Κάπνισμα: Πώς επηρεάζει τα μάτια και την όραση;

Είναι γνωστό πώς το κάπνισμα επηρεάζει την υγεία τόσο βραχυπρόθεσμα, όσο και μακροπρόθεσμα. Έχει συνδεθεί με πολλές χρόνιες παθήσεις, αλλά οι σοβαρές επιπτώσεις του στα μάτια παραμένουν σε σημαντικό βαθμό άγνωστες στο ευρύ κοινό. «Ο καπνός των τσιγάρων περιέχει ένα πολύπλοκο μίγμα βλαβερών συστατικών, στα οποία συμπεριλαμβάνονται η νικοτίνη και πολλά τοξικά χημικά. Οι ουσίες αυτές εισέρχονται στην κυκλοφορία του αίματος, επηρεάζοντας ολόκληρο το σώμα, συμπεριλαμβανομένων των ματιών.

Η συνέπεια είναι οξειδωτικό στρες και φλεγμονή που παίζουν κομβικό ρόλο στις επιπτώσεις του καπνίσματος στην οφθαλμική υγεία. Μελέτες έχουν δείξει ότι το κάπνισμα αυξάνει τον κίνδυνο φλεγμονής στα μάτια, καθώς και τη σοβαρότητά της, ενώ μεταβάλλει και την πορεία της», αναφέρει με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα κατά του Καπνίσματος (31 Μαΐου) ο δρ Ευάγγελος Τσίχλης, MD, PhD, Χειρουργός Οφθαλμίατρος, πρώην αναπληρωτής Διευθυντής Οφθαλμολογικής Κλινικής SK-Bielefeld, Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Χαϊδελβέργης.
Το οξειδωτικό στρες και η φλεγμονή εμπλέκονται σε πολλές σοβαρές οφθαλμοπάθειες. Το κάπνισμα μπορεί να πυροδοτήσει την ηλικιακή εκφύλιση της ωχράς κηλίδας και άλλων οφθαλμοπαθειών στα άτομα με γενετική προδιάθεση. Έχει βρεθεί ότι αποτελεί τον ισχυρότερο τροποποιήσιμο παράγοντα κινδύνου για ηλικιακή εκφύλιση της ωχράς, με τους καπνιστές να έχουν 7 έως 12 φορές περισσότερες πιθανότητες να εκδηλώσουν τη νόσο, σε σύγκριση με τους μη καπνιστές. Επιπλέον, η οφθαλμοπάθεια μπορεί να αναπτυχθεί έως και 5,5 χρόνια νωρίτερα σε όσους καπνίζουν.

Μελέτες έχουν επίσης συνδέσει το κάπνισμα με την ανάπτυξη καταρράκτη, με τους καπνιστές να διατρέχουν από 5 έως 11 φορές μεγαλύτερο κίνδυνο. Επίσης διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο πρόωρης ανάπτυξης του καταρράκτη και ταχύτερης εξέλιξής του.
«Το οξειδωτικό στρες στον οφθαλμικό φακό και τα μειωμένα αντιοξειδωτικά στους καπνιστές συμβάλλουν στην αυξημένη σοβαρότητα του καταρράκτη», εξηγεί ο δρ Τσίχλης. Η υγεία των ματιών υπονομεύεται και από τα χημικά του τσιγάρου που μειώνουν την ροή του αίματος ή/και επιταχύνουν τη δημιουργία θρόμβων στα μικροσκοπικά τριχοειδή αγγεία των ματιών. Η συνέπεια είναι να αυξάνεται ο κίνδυνος ανάπτυξης γλαυκώματος, αλλά και θυρεοειδικής οφθαλμοπάθειας (οφθαλμοπάθεια Graves). Μάλιστα το κάπνισμα εμπλέκεται στην έναρξη και στη σοβαρότητα της θυρεοειδικής οφθαλμοπάθειας. Στους ασθενείς με σακχαρώδη διαβήτη, εξάλλου, το κάπνισμα επισπεύδει τις βλάβες στον αμφιβληστροειδή χιτώνα των ματιών που οδηγούν στην διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια. Η οφθαλμοπάθεια αυτή μπορεί να αναπτυχθεί πριν οι καπνιστές κλείσουν μία δεκαετία από την έναρξη του διαβήτη τους.

