Health & Fitness

Πρόγραμμα «Προλαμβάνω»: Πώς η Ελλάδα χτίζει εθνική πολιτική πρόληψης στην Υγεία

Μια οργανωμένη εθνική πολιτική πρόληψης μετασχηματίζει το μοντέλο δημόσιας υγείας, εντοπίζοντας έγκαιρα χρόνια νοσήματα και προστατεύοντας εκατοντάδες χιλιάδες πολίτες

Μπάμπης Καλογιάννης

07.04.2000, 16:47 4’ ΔΙΑΒΑΣΜΑ

07.04.2000, 16:47
Μπάμπης Καλογιάννης
4’ ΔΙΑΒΑΣΜΑ

Μέχρι σήμερα, στη χώρα μας, πάνω από 5,9 εκατομμύρια πολίτες έχουν πραγματοποιήσει δωρεάν προληπτικές εξετάσεις στο πλαίσιο του Εθνικού Προγράμματος «Προλαμβάνω».

Στα 30 της χρόνια, η Μ. έκανε ένα τεστ ΠΑΠ τυχαία. Οι εξετάσεις έδειξαν άτυπα κύτταρα και, λίγο αργότερα, οι βιοψίες επιβεβαίωσαν καρκίνο του τραχήλου της μήτρας σε προχωρημένο στάδιο. «Αν είχα αργήσει λίγο ακόμη, θα έπρεπε να κάνω ολική υστερεκτομή», λέει σήμερα. Στην Ελλάδα, χιλιάδες άνθρωποι μαθαίνουν ότι πάσχουν από σοβαρές ασθένειες όταν η νόσος έχει ήδη προχωρήσει, κάτι που δείχνει πόσο συχνά φτάνουμε στη διάγνωση αργά.

Το Εθνικό Πρόγραμμα «Προλαμβάνω» φιλοδοξεί να αλλάξει αυτή την πραγματικότητα, περνώντας από τη λογική «θεραπεύουμε την ασθένεια» σε αυτή του «προλαβαίνουμε». Στην πράξη, επιχειρεί να φέρει την πρόληψη πιο κοντά στην καθημερινότητά μας. Αφορά πολίτες ηλικίας από 30 έως 70 ετών –περίπου 6 εκατομμύρια ανθρώπους– και είναι από τις πιο οργανωμένες προσπάθειες που έχουν γίνει τα τελευταία χρόνια σε αυτόν τον τομέα.

Οι περισσότεροι από εμάς έχουμε ήδη έρθει σε επαφή με το πρόγραμμα. Το μήνυμα στο κινητό λειτουργεί σαν υπενθύμιση για κάτι που ίσως αμελούμε ή μεταθέτουμε για αργότερα. Στόχος είναι ο έγκαιρος εντοπισμός σοβαρών νοσημάτων, όπως ο καρκίνος του μαστού, του τραχήλου της μήτρας και του παχέος εντέρου. Ταυτόχρονα, μας δίνει τη δυνατότητα να εντοπίσουμε νωρίς παράγοντες κινδύνου, όπως καρδιαγγειακά προβλήματα, νεφρική δυσλειτουργία ή μεταβολικές διαταραχές που σχετίζονται με την παχυσαρκία. Πρόσφατα, μάλιστα, το πρόγραμμα επεκτάθηκε και στον τομέα της ψυχικής υγείας, δείχνοντας ότι η πρόληψη αφορά συνολικά την ψυχοσωματική μας υγεία.

Τα δεδομένα που δείχνουν το πρόβλημα

Τα στοιχεία στη χώρα μας δείχνουν πόσο σημαντική είναι η έγκαιρη διάγνωση. Ο καρκίνος του μαστού αποτελεί τη συχνότερη μορφή καρκίνου στις γυναίκες, ωστόσο όταν εντοπίζεται εγκαίρως έχει υψηλά ποσοστά ίασης. Σύμφωνα με την Ελληνική Στατιστική Αρχή (ΕΛΣΤΑΤ), από το 2014 έως το 2023 έχαναν τη ζωή τους κάθε χρόνο κατά μέσο όρο 2.144 Ελληνίδες από τη νόσο, ενώ το 15% έως 20% αυτών των θανάτων αφορούσε γυναίκες κάτω των 60 ετών.

