Γιατί παθαίνουμε «brain freeze» όταν τρώμε παγωτό - Το κόλπο για να σταματήσει πιο γρήγορα

Το γνωστό «brain freeze» ή «πονοκέφαλος παγωτού» είναι ένα πολύ συχνό και συνήθως ακίνδυνο φαινόμενο που εμφανίζεται όταν καταναλώνουμε πολύ γρήγορα παγωτά ή γενικά παγωμένα τρόφιμα και ποτά. 

«Ο πονοκέφαλος από παγωτό είναι πάρα πολύ συχνός», λέει η Amaal Starling, νευρολόγος στην Κλινική Mayo στη Μινεσότα των ΗΠΑ, η οποία προτιμά το παγωτό σοκολάτα. «Είναι ακίνδυνος, έρχεται και φεύγει».

Γιατί λοιπόν τιμωρούμαστε με αυτόν τον τρόπο επειδή τρώμε κρύα πράγματα πολύ γρήγορα; Αποδεικνύεται ότι, εκτός από το να ταλαιπωρεί γενιές ανυποψίαστων λατρών του γλυκού, το πάγωμα του εγκεφάλου (brain freeze) έχει μια ιστορία δεκαετιών στο να βοηθά την επιστημονική πρόοδο – και μπορεί να σας πει πολλά περισσότερα για την υγεία σας από όσα νομίζετε.

Τι είναι η σφαινοπαλατινική γαγγλιονευραλγία ή πιο απλά το πάγωμα του εγκεφάλου;

Αυτό που οι περισσότεροι από εμάς μαθαίνουμε από παιδιά να ονομάζουμε πάγωμα του εγκεφάλου ή πονοκέφαλο από παγωτό, οι επιστήμονες το αποκαλούν «πονοκέφαλο από ψυχρό ερέθισμα», λέει η Starling.

Οι ερευνητές πιστεύουν ότι συμβαίνει λόγω της «ταχείας ψύξης στην οροφή του στόματος ή ακόμη και στο πίσω μέρος του λαιμού», εξηγεί η Starling. Αυτή η ψύξη αναγκάζει τα αιμοφόρα αγγεία να συσταλούν πολύ γρήγορα, και στη συνέχεια εξαναγκάζονται να διασταλούν ξανά για να αποκαταστήσουν τη ροή του αίματος.

Η έρευνα δείχνει ότι το πάγωμα του εγκεφάλου φαίνεται να είναι κληρονομικό – αν οι γονείς σας παθαίνουν πονοκεφάλους από παγωτό, είναι πιθανό να παθαίνετε κι εσείς.

Οι ίνες πόνου στα τοιχώματα αυτών των αιμοφόρων αγγείων τροφοδοτούν το τρίδυμο νεύρο, το νεύρο που είναι υπεύθυνο για την επεξεργασία των σημάτων πόνου από το μέτωπο και το πρόσωπό σας, εξηγεί η ίδια. Γι' αυτό ο πονοκέφαλος από παγωτό γίνεται αισθητός ως πίεση και πόνος στον εγκέφαλο ή στο μέτωπο, και όχι μέσα στο στόμα.

(Πιο σοβαρά, τα δεδομένα υποδηλώνουν ότι οι κρύες τροφές ή τα κρύα ποτά μπορούν επίσης να προκαλέσουν αίσθημα παλμών – φαινόμενο που ονομάστηκε «Καρδιά από Κρύο Ποτό» (Cold Drink Heart) – και καρδιακή αρρυθμία, ειδικά σε μεσήλικες άνδρες).

Πώς να αποφύγετε το brain freeze

Για να αποφύγετε τους πονοκεφάλους από ψυχρό ερέθισμα, ρυθμίστε τον τρόπο που καταναλώνετε κρύα τρόφιμα και ποτά, συμβουλεύει η Starling. Η απότομη ψύξη είναι αυτή που φαίνεται να προκαλεί το πάγωμα του εγκεφάλου, επομένως δίνοντας στην οροφή του στόματός σας λίγο χρόνο να ζεσταθεί ανάμεσα σε γουλιές, γλειψίματα ή μπουκιές, θα μπορέσετε να το αποτρέψετε.

