όπως στα μεγάλα κέντρα του εξωτερικού που διαθέτουν αντίστοιχες υπηρεσίες.

Ο πρόεδρος του Ωνασείου Νοσοκομείου, Γιάννης Μπολέτης, εντάσσει το εγχείρημα στην ευρύτερη αποστολή του νοσοκομείου. «Στις υποχρεώσεις του Ωνασείου, πέρα από την παροχή υπηρεσιών σε όσους προσέρχονται για την αντιμετώπιση καρδιακών παθήσεων ενηλίκων και παιδιών, είναι να ανταποκρίνεται στις ανάγκες της χώρας για τις μεταμοσχεύσεις, αλλά και να δραστηριοποιείται σε τομείς που καλύπτουν κενά του συστήματος υγείας», λέει.

Ένα τέτοιο κενό αφορά τους βαρέως πάσχοντες ασθενείς «που χρειάζονται υποστήριξη της καρδιακής και της αναπνευστικής λειτουργίας με ECMO».

Το Ωνάσειο «εδώ και μερικά χρόνια έχει γίνει κέντρο εκπαίδευσης για το ECMO και έχει τη μεγαλύτερη εμπειρία στη χώρα». Και καθώς η μεταφορά τέτοιων ασθενών απαιτεί ειδικό ασθενοφόρο, «το Ωνάσειο φρόντισε για ένα τέτοιο, που θα μπορεί να παρέχει υπηρεσίες για ολόκληρη τη χώρα».

Τι είναι το ECMO

«Το ECMO σήμερα θεωρείται η πιο σύγχρονη μεθοδολογία υποστήριξης οργάνων, της καρδιάς και των πνευμόνων συγκεκριμένα. Είναι η έσχατη δυνατότητα υποστήριξης στη Μονάδα Εντατικής Θεραπείας», εξηγεί ο Δημόπουλος. Πρόκειται για μια συσκευή που συνδέεται, μέσω ειδικών κανουλών, με τα μεγάλα αγγεία του ασθενούς και μπορεί, ανάλογα με τον τύπο της υποστήριξης, να αναλάβει προσωρινά τη λειτουργία των πνευμόνων ή και της καρδιάς.

Για να γίνει κατανοητό, δίνει δύο παραδείγματα. Το πρώτο, αναπνευστικό: «Ασθενής που έχει ένα βαρύ αναπνευστικό σύνδρομο από κορονοϊό, νέος σε ηλικία, και ενώ τον έχουμε βάλει στον αναπνευστήρα δεν τα καταφέρνει, είμαστε σε αδιέξοδο και πιθανώς να πεθάνει». Τότε ο ασθενής, με βάση συγκεκριμένα κριτήρια, τοποθετείται στη συσκευή, «η οποία σε διάστημα μιας εβδομάδας, δεκαπέντε ή είκοσι ημερών, του δίνει τον χρόνο να ξεκουράσει τον πνεύμονα και τελικώς να έχουμε το επιθυμητό αποτέλεσμα».

Το δεύτερο, καρδιολογικό: ασθενής με μυοκαρδίτιδα ή πολύ βαρύ έμφραγμα του μυοκαρδίου, ο οποίος «παρά το ότι τον βάζουμε σε μια ενδοαορτική αντλία ή του δίνουμε πολλά φάρμακα, δεν τα καταφέρνει». Εδώ το ECMO τον υποστηρίζει στη ζωή μέχρι να φανεί η συνέχεια - «είτε θα ανακάμψει η καρδιά του είτε θα πάει για επαναγγείωση, δηλαδή bypass ή μπαλονάκι, είτε θα πάρει μηχανική καρδιά ή μεταμόσχευση».

Το Ωνάσειο είναι το μοναδικό ενεργό Κέντρο Αναφοράς ECMO στην Ελλάδα, αναγνωρισμένο διεθνώς από τον οργανισμό ELSO. Σύμφωνα με τα στοιχεία του νοσοκομείου, περισσότεροι από εκατό ασθενείς έχουν αντιμετωπιστεί με ECMO την τελευταία πενταετία, με αποτελέσματα συγκρίσιμα με εκείνα διεθνών κέντρων αριστείας. 

«Είμαστε το πιο εκπαιδευμένο και καταρτισμένο κέντρο για να προσφέρει αυτή την υπηρεσία στους ασθενείς μας», σημειώνει ο Δημόπουλος.

Τι αλλάζει με το ασθενοφόρο

Ως τώρα, ο ασθενής έπρεπε να φτάσει στη συσκευή. Με την κινητή μονάδα, η συσκευή πάει στον ασθενή. «Είναι η μοναδική κινητή μονάδα ECMO σήμερα». Μια διεπιστημονική ομάδα -εντατικολόγος, καρδιοχειρουργός, νοσηλευτής και ειδικός εξωσωματικής κυκλοφορίας- ξεκινάει από το Ωνάσειο και πηγαίνει στο νοσοκομείο παραπομπής, εκεί όπου βρίσκεται ο ασθενής. «Θα κρίνουμε αν αυτός ο ασθενής χρειάζεται το ECMO, θα του το τοποθετούμε και θα τον μεταφέρουμε με ασφάλεια», με το ειδικό φορείο και το ειδικό ασθενοφόρο, στο Ωνάσειο ή σε κάποιο άλλο νοσοκομείο που μπορεί να στηρίξει την υπηρεσία.