Αντίστοιχα, σύμφωνα με στοιχεία της Ελληνικής Μαιευτικής και Γυναικολογικής Εταιρείας, μέχρι το 2018 καταγράφονταν κάθε χρόνο περίπου 696 περιστατικά καρκίνου του τραχήλου της μήτρας στη χώρα, με 271 γυναίκες να πεθαίνουν από τη νόσο. Η συγκεκριμένη μορφή καρκίνου αποτελεί τη δωδέκατη συχνότερη κακοήθεια στις γυναίκες και την τέταρτη συχνότερη στον πληθυσμό ηλικίας 15 έως 44 ετών. Παράλληλα, σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ, την περίοδο 2014-2023 περίπου 2.786 άνθρωποι έχασαν κάθε χρόνο τη ζωή τους από μορφές καρκίνου που σχετίζονται με το κατώτερο γαστρεντερικό σύστημα, με κυριότερη εκείνη του παχέος εντέρου.

Ακόμη πιο ανησυχητικά είναι τα στοιχεία για τα καρδιαγγειακά νοσήματα. Την ίδια περίοδο, περίπου 30.592 Έλληνες και Ελληνίδες πέθαιναν κάθε χρόνο από καρδιακά αίτια. Το κάπνισμα, η κατανάλωση αλκοόλ, η κακή διατροφή, η έλλειψη άσκησης και η κοινωνική απομόνωση επηρεάζουν σημαντικά την υγεία μας, διατηρώντας τον αριθμό των σχετικών θανάτων σε υψηλά επίπεδα. Κι όμως, τα πρώτα σημάδια αυτών των παθήσεων εμφανίζονται συχνά σε απλές εξετάσεις. Ένας έλεγχος για τα λιπίδια μπορεί να δείξει αυξημένη χοληστερίνη ή τριγλυκερίδια, οδηγώντας σε περαιτέρω καρδιολογικό έλεγχο αλλά και σε αλλαγές στον τρόπο ζωής – στη διατροφή, στην κίνηση, στις καθημερινές συνήθειες.

Τα δεδομένα αυτά αναδεικνύουν το κρίσιμο κενό που έρχεται να καλύψει μια οργανωμένη πολιτική πρόληψης σε εθνικό επίπεδο. Η σημασία της πρόληψης αποτυπώνεται και στην προσωπική ιστορία της Μ., ιατρού βιοπαθολόγου στο επάγγελμα, η οποία μίλησε στην A.V. «Στα 30-31 μου χρόνια έκανα τυχαία ένα ΠΑΠ τεστ, αν και είχα κάνει προ εξαμήνου και είχε βγει καθαρό. Οι καλλιέργειες έδειξαν άτυπα κύτταρα, δηλαδή μη φυσιολογικά για τον συγκεκριμένο ιστό. Ακολούθησαν βιοψίες που έδειξαν καρκίνο του τραχήλου της μήτρας, CIN σταδίου 3 προς 4. Αν είχα φτάσει στο στάδιο 4, θα έπρεπε να κάνω ολική υστερεκτομή. Προχωρήσαμε σε εκτομή του μεγαλύτερου μέρους του τραχήλου και έκτοτε χαίρω άκρας υγείας». Η ίδια σήμερα είναι μητέρα τριών παιδιών και συνεχίζει να κάνει ανελλιπώς προληπτικές εξετάσεις. «Ο καρκίνος δεν είναι ντροπή. Είναι δύναμη», λέει χαρακτηριστικά. Υπενθυμίζοντας ότι η πρόληψη χτίζεται από τη συνέπεια στους τακτικούς ελέγχους. Και ακριβώς εδώ έρχονται τέτοιες πρωτοβουλίες να κάνουν τη διαφορά, βοηθώντας περισσότερους ανθρώπους να μπουν σε αυτή τη διαδικασία πιο εύκολα.

