It's Just Period: Όταν η περίοδος φορολογείται σαν πολυτέλεια

Η μέση γυναίκα περνάει τριάντα χρόνια της ζωής της ξοδεύοντας (πολλά λεφτά) για σερβιέτες και ταμπόν: στην Ελλάδα τα προϊόντα περιόδου, λες και δεν θεωρούνται απολύτως απαραίτητα, είναι πολύ ακριβά, επειδή έχουν υψηλότερο ΦΠΑ από τον καφέ στο χέρι… Υπάρχει τρόπος ν΄ αλλάξει αυτό; Να είναι οικονομικά τα ταμπόν, φθηνές οι σερβιέτες, έτσι ώστε να μη στριμώχνονται οι γυναίκες για κάτι που είναι αναγκαίο και απαραίτητο αυτή τη μία βδομάδα τον μήνα, τη βδομάδα που έχουμε περίοδο, όπως όλες οι γυναίκες του κόσμου; Όχι ότι σε ΟΛΟ τον κόσμο είναι οικονομικά αυτά τα είδη, απλώς στην Ελλάδα δημιουργούν ένα επιπλέον είδος φτώχειας στις γυναίκες: τη Φτώχεια Περιόδου.

Έτσι, συναντάω τον κατάλληλο άνθρωπο για το θέμα, την Ισμήνη Δροσοφορίδου, μια νέα γυναίκα, η οποία αγωνίζεται για ν’ αλλάξουν τα πράγματα, τουλάχιστον σε αυτόν τον τομέα, τη Φτώχεια Περιόδου. Η Ισμήνη ζει στην Αμερική τα τελευταία χρόνια, είναι ιδρύτρια του It’s Just Period και Chief of Staff του Puberty, της πρώτης ολιστικής πλατφόρμας για την εκπαίδευση της Υγείας, για παιδιά από Α΄ Δημοτικού έως και Γ΄ Λυκείου. Μάλιστα, το 2025, προτάθηκε για τα Greek International Women Awards, ενώ το 2023 ήταν Clinton Global Initiative Fellow. Με σούπερ σπουδές (Ψυχολογία στο Πάντειο, Δημόσια Πολιτική και Ανθρώπινα Δικαιώματα στο Columbia University), η έρευνά της για την οικονομική επίπτωση της φτώχειας περιόδου δημοσιεύθηκε στο Academic Commons του Columbia. Και δεν είναι ακόμα ούτε τριάντα χρονών. Ουάου! Οπότε, μπαίνουμε κατευθείαν στο θέμα.

― Τι είναι το It’s Just Period;

Το It’s Just Period είναι ένας μη κυβερνητικός οργανισμός που ξεκίνησε από μια πολύ απλή παραδοχή: η περίοδος δεν είναι πολυτέλεια, δεν είναι επιλογή και δεν θα έπρεπε να αποτελεί εμπόδιο. Όλες οι γυναίκες και τα κορίτσια πρέπει να έχουν πρόσβαση σε ασφαλή και οικονομικά προσιτά προϊόντα περιόδου. Στην πράξη, είμαστε μια ομάδα ανθρώπων που δουλεύουμε για να κάνουμε κάτι αυτονόητο: να μπορούν όλες οι γυναίκες και τα κορίτσια στην Ελλάδα να διαχειρίζονται την περίοδό τους, χωρίς οικονομικό άγχος και χωρίς ντροπή.

Το It’s Just Period είναι ο πρώτος και μοναδικός οργανισμός στην Ελλάδα που δραστηριοποιείται για τη μείωση του ΦΠΑ στα προϊόντα περιόδου. Παράλληλα, δουλεύουμε για την καταπολέμηση του στίγματος και της φτώχειας περιόδου μέσα από δράσεις ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης του κοινού. Με λίγα λόγια, προσπαθούμε να μετατρέψουμε ένα «αμήχανο θέμα» σε αυτό που θα έπρεπε να είναι από την αρχή: ένα αυτονόητο δικαίωμα.

