Πόπη Καλαϊτζή: Η Ιατρική του Τρόπου Ζωής και γιατί η υγεία είναι θέμα καθημερινών επιλογών

Στον γιατρό πηγαίνουμε συνήθως για να κάνει κάποια διάγνωση, να μας γράψει εξετάσεις και φάρμακα. Σπανιότερα περιμένουμε να μας μιλήσει για το πώς να ζούμε – για την άσκηση, τη διατροφή, τον ύπνο ή το στρες. Η Ιατρική του Τρόπου Ζωής έρχεται να φέρει αυτή τη διάσταση στο προσκήνιο, αντιμετωπίζοντας τις καθημερινές μας επιλογές όχι απλώς ως «συμβουλές», αλλά ως μέρος της ίδιας της θεραπείας.

Ιατρός Φυσικής Ιατρικής και Αποκατάστασης, η Πόπη Καλαϊτζή έχει εκπαιδευτεί στη Γερμανία και εξειδικεύεται στην Ιατρική του Τρόπου Ζωής, ενώ έχει εκπαιδευτεί και στη γαστρονομική ιατρική στο Harvard. Συνεργάζεται με την Ιατρική Σχολή Αθηνών στο Αττικό Νοσοκομείο και είναι επιστημονικά υπεύθυνη του πρώτου Ιατρείου Ιατρικής του Τρόπου Ζωής στην Ελλάδα. Το ραντεβού μας είναι στον χώρο τους, στο ισόγειο μιας πολυκατοικίας στην οδό Πλούταρχου στο Κολωνάκι. Μπαίνοντας η ατμόσφαιρα είναι απροσδόκητα ήρεμη, η αίθουσα αναμονής μικρή, η μουσική χαμηλή. Προχωρώντας προς τα μέσα, ο χώρος ανοίγει: όργανα άσκησης, δωμάτια θεραπειών και well-being, ιατρεία. Εδώ, η «συνταγογράφηση» δεν αφορά μόνο φάρμακα, αλλά τον ίδιο τον τρόπο ζωής.

Τι είναι, λοιπόν, η Ιατρική του Τρόπου Ζωής; Lifestyle Medicine. Ο όρος στα αγγλικά έρχεται να αλλάξει το νόημα του lifestyle, όπως το γνωρίζαμε. Μιλάει για κάτι ουσιαστικό, που μας αφορά όλους, την ίδια στιγμή επαναστατικό όσο και εύλογο. «Το πρόβλημα δεν είναι ότι δεν ξέρουμε τι πρέπει να κάνουμε», θα πει κάποια στιγμή η Πόπη Καλαϊτζή στη συζήτησή μας. «Το θέμα είναι ότι δεν το εφαρμόζουμε». Σε μια εποχή όπου το προσδόκιμο ζωής αυξάνεται αλλά το λεγόμενο health gap παραμένει μεγάλο, το ερώτημα δεν είναι μόνο πώς θα ζήσουμε περισσότερα χρόνια, αλλά πώς θα ζήσουμε καλύτερα.

Πόπη Καλαϊτζή: Όταν ο τρόπος ζωής γίνεται θεραπεία

— Τι σημαίνει στην ιατρική πρακτική αυτό που λέτε «Ιατρική του Τρόπου Ζωής»;

Το Lifestyle Medicine που εφαρμόζουμε είναι, στην ουσία, η «συνταγογράφηση» αλλαγών στον τρόπο ζωής, σύμφωνα με τα guidelines. Όχι ως «συμπληρωματική συμβουλή», αλλά ως μέρος της ίδιας της θεραπείας. Πρόκειται για evidence-based ιατρική – αυτά που μαθαίνουμε στις ιατρικές σχολές, αλλά συχνά δεν τους δίνουμε την απαραίτητη σημασία.