Πόσους ανθρώπους αφορά; Η ακριβής εκτίμηση είναι δύσκολη. Για τα καρδιολογικά περιστατικά, εκτιμάται ότι περίπου 50 έως 100 ασθενείς τον χρόνο θα μπορούσαν να φτάνουν στο στάδιο της αξιολόγησης, με τουλάχιστον τους μισούς να πληρούν ενδεχομένως τα κριτήρια για υποστήριξη με ECMO. Πρόκειται για μια γενική εκτίμηση και όχι για ακριβή καταγραφή. Σε περιόδους επιδημιών, όπως έδειξε η πανδημία του κορωνοϊού, οι ανάγκες μπορούν να αυξηθούν απότομα.

Πίσω από τα νούμερα υπάρχει και το κόστος της απουσίας. «Είχαμε ασθενείς στο παρελθόν που δεν μπορούσαμε να πάμε να τους πάρουμε, γιατί δεν υπήρχε ο τρόπος. Και οι ασθενείς αυτοί πέθαιναν στο νοσοκομείο στο οποίο τους παρείχαν τη συμβατική θεραπεία. Ήταν νέοι άνθρωποι που δυστυχώς χάθηκαν, με πόνο ψυχής και για μας».

Ένα όχημα φτιαγμένο για το φορτίο του

Πέρα από το ECMO, το όχημα διαφέρει και μηχανικά από ένα συμβατικό ασθενοφόρο.

Είναι περίπου ένα μέτρο μακρύτερο και το βασικό του χαρακτηριστικό είναι ένα ειδικό φορείο που μεταφέρει όλο τον εξοπλισμό -μόνιτορ, αναπνευστήρα, φιάλες οξυγόνου, αντλίες αίματος και τη συσκευή ECMO- δίνοντας αυτονομία στη διεπιστημονική ομάδα.
 
Στο πίσω μέρος υπάρχει ειδική ράμπα ανύψωσης ικανή να σηκώσει το αυξημένο βάρος του φορείου και του εξοπλισμού, ενώ διαθέτει ενισχυμένη ηλεκτρική τροφοδοσία, ώστε να λειτουργούν με ασφάλεια όλα τα μηχανήματα κατά τη μεταφορά.

Πότε βγαίνει στον δρόμο

Το ασθενοφόρο είναι έτοιμο· αυτό που απομένει είναι διαδικαστικό. «Βρισκόμαστε σε μια διαδικασία έγκρισης από τους μηχανισμούς πιστοποίησης του κράτους. Θεωρούμε ότι, μέσα στο επόμενο τρίμηνο το αργότερο, θα είμαστε σε θέση να υποστηρίξουμε τον πρώτο ασθενή». 

Η αρχή θα γίνει εντός Αττικής, αλλά ο στόχος είναι μεγαλύτερος: ένα δίκτυο παραπομπής νοσοκομείων σε όλη τη χώρα. Στα πιο απομακρυσμένα περιστατικά, εξετάζεται ακόμη και η συνεργασία με αεροπορικά μέσα, όπως ένα C-130, μέσα στο οποίο θα μπορούσε να μπει ολόκληρο το ασθενοφόρο μαζί με τον ασθενή - εφόσον διαμορφωθούν τα αντίστοιχα επιχειρησιακά πρωτόκολλα. 

Δεν πρόκειται πάντως για θεωρητικό σενάριο. Ο Γιάννης Μπολέτης θυμίζει ότι παιδιά τα οποία χρειάστηκε να μεταβούν στην Ιταλία για μεταμόσχευση καρδιάς, ενώ βρίσκονταν σε ECMO, μεταφέρονταν ως τώρα με ασθενοφόρο που έστελνε η ίδια η Ιταλία. «Τέτοιες ανάγκες θα εξυπηρετούνται πλέον μέσω του Ωνασείου, για τη χώρα μας», σημειώνει.

Ο Σταύρος Δημόπουλος, από την πλευρά του, θυμάται ότι πριν από δύο χρόνια το Ωνάσειο διακόμισε αεροπορικά, με ECMO, έναν καρδιοχειρουργό από την Κορέα που έκανε τις διακοπές του στην Ελλάδα και έπαθε έμφραγμα - μια διακομιδή που ο ίδιος χαρακτηρίζει «το μεγαλύτερο ταξίδι που έχει γίνει ποτέ» με ασθενή σε ECMO.

Το επόμενο βήμα: ECMO και ανακοπές

Κλείνοντας, ο Δημόπουλος αφήνει ένα όραμα που πάει ένα βήμα παραπέρα: τη χρήση του ασθενοφόρου για ασθενείς που παθαίνουν ανακοπή. 

Σε κέντρα των ΗΠΑ και άλλων χωρών εφαρμόζονται προγράμματα στα οποία επιλεγμένοι ασθενείς με εξωνοσοκομειακή ανακοπή μπορούν να τεθούν άμεσα σε υποστήριξη ECMO.

Ο ίδιος υποστηρίζει ότι η Ελλάδα παραμένει ίσως «η μόνη χώρα στην Ευρώπη που δεν το έχει. Ελπίζω να το κάνουμε, αφού πρώτα εφαρμόσουμε αυτή τη χρήση».

Το ζητούμενο, για τον Δημόπουλο, είναι αυτό το ασθενοφόρο να μη μείνει μόνο του. Να αποτελέσει την αρχή μιας οργανωμένης υπηρεσίας, αντίστοιχης με εκείνες που λειτουργούν στα μεγάλα κέντρα του εξωτερικού, ώστε η δυνατότητα επιβίωσης ενός βαρέως πάσχοντος ασθενούς να μην εξαρτάται από το νοσοκομείο ή την περιοχή στην οποία έτυχε να καταρρεύσει.