Από τον αυτοτραυματισμό μέχρι την περίοδο

Ένας έφηβος που παλεύει με την ψυχική του υγεία κρύβει τις πληγές στα χέρια κάτω από τα μανίκια του, ενώ η οικογένειά του αγνοεί τα συναισθήματά του. Την ίδια ώρα το ζήτημα της περιόδου παραμένει ταμπού, ενώ, όπως καταδεικνύουν ευρωπαϊκές έρευνες, ένα σημαντικό ποσοστό κοριτσιών στη χώρα μας απουσιάζει από το σχολείο λόγω δυσκολιών να εξασφαλίσει σταθερή πρόσβαση σε βασικά προϊόντα περιόδου.

Δύο θέματα που συναντιούνται σε μια κοινή πραγματικότητα, αυτή της εφηβείας: μια χρονική φάση έντονων σωματικών αλλαγών, ψυχικής πίεσης και συχνά σιωπής γύρω από θέματα που γεννούν αμηχανία. Επιχειρώντας να ανοίξει μια συζήτηση που παρέμενε στο περιθώριο, το Υπουργείο Υγείας, σε συνεργασία με την UNICEF, υλοποιούν για πρώτη φορά στην Ελλάδα ένα εθνικό πρόγραμμα που σχετίζεται με την Προαγωγή Υγείας Παιδιού και Οικογένειας, με δύο βασικούς άξονες: την αντιμετώπιση του αυτοτραυματισμού, ενός φαινομένου που συμβαίνει συχνά κάτω από τα ραντάρ της κοινωνίας, και την ενημέρωση γύρω από την περίοδο.

«Ρισπέκτ στη δύναμή σου»: Η μάστιγα του αυτοτραυματισμού στους εφήβους

Ο αυτοτραυματισμός θεωρείται ένα από τα πιο ανησυχητικά φαινόμενα που παρατηρούνται τα τελευταία χρόνια σε εφήβους και νέους. Σε τρία βίντεο που δημοσιοποιήθηκαν στο πλαίσιο της καμπάνιας του Υπουργείου Υγείας και της UNICEF, βλέπουμε καθημερινές σκηνές: ένα παιδί που κρύβει το χέρι του κάτω από το μανίκι, μια έφηβη που αποφεύγει τα βλέμματα των γύρω της, μια σιωπηλή ένταση στο σπίτι. Οι εικόνες επιχειρούν να αποτυπώσουν μια πραγματικότητα που συχνά μένει αόρατη.

«Ο αυτοτραυματισμός στους εφήβους και στους νέους είναι ένα φαινόμενο που έχει λάβει σημαντικές διαστάσεις με σταθερά αυξητική τάση», σημειώνει ο ψυχίατρος Ιωάννης Μαλογιάννης, εκλεγμένος επίκουρος καθηγητής Ψυχιατρικής της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ, επισημαίνοντας την ανάγκη έγκαιρης παρέμβασης.
«Ο νέος που αυτοτραυματίζεται βιώνει πολύ έντονα συναισθήματα όπως θυμό, θλίψη, αγωνία, φόβο, αίσθημα κενού, πίεση στις διαπροσωπικές σχέσεις. Η αδυναμία να μπει σε λόγια ο ψυχικός πόνος και να πάρει ένα νόημα τον καθιστά ανυπόφορο. Τότε το σώμα μπορεί να γίνει πεδίο εκφόρτισης και ο αυτοτραυματισμός προκύπτει ως μία προσπάθεια διαχείρισης της ψυχικής έντασης», προσθέτει ο κ. Μαλογιάννης. Οι ειδικοί συνδέουν το φαινόμενο με πολλούς παράγοντες: ψυχολογική πίεση, δυσκολία έκφρασης συναισθημάτων, αλλά και την επίδραση των social media, «που χαρακτηρίζεται από την ταχύτητα, και έναν συνεχή καταιγισμό πληροφοριών και εικόνων».

Τα στοιχεία είναι αποκαλυπτικά. Σύμφωνα με πανελλαδική έρευνα, ένας στους έξι εφήβους εκτιμάται ότι έχει αυτοτραυματιστεί, ενώ τα ποσοστά στα κορίτσια είναι υπερδιπλάσια σε σχέση με τα αγόρια. Η έννοια του αυτοτραυματισμού είναι γνωστή στο 85% των παιδιών, ενώ την ίδια στιγμή μόνο ένας στους πέντε γονείς γνωρίζει ότι το παιδί του έχει προκαλέσει κάποιον τραυματισμό στον εαυτό του. Αυτό ακριβώς το κενό ενημέρωσης επιχειρεί να καλύψει το πρόγραμμα για την αντιμετώπιση του αυτοτραυματισμού, προσφέροντας δωρεάν υπηρεσίες στήριξης για εφήβους, νέους και τις οικογένειές τους. Για κάθε παιδί που πονάει, υπάρχει μια οικογένεια που αντιμετωπίζει δυσκολίες. «Η πρώιμη παρέμβαση και η υποστήριξη της οικογένειας μπορούν να αλλάξουν ουσιαστικά την πορεία ενός νέου ανθρώπου», τονίζει ο Δρ. Μαλογιάννης, ο οποίος είναι επιστημονικά υπεύθυνος του νέου Πρότυπου Κοινοτικού Κέντρου για την Ψυχική Υγεία των Νέων (17-24 ετών), το οποίο θεσμοθετήθηκε από το Υπουργείο Υγείας, σε συνεργασία με την UNICEF και την Α΄ Ψυχιατρική Κλινική του Πανεπιστημίου Αθηνών.