Δεν μπορούμε να αγνοούμε τη διατροφή, όταν δίνουμε οδηγίες σε έναν ασθενή. Υπάρχει, για παράδειγμα, ένα report από τη Νομική Σχολή του Harvard, με τίτλο “Doctoring Our Diet”, που συντάχθηκε από ομάδα που ασχολείται με το food policy. Το report αυτό είχε σταλεί και σε κυβερνήσεις και σε ιατρικές σχολές, και εξηγεί γιατί οι γιατροί πρέπει να εκπαιδευτούν ουσιαστικά στη διατροφή – τόσο στο πτυχίο, όσο και στην ειδικότητα και στη διά βίου εκπαίδευση. Από το 2010 και μετά, η κακή διατροφή αποτελεί τη νούμερο ένα αιτία πρόωρου θανάτου, ξεπερνώντας ακόμη και το κάπνισμα. Κι όμως, ενώ επιμένουμε στο «κόψτε το κάπνισμα», στη διατροφή συχνά δεν εστιάζουμε. Δεν εκπαιδευόμαστε επαρκώς κατά τη διάρκεια των σπουδών μας, ενώ πολλές φορές οι οδηγίες που δίνονται είναι και αντικρουόμενες. Για παράδειγμα, ένας ασθενής χωρίς σακχαρώδη διαβήτη αλλά με ευερέθιστο έντερο μπορεί να λάβει διαφορετικές οδηγίες από γαστρεντερολόγο και ενδοκρινολόγο.

Οι γιατροί πρέπει να εκπαιδευτούν στη διατροφή – τόσο στο πτυχίο, όσο και στην ειδικότητα και στη διά βίου εκπαίδευση

— Στο βιογραφικό σας διαβάζει κανείς ότι έχετε εκπαιδευτεί στο Harvard στη λεγόμενη «γαστρονομική ιατρική». Τι ακριβώς είναι;

Πρόκειται για έναν κλάδο που εκπαιδεύει τους γιατρούς να αποκτούν βασικές μαγειρικές δεξιότητες, ώστε να μπορούν να καθοδηγούν πρακτικά τους ασθενείς στο πώς να μαγειρεύουν στο σπίτι και να τρέφονται καλύτερα. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό, γιατί ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα σήμερα είναι τα υπερ-επεξεργασμένα τρόφιμα. Όταν γνωρίζω τις πρώτες ύλες που χρησιμοποιώ και πώς τις μαγειρεύω, είναι πολύ πιο πιθανό η διατροφή μου να είναι υγιεινή.

Από τα πρώτα πράγματα που διδάσκουμε στους ασθενείς είναι και το πώς να διαβάζουν τις ετικέτες τροφίμων. Έτσι καλλιεργείται η ανάγκη να επιλέγουν συνειδητά τις πρώτες ύλες και να γνωρίζουν τι ακριβώς καταναλώνουν. Όταν τους ρωτάμε τι σημαίνει «υπερ-επεξεργασμένο τρόφιμο», δίνουμε έναν απλό κανόνα: αν περιέχει κάτι που δεν υπάρχει στην κουζίνα σου, τότε πιθανότατα είναι υπερ-επεξεργασμένο. Δεν σημαίνει ότι δεν πρέπει να το καταναλώνουμε ποτέ, σίγουρα όμως όχι σε συστηματική βάση. Το σημαντικό είναι ένα μεγάλο μέρος της διατροφής μας να αποτελείται από τρόφιμα των οποίων γνωρίζουμε την προέλευση και τον τρόπο παρασκευής.

Από τα πρώτα πράγματα που διδάσκουμε στους ασθενείς είναι και το πώς να διαβάζουν τις ετικέτες τροφίμων. Έτσι καλλιεργείται η ανάγκη να επιλέγουν συνειδητά τις πρώτες ύλες και να γνωρίζουν τι ακριβώς καταναλώνουν.

— Αυτό, όμως, δεν θα έπρεπε να αφορά όλες τις ιατρικές ειδικότητες;

Ακόμα και οι χειρουργοί, που θα πουν «φάε πρωτεΐνη», ο ασθενής μπορεί να το εκλάβει ως «φάε αυτό το κοτόπουλο μαζικής παραγωγής», το οποίο κάθε άλλο παρά υγιεινό είναι, όπως και το βιομηχανικό κρέας. Άρα γνωρίζουμε κάποια πράγματα για τη διατροφή, ανά ειδικότητα, αλλά αποσπασματικά. Δεν δίνουμε την απαραίτητη έμφαση, παρότι πρόκειται για βασικούς πυλώνες της υγείας: τη διατροφή, την άσκηση, τον ύπνο, τη διαχείριση του στρες και τη διακοπή καπνίσματος και αλκοόλ.