Αν όμως παρασυρθήκατε και έχετε ήδη πάγωμα εγκεφάλου, υπάρχουν μερικά δοκιμασμένα κόλπα για να το κάνετε να διαρκέσει λιγότερο και να είναι λιγότερο επώδυνο, λέει η Starling. Προτείνει να χρησιμοποιήσετε την κάτω πλευρά της γλώσσας σας για να ζεστάνετε ξανά την οροφή του στόματός σας. Ή, αν και οι δύο πλευρές της γλώσσας σας είναι κρύες, χρησιμοποιήστε τον αντίχειρά σας ή ένα ζεστό ρόφημα.

Κληρονομικό το πάγωμα του εγκεφάλου 

Παρόλα αυτά, γιατί μερικοί άνθρωποι παθαίνουν πάγωμα εγκεφάλου ενώ άλλοι μπορούν να καταπιούν ένα μιλκσέικ μονορούφι χωρίς πρόβλημα; Η Irene Toldo, καθηγήτρια παιδονευρολογίας και ψυχιατρικής στο Πανεπιστήμιο της Πάντοβα στην Ιταλία, και οι συνεργάτες της εξέτασαν επιστημονικές μελέτες τεσσάρων δεκαετιών για τους πονοκεφάλους από παγωτό για να το ανακαλύψουν.

Συνθέτοντας έρευνες από όλο τον κόσμο – συμπεριλαμβανομένων μελετών σε χιλιάδες μαθητές στην Ταϊβάν, τη Γερμανία και τον Καναδά και δεκάδες ενήλικες που υποφέρουν από ημικρανίες στη Βραζιλία, την Τουρκία και το Ηνωμένο Βασίλειο – η Toldo εντόπισε αρκετά μοτίβα.

Αρχικά, η έρευνα δείχνει ότι το πάγωμα του εγκεφάλου φαίνεται να είναι κληρονομικό – αν οι γονείς σας το παθαίνουν, είναι πολύ πιθανό να το πάθετε κι εσείς. (Αυτά τα ευρήματα είναι μέχρι στιγμής μόνο συσχετιστικά, και οι επιστήμονες δεν έχουν ακόμη εντοπίσει συγκεκριμένα γονίδια που μπορεί να ευθύνονται για αυτή τη σύνδεση).

Πονοκέφαλοι και ημικρανίες

Όσον αφορά το πώς ο πόνος από το πάγωμα του εγκεφάλου μπορεί να διαφέρει από άτομο σε άτομο, ο πιο σημαντικός παράγοντας φαίνεται να είναι το αν υποφέρετε γενικά από πονοκεφάλους και κρίσεις ημικρανίας – έντονους πονοκεφάλους που μπορούν να διαρκέσουν για ώρες ή και μέρες. «Οι άνθρωποι με ημικρανία συνήθως βιώνουν μεγαλύτερη ένταση σε αυτούς τους τύπους πονοκεφάλων», λέει η Toldo. Σε μια μικρή μελέτη από τη δεκαετία του 1970, το 93% των ανθρώπων που είχαν κρίσεις ημικρανίας πάθαιναν επίσης πονοκεφάλους από παγωτό (οι περισσότεροι με μέτρια έως σοβαρή δυσφορία), ενώ μόνο το ένα τρίτο των ανθρώπων που δεν είχαν ημικρανίες είχαν βιώσει πάγωμα εγκεφάλου.

Η ίδια η Starling βιώνει τόσο κρίσεις ημικρανίας όσο και εξαιρετικά επώδυνα παγώματα εγκεφάλου. «Το τρίδυμο νεύρο μου είναι πολύ ευαίσθητο λόγω των ημικρανιών μου, και έτσι… όταν εκτίθεται στο κρύο, μπορεί να ενεργοποιηθεί πολύ πιο έντονα», λέει.