Ο ρόλος της επιστημονικής κοινότητας

Ένα από τα Ιδρύματα που πρωτοστατούν στο «Προλαμβάνω» είναι το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών. Η Ιατρική Σχολή του ΕΚΠΑ στηρίζει από την αρχή την πρωτοβουλία του Υπουργείου Υγείας, ενισχύοντας τη διασύνδεση ακαδημαϊκής γνώσης, κλινικής πράξης και δημόσιας πολιτικής υγείας, συμμετέχοντας μέσω Ειδικών Κέντρων Πανεπιστημιακών Κλινικών, με τα οποία μπορούν να επικοινωνούν οι πολίτες.

Ο πρύτανης του ΕΚΠΑ, καθηγητής Καρδιολογίας κ. Γεράσιμος Σιάσος μάς μίλησε για τη σημασία του προγράμματος και την υλοποίηση αντίστοιχων δράσεων, τονίζοντας τη μέχρι τώρα συμμετοχή του κόσμου.
«Το Εθνικό Πρόγραμμα Πρόληψης “Προλαμβάνω” αποτελεί τη σημαντικότερη παρέμβαση δημόσιας υγείας των τελευταίων ετών, όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά και συνολικά στην Ευρώπη, συμβάλλοντας στη διαμόρφωση ενός βιώσιμου και ανθεκτικού συστήματος υγείας με έμφαση στην πρόληψη. Η ενεργή συμμετοχή της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών και των πανεπιστημιακών κλινικών στον σχεδιασμό και την υλοποίησή του αποδεικνύει τον καθοριστικό ρόλο του πανεπιστημίου στην ενίσχυση του εθνικού συστήματος υγείας και στη διασφάλιση υψηλού επιπέδου υπηρεσιών υγείας προς τους πολίτες».

Ιδιαίτερα ενθαρρυντικό είναι το γεγονός ότι το πρόγραμμα, που απευθύνεται σε ασφαλισμένους αλλά και ανασφάλιστους πολίτες, έχει ήδη αγκαλιαστεί από ένα πολύ μεγάλο μέρος του πληθυσμού. «Η ανταπόκριση αυτή επιβεβαιώνει ότι οι πολίτες αναγνωρίζουν τη σημασία της πρόληψης και αξιοποιούν τις δυνατότητες που τους παρέχονται για έγκαιρη διάγνωση και βελτίωση της ποιότητας ζωής τους, ενώ παράλληλα δείχνει ότι τέτοιες πολιτικές μπορούν να λειτουργήσουν στην πράξη όταν φτάνουν εύκολα στον πολίτη».

Καθώς ασθένειες όπως ο καρκίνος και τα καρδιαγγειακά νοσήματα δεν πρόκειται να εξαλειφθούν πλήρως, η έγκαιρη διάγνωση παραμένει ένα από τα σημαντικότερα εργαλεία για την προστασία της υγείας μας, υπενθυμίζοντας ότι η πρόληψη μπορεί να σώσει ζωές. (proliptikes.gov.gr)

Ποιες εξετάσεις περιλαμβάνει το πρόγραμμα «Προλαμβάνω»

Οι πολίτες που έχουν ενεργοποιήσει την άυλη συνταγογράφηση λαμβάνουν το σχετικό παραπεμπτικό στο κινητό τους. Όσοι δεν την έχουν ενεργοποιήσει μπορούν να απευθυνθούν με τον ΑΜΚΑ τους σε δημόσιο ή ιδιωτικό διαγνωστικό κέντρο για να κλείσουν ραντεβού για την εκάστοτε εξέταση του προγράμματος, χωρίς καμία επιβάρυνση. Οι βασικές δωρεάν εξετάσεις περιλαμβάνουν:

Για τον καρκίνο του μαστού