Για παράδειγμα, ένας ασθενής που έχει υποστεί αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο δεν γίνεται να μη λάβει οδηγίες για το τι να τρώει, πώς να γυμνάζεται και πώς να διακόψει το κάπνισμα. Και όχι μόνο οδηγίες, χρειάζεται και υποστήριξη. Γιατί πλέον οι κατευθυντήριες οδηγίες για το εγκεφαλικό αναφέρουν ότι δεν αρκεί να πεις στον ασθενή τι πρέπει να κάνει. Πρέπει να ενσωματώσεις και τεχνικές αλλαγής συμπεριφοράς στην καθοδήγησή σου, ώστε να μπορέσει πραγματικά να το εφαρμόσει.  Το ίδιο ισχύει και για έναν ασθενή που έχει υποστεί έμφραγμα, ζυγίζει 150 κιλά και έχει οστεοαρθρίτιδα στο γόνατο: δεν μπορείς απλώς να του πεις «κάνε άσκηση». Πρέπει να του δείξεις με ακρίβεια πώς θα γίνει ενεργός, με τρόπο που να μπορεί να εφαρμόσει, ώστε να έχει τα οφέλη της δευτερογενούς πρόληψης, σε συνδυασμό με τα οφέλη της αερόβιας άσκησης.

— Άρα χρειάζεται ένα ολόκληρο σύστημα υποστήριξης γύρω από τον ασθενή;

Αυτό είναι ένα μεγάλο θέμα. Γι’ αυτό στην Ιατρική του Τρόπου Ζωής ακολουθούμε ένα οργανωμένο πρόγραμμα διάρκειας τριών έως έξι μηνών, μέσα από το οποίο ο ασθενής καθοδηγείται και εκπαιδεύεται στην πράξη. Μαθαίνει πώς να ασκείται, πριν, για παράδειγμα, πάει στο γυμναστήριο της γειτονιάς του, και πώς να τρέφεται, πριν του πούμε «ακολούθησε αυτή τη διατροφή». Τον βοηθάμε να διακόψει το κάπνισμα, εξετάζουμε τον ύπνο του και, αν χρειάζεται, τον παραπέμπουμε σε άλλους ειδικούς. Στην ουσία, εκπαιδεύεται σε έναν νέο τρόπο ζωής πριν φτάσει στο σημείο να συνεχίσει μόνος του.

Άρα, έχουμε ευθύνη και για την εφαρμογή, όχι μόνο για τη σύσταση. Είμαστε, κατά κάποιον τρόπο, συνυπεύθυνοι με τον ασθενή για την υιοθέτηση αυτών που του προτείνουμε. Γι’ αυτό και ένα πολύ σημαντικό μέλος της ομάδας είναι ο ψυχολόγος με εξειδίκευση στη συμπεριφορά. Γιατί, σε μεγάλο βαθμό, όλοι ξέρουμε τι πρέπει να κάνουμε, αλλά δεν το εφαρμόζουμε. Γιατί υπάρχουν γιατροί που καπνίζουν; Γιατί ένας ασθενής δεν ακολουθεί πάντα τις οδηγίες; Όχι επειδή δεν γνωρίζει, αλλά γιατί δεν έχει βρει το σωστό κίνητρο. Δεν αρκεί να βασιστείς στον φόβο, πρέπει να βρεις τι κινητοποιεί τον κάθε άνθρωπο.

Και εδώ υπάρχει κάτι που πρέπει να μάθουμε στην Ελλάδα: να λειτουργούμε ως ομάδα. Εμείς, δουλεύουμε ομαδικά–με γυμναστές, φυσιοθεραπευτές, ψυχολόγους και γιατρούς διαφορετικών ειδικοτήτων– και, όπου χρειάζεται, συνεργαζόμαστε και με επιπλέον ειδικούς. Αυτή η προσέγγιση παραμένει ακόμη σχετικά ξένη στην ελληνική πραγματικότητα.