Τελικά, αν εσείς ή το παιδί σας αντιμετωπίζετε ιδιαίτερα επώδυνο πάγωμα εγκεφάλου, ίσως αξίζει να αναλογιστείτε το ιστορικό των πονοκεφάλων σας και να ρίξετε μια δεύτερη ματιά στους υπόλοιπους πονοκεφάλους σας. Αυτό που μπορεί να έχετε αποδεχτεί ως φυσιολογικό, ίσως είναι μια σοβαρή αλλά θεραπεύσιμη κατάσταση που θα έπρεπε να εξετάσετε. «Μία στις έξι γυναίκες, ένα στα έντεκα παιδιά και ένας στους δέκα άνδρες έχουν ημικρανία», λέει η Starling. «Πάνω από το 50% των ανθρώπων που έχουν ημικρανία δεν έχουν μιλήσει ποτέ σε γιατρό για τα συμπτώματά τους. Υπάρχει διάγνωση. Υπάρχει διαθέσιμη θεραπεία».

Δεδομένης αυτής της εκπληκτικής σύνδεσης, τουλάχιστον από τη δεκαετία του 1960, οι επιστήμονες ζητούσαν από εθελοντές να προκαλούν επίτηδες πάγωμα εγκεφάλου στον εαυτό τους για να βοηθήσουν στη μελέτη της διαταραχής της ημικρανίας, η οποία αποτελεί μία από τις κύριες αιτίες αναπηρίας παγκοσμίως. Παρά τον επιπολασμό της κατάστασης, είναι δύσκολο για τους ερευνητές να αποτυπώσουν μια ημικρανία σε εξέλιξη με μαγνητικές (MRI) και αξονικές (CT) τομογραφίες, καθώς οι πονοκέφαλοι είναι δύσκολο να προβλεφθούν, για να μην αναφέρουμε ότι είναι τόσο εξουθενωτικοί που είναι δύσκολο για τους εθελοντές να πάνε στο εργαστήριο εν μέσω μιας κρίσης.

Εδώ ακριβώς έρχεται το πάγωμα του εγκεφάλου για να σώσει την κατάσταση, λέει η Starling.

Το πάγωμα του εγκεφάλου ήταν ένα βολικό πειραματικό μοντέλο

Οι πονοκέφαλοι από ψυχρό ερέθισμα μπορούν να δημιουργηθούν κατά παραγγελία μέσω γλυκών απολαύσεων (και, λιγότερο απολαυστικά, με θρυμματισμένο πάγο και πολύ κρύο νερό). Και επειδή επηρεάζουν το ίδιο νευρικό πλέγμα με την κρίση ημικρανίας –το τρίδυμο νεύρο– μπορούν να χρησιμεύσουν ως επιστημονικό υποκατάστατο μιας ημικρανίας σε εξέλιξη.

«Στις παλαιότερες ημέρες της ιατρικής των πονοκεφάλων, όταν οι ερευνητές προσπαθούσαν να κατανοήσουν τους βασικούς μηχανισμούς του πόνου στο κεφάλι, το πάγωμα του εγκεφάλου ήταν ένα βολικό πειραματικό μοντέλο», εξηγεί η Starling, σημειώνοντας ότι βοήθησε τους επιστήμονες να αναγνωρίσουν τον ρόλο της ροής του αίματος και διαφόρων νευρικών πλεγμάτων.

Τα τελευταία χρόνια, ωστόσο, οι ερευνητές βασίζονται σε άλλους τρόπους για να πυροδοτήσουν κρίσεις ημικρανίας σε ανθρώπους –συμπεριλαμβανομένων των εγχύσεων νιτρογλυκερίνης (ναι, της ίδιας νιτρογλυκερίνης που χρησιμοποιείται για την κατασκευή εκρηκτικών)– για την ανάπτυξη φαρμάκων ημικρανίας επόμενης γενιάς.

Και για τους ανθρώπους με διαταραχή ημικρανίας, δεν υπάρχει λόγος να απέχουν από τις κρύες λιχουδιές από φόβο για το πάγωμα του εγκεφάλου. «Δεν χρειάζεται να σταματήσετε να τρώτε παγωτό», λέει η Toldo. «Μπορείτε να μάθετε να το διαχειρίζεστε».

Ευτυχώς, η συμβουλή είναι η ίδια για όλους – απλώς αφιερώστε λίγο περισσότερο χρόνο όταν τρώτε το παγωτό σας, ώστε να μπορείτε επίσης να απολαμβάνετε καλύτερα αυτές τις γεύσεις.

Πηγή: BBC