Το Πρότυπο Κοινοτικό Κέντρο λειτουργεί, παρέχοντας εξειδικευμένη στήριξη σε εφήβους, νέους και οικογένειες που βιώνουν το πρόβλημα του αυτοτραυματισμού. Το Κέντρο παρέχει δια ζώσης αλλά και εξ αποστάσεως (μέσω τηλεψυχιατρικής) υπηρεσίες κλινικής αξιολόγησης, συμβουλευτικές και θεραπευτικές ομαδικές συνεδρίες, ψυχοθεραπεία σε ατομικό επίπεδο, καθώς και άλλες εξειδικευμένες θεραπείες, προσαρμοσμένες στις ανάγκες κάθε ηλικιακής ομάδας. Όλες οι θεραπευτικές παρεμβάσεις και οι κλινικές υπηρεσίες παρέχονται εντελώς δωρεάν. Για ραντεβού και πληροφορίες, οι νέοι και οι γονείς τους μπορούν να τηλεφωνούν στα: 2107462290 και 2107462281 (Δευτέρα-Παρασκευή, 09:00-21:00) ή να αποστείλουν email στο kaan@eginitio.uoa.gr.

«Ρισπέκτ στο σώμα σου»: Μιλώντας ανοιχτά για την περίοδο

Για πολλά κορίτσια, η πρώτη περίοδος συνοδεύεται από αμηχανία, ερωτήματα, ακόμη και φόβο. Παρότι πρόκειται για μια φυσιολογική βιολογική διαδικασία, η έλλειψη ενημέρωσης αλλά και τα κοινωνικά στερεότυπα συχνά την περιβάλλουν με σιωπή. Σε πολλές περιπτώσεις εξακολουθεί να αντιμετωπίζεται ως θέμα για το οποίο δεν μιλάμε ούτε στο σχολείο ούτε στην οικογένεια.

Με κεντρικό σύνθημα «Ρισπέκτ στο σώμα σου», το Πρόγραμμα Υγείας και Υγιεινής Περιόδου επιχειρεί να αλλάξει αυτή την πραγματικότητα, συνδυάζοντας ενημέρωση, εκπαίδευση και πρακτική υποστήριξη. Στόχος είναι η καλύτερη κατανόηση της υγείας της περιόδου, αλλά και η ισότιμη πρόσβαση όλων των κοριτσιών σε βασικά προϊόντα υγιεινής. Μάλιστα, στο πλαίσιο της συγκεκριμένης δράσης από το Υπουργείο Υγείας και την UNICEF, προβλέπεται –μεταξύ άλλων– η δωρεάν διάθεση περισσότερων από 18 εκατομμυρίων προϊόντων περιόδου, για χρονικό διάστημα τεσσάρων μηνών, καλύπτοντας το σύνολο των μαθητριών σε όλα τα σχολεία της χώρας, που φοιτούν από την Ε΄ Δημοτικού έως τη Γ΄ Γυμνασίου.

Παράλληλα, δημιουργείται μια ειδική διαδικτυακή πλατφόρμα με εκπαιδευτικό υλικό για παιδιά, εφήβους, γονείς και εκπαιδευτικούς, που περιλαμβάνει οδηγούς, ψηφιακά βιβλία, βίντεο και διαδραστικές δραστηριότητες προσαρμοσμένες σε διαφορετικές ηλικιακές ομάδες.

Η ενημέρωση γύρω από την περίοδο δεν σχετίζεται μόνο με τη σωματική υγεία. Συνδέεται και με την αυτοπεποίθηση των κοριτσιών, τη σχολική συμμετοχή τους, αλλά και με την ανάγκη να υπάρχει ένας ανοιχτός διάλογος τόσο στο σχολείο όσο και στο σπίτι.

«ΡΙΣΠΕΚΤ». Επιλέγοντας μια λέξη που χρησιμοποιούν οι έφηβοι, το κεντρικό μήνυμα μέσα από τις καμπάνιες της Εθνικής Δράσης Προαγωγής Υγείας Παιδιού και Οικογένειας είναι σημαντικό: Δεν είσαι μόνος.

paidikaipsihikiigeia.gov.gr