 Γιατί ένας ασθενής δεν ακολουθεί πάντα τις οδηγίες; Όχι επειδή δεν γνωρίζει, αλλά γιατί δεν έχει βρει το σωστό κίνητρο. 

— Επομένως μιλάμε για μια πιο ολιστική προσέγγιση της υγείας, όπου δεν αντιμετωπίζουμε απλώς ένα σύμπτωμα, αλλά τον οργανισμό συνολικά.

Το βλέπουμε πλέον ξεκάθαρα, για παράδειγμα, μέσα από το gut–brain connection και το μικροβίωμα, που αποτελεί ένα πολύ σημαντικό πεδίο. Κατανοούμε ότι το έντερο παίζει καθοριστικό ρόλο — και επηρεάζεται άμεσα από το τι τρώμε, πώς σκεφτόμαστε και πώς κοιμόμαστε. Όλοι αυτοί οι παράγοντες επηρεάζουν τόσο το μικροβίωμα όσο και το ανοσοποιητικό μας σύστημα.

Υπάρχει, μάλιστα, μια πολύ σημαντική μελέτη στο Nature το 2023, που δείχνει ότι έως και 50% καλύτερη μπορεί να είναι η ανταπόκριση στην ανοσοθεραπεία σε ασθενείς με υγιές μικροβίωμα. Αυτό είναι εντυπωσιακό — βλέπουμε καλύτερη ανταπόκριση σε θεραπείες για τον καρκίνο σε ασθενείς που, για παράδειγμα, ακολουθούν μεσογειακή διατροφή, κάτι που πλέον ερμηνεύεται μέσα από το μικροβίωμα. Πρόκειται για συσχετίσεις που πριν από 10–15 χρόνια θα θεωρούνταν επαναστατικές για την ιατρική. Σήμερα, όμως, αποτελούν γνώση που έχουμε στη διάθεσή μας και οφείλουμε να την ενσωματώνουμε στην καθημερινή κλινική πράξη.

Με ξεναγεί στην κλινική – ένα ιατρείο τρόπου ζωής και μακροβιότητας, από τα λίγα οργανωμένα αυτού του τύπου στην Ελλάδα. «Εδώ έχουμε ελληνικά βιολογικά βότανα, εδώ είναι ο χώρος εξέτασης, συνεργαζόμαστε με ρευματολόγο και παθολόγο, ενώ υπάρχει και ένα κομμάτι που αφορά την αισθητική», λέει, περνώντας από δωμάτιο σε δωμάτιο.

Σε έναν διπλανό χώρο γίνονται μαλάξεις και βελονισμός, ενώ εφαρμόζονται πρακτικές mind–body medicine –ασκήσεις αναπνοής, διαλογισμός, νευρομυϊκή χαλάρωση– συνθέτοντας μια συνολική, ολιστική προσέγγιση της υγείας. Ακόμη και στον χρόνιο πόνο, εξηγεί, η προσέγγιση δεν περιορίζεται στη διάγνωση: μπορεί να περιλαμβάνει θεραπευτική άσκηση, διαχείριση στρες–καθώς πόνος και στρες αλληλοεπιβαρύνονται–, βελονισμό και τεχνικές χαλάρωσης για καλύτερο ύπνο.

Στην κλινική απευθύνονται ασθενείς με ευρύ φάσμα νοσημάτων –από καρκίνο και αυτοάνοσα έως σακχαρώδη διαβήτη, παχυσαρκία ή σκλήρυνση κατά πλάκας– αλλά και άτομα που έχουν υποστεί εγκεφαλικό ή έμφραγμα. Στόχος είναι η βελτιστοποίηση του τρόπου ζωής τους, ώστε να μειωθούν οι επιπλοκές και, σε ορισμένες περιπτώσεις, να αναστραφεί η πορεία της νόσου. Για παράδειγμα, στον σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2, όταν βρίσκεται σε αρχικό στάδιο, η σωστή άσκηση και διατροφή μπορούν να συμβάλουν καθοριστικά. Στον τομέα της διατροφής πραγματοποιούνται και εξειδικευμένες εξετάσεις, όπως η ανάλυση μικροβιώματος, ενώ η ομάδα λειτουργεί συμπληρωματικά, σε συνεχή επικοινωνία με τους θεράποντες ιατρούς των ασθενών.