«Το κάπνισμα παίζει επίσης σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη δύο συγκεκριμένων κακοηθών νόσων στα μάτια: στο πλακώδες καρκίνωμα του επιπεφυκότα και στο μεταστατικό καρκίνωμα του χοριοειδούς», προσθέτει ο δρ Τσίχλης. Το πλακώδες καρκίνωμα του επιπεφυκότα είναι ένας από τους καρκίνους της οφθαλμικής επιφάνειας. Αναπτύσσεται συνήθως σε ηλικιωμένους, σαν ένα λευκό ή κίτρινο-ροζ οζίδιο στην επιφάνεια του ματιού - στο πρόσθιο τμήμα του, όπου μπορεί εύκολα να διακριθεί. Ειδικά στους καπνιστές, όμως, τείνει να αναπτύσσεται σε πιο άτυπα σημεία, κυρίως στον κάτω επιπεφυκοτικό θόλο (είναι η περιοχή όπου ο διαφανής επιπεφυκότας «γυρνάει» από το κάτω βλέφαρο για να καλύψει το λευκό τμήμα του ματιού). Το πλακώδες καρκίνωμα του επιπεφυκότα μπορεί να είναι πιο επιθετικό στους καπνιστές, ενώ συχνά αναπτύσσεται αμφοτερόπλευρα. Έχει επίσης αυξημένα ποσοστά υποτροπής.

Όσον αφορά το μεταστατικό καρκίνωμα του χοριοειδούς, αποτελεί τον πιο συχνό ενδοφθάλμιο όγκο. Οι δύο καρκίνοι που συχνότερα το προκαλούν είναι ο καρκίνος του μαστού (στις γυναίκες) και ο καρκίνος του πνεύμονα (στους άνδρες). Σε πολλές περιπτώσεις, η μετάσταση του καρκίνου του πνεύμονα στον χοριοειδή χιτώνα του ματιού γίνεται αντιληπτή πριν καν γίνει συμπτωματικός ή ανιχνευθεί ο όγκος στον πνεύμονα.

«Επικίνδυνο, όμως, δεν είναι μόνο το ενεργητικό κάπνισμα, αλλά και το παθητικό», επισημαίνει ο δρΤσίχλης. «Έχει βρεθεί πως οι ενήλικες που ζουν με καπνιστές και εισπνέουν τον καπνό τους, έχουν διπλάσιες πιθανότητες να αναπτύξουν ηλικιακή εκφύλιση της ωχράς λόγω του παθητικού καπνίσματος.

Επιπλέον, τα παιδιά που εκτίθενται στο παθητικό κάπνισμα έχουν αυξημένες πιθανότητες να αναπτύξουν μυωπία. Μπορεί επίσης να παρουσιάσουν βλάβες στα μάτια τους λόγω του παθητικού καπνίσματος ακόμα και από τα 6 τους χρόνια, σύμφωνα με τις υπάρχουσες μελέτες.
Πρόσθετα προβλήματα προκαλεί στα παιδιά το κάπνισμα της μητέρας τους στην εγκυμοσύνη. Ο πρόωρος τοκετός, που είναι συχνή συνέπεια του καπνίσματος από τις εγκύους, συνδέεται με σοβαρά οφθαλμολογικά προβλήματα, όπως η αμφιβληστροειδοπάθεια της προωρότητας. Η πάθηση αυτή μπορεί να προκαλέσει μόνιμη μείωση της όρασης ή και τύφλωση στο παιδί».

Το άτμισμα επίσης ενέχει κινδύνους για τα μάτια. Οι γεύσεις στα ηλεκτρονικά τσιγάρα μπορεί να αυξήσουν την παραγωγή ελεύθερων ριζών οξυγόνου, οι οποίες βλάπτουν το DNA των κυττάρων και μπορεί να οδηγήσει στον καταρράκτη. Επιπρόσθετα, τα χημικά τους μπορεί να μειώσουν τη ροή αίματος στα μάτια και να αλλάξουν τη λειτουργία του αμφιβληστροειδούς χιτώνα.
«Το άτμισμα έχει διαφορετικούς κινδύνους από το κάπνισμα. Τα διαλύματα του ατμίσματος συχνά περιέχουν περισσότερη νικοτίνη από τα συμβατικά τσιγάρα, αλλά δεν παράγουν πίσσα ή μονοξείδιο του άνθρακα. Περιέχουν επίσης χημικά με γνωστές και άγνωστες επιδράσεις, τις οποίες ακόμα μαθαίνουμε. Άγνωστες παραμένουν ακόμα οι μακροπρόθεσμες επιπτώσεις από τον συνδυασμό του καπνίσματος με το άτμισμα, ο οποίος δυστυχώς είναι πολύ συχνός», συμπληρώνει ο δρΤσίχλης.

Σε κάθε περίπτωση «το κάπνισμα, με ή χωρίς άτμισμα, αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο ανάπτυξης σοβαρών οφθαλμοπαθειών, προκαλώντας συχνά μη αναστρέψιμες βλάβες