Στο Αττικό Νοσοκομείο, σε συνεργασία με την Ιατρική Σχολή Αθηνών, οι ασθενείς εκπαιδεύονται στη διατροφή, την άσκηση και τη διαχείριση της καθημερινότητάς τους κατά τη διάρκεια της θεραπείας.

Η ίδια επιμένει ότι αυτή η προσέγγιση δεν αφορά μόνο τον ιδιωτικό τομέα. Τα τελευταία χρόνια συμμετέχει σε πρόγραμμα Ιατρικής του Τρόπου Ζωής για ογκολογικούς ασθενείς στο Αττικό Νοσοκομείο, σε συνεργασία με την Ιατρική Σχολή Αθηνών. Εκεί, μέσα στο δημόσιο σύστημα υγείας, οι ασθενείς εκπαιδεύονται στη διατροφή, την άσκηση και τη διαχείριση της καθημερινότητάς τους κατά τη διάρκεια της θεραπείας. Είναι μια προσπάθεια να περάσει αυτή η λογική πέρα από την ιδιωτική ιατρική – εκεί όπου μπορεί να έχει το μεγαλύτερο αποτύπωμα.

                                                                 ***

— Όταν λέμε λοιπόν “lifestyle medicine” μιλάμε για κάτι που αφορά τον καθένα μας. Δηλαδή, πώς οι καθημερινές επιλογές μπορούν να επηρεάσουν την υγεία μας. Σωστά;

Σε εμάς έρχονται άνθρωποι που θέλουν να βελτιώσουν την καθημερινότητά τους, την κούραση του οργανισμού, την έλλειψη ενέργειας. Ένα σημαντικό κοινό που βλέπουμε είναι οι γυναίκες στην περιεμμηνόπαυση και την εμμηνόπαυση. Πρόκειται για μια περίοδο σημαντικών αλλαγών στο σώμα, την ίδια στιγμή που πολλές γυναίκες νιώθουν ότι πρέπει να ανταποκρίνονται σε αυξημένες απαιτήσεις — να είναι «ήρεμες», λειτουργικές, να τα κάνουν όλα. Όμως το σώμα συχνά δεν μπορεί να ακολουθήσει αυτούς τους ρυθμούς. Τα τελευταία χρόνια έχει ανοίξει περισσότερο αυτή η συζήτηση — και εκεί, πολλές γυναίκες, συνειδητοποιούν ότι, ενώ φροντίζουν τους πάντες γύρω τους, έχουν παραμελήσει τον εαυτό τους. Και αυτό γίνεται το έναυσμα για αλλαγή.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, η κινητοποίηση έρχεται μέσα από ένα σοκαριστικό γεγονός — όπως μια σοβαρή διάγνωση, για παράδειγμα ένας καρκίνος. Υπάρχουν άνθρωποι που φτάνουν να πουν ότι αυτή η εμπειρία τους οδήγησε να φροντίσουν τον εαυτό τους. Η εμμηνόπαυση, με διαφορετικό τρόπο, είναι επίσης μια τέτοια περίοδος — μια φάση ζωής που μπορεί να λειτουργήσει ως αφετηρία για ουσιαστικές αλλαγές.

— Επειδή είστε και αντιπρόεδρος του Ελληνικού Ινστιτούτου Μακροζωίας και Τρόπου Ζωής, όλο αυτό που περιγράφετε πώς μπορεί να περάσει πιο μαζικά στην κοινωνία;

Πιστεύω–και το λέω συχνά και σε συναδέλφους, στην Ελλάδα και στο εξωτερικό– ότι υπάρχουν πλέον άπειρα επιστημονικά δεδομένα για τον ρόλο του τρόπου ζωής στην υγεία. Αυτό που χρειάζεται είναι ένας ουσιαστικός επιστημονικός ακτιβισμός. Η γνώση αυτή πρέπει να φτάσει σε όλο τον κόσμο. Για παράδειγμα, είναι πολύ σημαντικό οι οικογένειες να αρχίσουν να δίνουν μεγαλύτερη προσοχή στο τι τρώνε τα παιδιά τους. Τα τελευταία χρόνια οι γονείς έχουν γίνει πιο συνειδητοποιημένοι και αποφεύγουν όλο και περισσότερο τρόφιμα χαμηλής ποιότητας, αλλά υπάρχει ακόμη σημαντικό περιθώριο βελτίωσης.

Το ίδιο ισχύει για την άσκηση, πρέπει να ξεκινά από μικρή ηλικία. Ακόμη και το γεγονός ότι τα παιδιά έχουν περιορισμένες ώρες φυσικής αγωγής στο σχολείο είναι ένα ζήτημα που πρέπει να μας απασχολήσει. Το ίδιο και για τον ύπνο. Σήμερα βλέπουμε εφήβους να είναι διαρκώς συνδεδεμένοι με το κινητό και τα social media, να κοιμούνται αργά και να μην ξεκουράζονται επαρκώς. Το ίδιο ισχύει για το αλκοόλ, το κάπνισμα και τα καπνικά προϊόντα. Όλα αυτά είναι ζητήματα δημόσιας υγείας. Και εδώ υπάρχει ευθύνη των επιστημόνων: να επικοινωνούν ξεκάθαρα αυτή τη γνώση, όχι μόνο στα συνέδρια – να περνά στον δημόσιο λόγο και στην πολιτική. Η ενημέρωση δεν μπορεί να αφήνεται σε πηγές αμφίβολης αξιοπιστίας, όπως συχνά συμβαίνει σήμερα στα social media.

Εμείς είμαστε μια κλινική longevity και, προφανώς, δεν μπορούν όλοι να έχουν πρόσβαση, γιατί απαιτεί και μια οικονομική δυνατότητα. Αυτό που γνωρίζουμε, όμως, είναι ότι ζούμε όλο και περισσότερο. Από το 2010 έως το 2050, οι άνθρωποι άνω των 80 ετών αναμένεται να τριπλασιαστούν, ενώ οι υπεραιωνόβιοι θα αυξηθούν ακόμη περισσότερο. Με άλλα λόγια, το «να ζούμε περισσότερο» το έχουμε ήδη κατακτήσει χάρη στην ιατρική – με μεγάλες τομές όπως τα αντιβιοτικά,τα εμβόλια, η βελτίωση των συνθηκών τοκετού και η μείωση της παιδικής θνησιμότητας. Το επόμενο στοίχημα είναι πώς θα ζούμε αυτά τα περισσότερα χρόνια.

Σήμερα, για παράδειγμα, πολλοί άνθρωποι –ιδίως στις ανεπτυγμένες χώρες– έχουν τη βιολογική δυνατότητα να ξεπεράσουν τα 100 χρόνια. Θα το καταφέρουν; Όχι απαραίτητα. Σε κάποιες περιπτώσεις μπορεί να ζήσουν ακόμη και λιγότερο από τους γονείς τους λόγω των σύγχρονων συνθηκών ζωής.

 Σήμερα πολλοί άνθρωποι –ιδίως στις ανεπτυγμένες χώρες– έχουν τη βιολογική δυνατότητα να ξεπεράσουν τα 100 χρόνια. Θα το καταφέρουν; Όχι απαραίτητα. Σε κάποιες περιπτώσεις μπορεί να ζήσουν λιγότερο από τους γονείς τους λόγω των σύγχρονων συνθηκών ζωής.

— Χρειάζεται, λέτε, να επαναπροσδιορίσουμε τι σημαίνει υγεία;

Στην ουσία, αυτό που πρέπει να συνειδητοποιήσουμε είναι ότι εμείς, οι επαγγελματίες υγείας, πολλές φορές λειτουργούμε ως «επαγγελματίες της ασθένειας» χωρίς να το αντιλαμβανόμαστε. Ασχολούμαστε με τον άνθρωπο όταν ήδη έχει αρρωστήσει – και συχνά μόνο με το συγκεκριμένο πρόβλημα, λόγω της υπερεξειδίκευσης. Χρειάζεται να γίνουμε πραγματικά επαγγελματίες υγείας, όχι μόνο διαχείρισης ασθένειας.

Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, η υγεία δεν είναι απλώς η απουσία νόσου ή αναπηρίας, αλλά η πλήρης σωματική, ψυχική και κοινωνική ευεξία. Αυτό ακριβώς προσπαθεί να κάνει η Ιατρική του Τρόπου Ζωής: να ενισχύσει όλους τους πυλώνες της υγείας, όχι μόνο να αποτρέψει την ασθένεια. Στην πράξη, βέβαια, αυτό μπορεί να περιλαμβάνει και πιο εξειδικευμένες παρεμβάσεις – εξετάσεις DNA, μικροβίωμα, βιολογική ηλικία, μια συνολική αξιολόγηση από διαφορετικές ειδικότητες και ένα εξατομικευμένο πλάνο. Όμως η ουσία δεν βρίσκεται εκεί.

Σύμφωνα με τον ΠΟΥ, η υγεία δεν είναι η απουσία νόσου ή αναπηρίας, αλλά η πλήρης σωματική, ψυχική και κοινωνική ευεξία. Αυτό ακριβώς προσπαθεί να κάνει η Ιατρική του Τρόπου Ζωής.

Υπάρχει μια πολύ σημαντική μελέτη που δείχνει ότι, αν κάποιος έχει φυσιολογικό δείκτη μάζας σώματος, δεν καπνίζει, καταναλώνει αλκοόλ με μέτρο, ασκείται περίπου 30 λεπτά την ημέρα και ακολουθεί μια ποιοτική, υγιεινή διατροφή – αν πετυχαίνει και τους πέντε αυτούς παράγοντες, μπορει να κερδισει πολλά χρόνια ζωής χωρις να χρειάζεται ακριβές κλινικές ούτε εξειδικευμένα προγράμματα. Χρειάζεται να αλλάξουν οι νόμοι για να τα εφαρμόσει; Όχι. Είναι τόσο δύσκολο; Όχι. Έχει μεγάλο κόστος; Όχι. Ούτε χρόνος λείπει – απλώς συχνά τον ξοδεύουμε αλλού, για παράδειγμα στο scrolling στο κινητό.

— Άρα δεν το έχουμε συνειδητοποιήσει.

Ακριβώς. Κι όμως, οι γυναίκες που στην ηλικία των 50 ετών είχαν και τους πέντε αυτούς παράγοντες σε καλό επίπεδο, είχαν σημαντικά υψηλότερο προσδόκιμο ζωής σε σχέση με εκείνες που δεν είχαν κανέναν — η διαφορά μπορεί να ξεπερνά και τα 14 χρόνια. Δεν υπάρχει κάποιο «μαγικό φάρμακο» για τη μακροβιότητα. Και δεν έχει τόσο σημασία πότε ξεκινάει κανείς. Ποτέ δεν είναι αργά για να βελτιώσει την ποιότητα των χρόνων που έχει μπροστά του.

Γιατί, τελικά, τι σημαίνει υγιής μακροβιότητα; Δεν είναι μόνο πόσα χρόνια θα ζήσουμε, αυτό δεν μπορούμε να το προβλέψουμε με ακρίβεια. Το ζητούμενο είναι να μπορούμε να ζούμε αυτά τα χρόνια με τρόπο που να έχει νόημα για εμάς. Να μπορεί, στο τέλος, να πει κανείς: «Αυτή τη ζωή άξιζε να τη ζήσω — και είχα τη δύναμη να τη ζήσω όπως ήθελα». Και αυτό, σε μεγάλο βαθμό, είναι θέμα ζωής, όχι μόνο ιατρικής πρακτικής. Απλώς, εμείς οι γιατροί πολλές φορές ξεχνάμε να δούμε τη μεγάλη εικόνα.