― Βασικός στόχος είναι να μειωθεί το ΦΠΑ στα προϊόντα περιόδου; Πώς εξηγείται το υψηλό ΦΠΑ σε κάτι που είναι απαραίτητο στις γυναίκες;

Ναι. Ένας από τους βασικούς μας στόχους είναι η μείωση του ΦΠΑ στα προϊόντα περιόδου, από το 24% στο 6% ιδανικά ή, έστω, στο 13%. Τα προϊόντα περιόδου –σερβιέτες, ταμπόν, κύπελλα, εσώρουχα περιόδου– είναι είδη πρώτης ανάγκης. Δεν είναι κάτι που «επιλέγεις» να αγοράσεις. Τα χρειάζεσαι κάθε μήνα, για περίπου 35-40 χρόνια της ζωής σου. Κι όμως, στην Ελλάδα φορολογούνται με τον υψηλότερο δυνατό συντελεστή ΦΠΑ, τον ίδιο που έχουν τα τσιγάρα ή τα καλλυντικά. Πώς εξηγείται αυτό; Πολύ απλά: ιστορικά, η περίοδος δεν αντιμετωπίστηκε ποτέ ως πολιτικό ή οικονομικό ζήτημα. Ήταν κάτι «γυναικείο», άρα ιδιωτικό. Κάτι που δεν συζητιέται και πολύ, άρα δεν διεκδικείται. Τελικά, δεν ιεραρχήθηκε ως ανάγκη από το κράτος.

Το παράδοξο είναι ότι την ίδια στιγμή, άλλα προϊόντα που σωστά θεωρούνται απαραίτητα, για παράδειγμα το ψωμί, το γάλα, οι παιδικές πάνες, ακόμα κι ο καφές, έχουν μειωμένο ΦΠΑ 13% ή και 6%. Αν αυτά αναγνωρίζονται ως είδη πρώτης ανάγκης, τότε γιατί όχι και τα προϊόντα περιόδου; Σύμφωνα με το ψήφισμα της 15ης Ιανουαρίου 2019 (2020/C 411/06) σχετικά με την ισότητα των φύλων και τις φορολογικές πολιτικές στην ΕΕ, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο κάλεσε όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ να καταργήσουν τον φόρο στα εμμηνορροϊκά προϊόντα, τον λεγόμενο «φόρο ταμπόν» ή «φόρο περιόδου», αξιοποιώντας την ευελιξία που εισάγεται στην Κοινοτική Οδηγία για τον ΦΠΑ και εφαρμόζοντας απαλλαγές ή συντελεστή ΦΠΑ 0% για αυτά τα βασικά αγαθά.

Έκτοτε, 16 ευρωπαϊκές χώρες (καθώς και το Ηνωμένο Βασίλειο) έχουν προχωρήσει στη μείωση του ΦΠΑ στα εν λόγω προϊόντα. Και στην Κύπρο σήμερα, τα εμμηνορροϊκά προϊόντα υπόκεινται σε καθεστώς μηδενικού συντελεστή ΦΠΑ.

Εμείς λέμε κάτι πολύ απλό: αν το κράτος αναγνωρίζει ότι η περίοδος είναι ανάγκη (και το κάνει ήδη, μέσα από πιλοτικά προγράμματα δωρεάν διανομής), τότε αυτό πρέπει να ισχύει για όλες τις γυναίκες, όχι μόνο για κάποιες, και όχι μόνο σε κάποιες περιοχές. Η μείωση του ΦΠΑ είναι μια μικρή, οικονομική και απολύτως εφαρμόσιμη παρέμβαση.

― Μας λες κάποιες δράσεις του It’s Just Period και δράσεις τις οποίες έχει προγραμματίσει;

Σε εθνικό επίπεδο: Η δουλειά μας βασίζεται σε τρεις βασικούς πυλώνες. Πρώτον, την πολιτική ανάλυση και τη συνηγορία, με έμφαση στο ερευνητικό μας έργο – ανάμεσά τους και η πρώτη πανελλαδική έρευνα της τελευταίας δεκαετίας, που πραγματοποιήθηκε σε συνεργασία με το Deon Policy Institute & το When, η οποία αποτυπώνει τη φτώχεια περιόδου στην Ελλάδα. H έρευνα χρηματοδοτήθηκε από τη Lidl Hellas & το Mediterranean Women’s Fund, ενώ ο επιστημονικός συνεργάτης είναι η MRB.

Δεύτερον, την εκπαίδευση: δουλεύουμε με γονείς, εκπαιδευτικούς και το ευρύ κοινό, παρέχοντας δωρεάν εκπαιδευτικό υλικό online και μέσα από τα social media, με στόχο να εξαλείψουμε το στίγμα γύρω από την περίοδο και να μιλήσουμε γι’ αυτήν ανοιχτά και σωστά.

Τρίτον, τη δωρεάν διάθεση ποιοτικών και ασφαλών προϊόντων περιόδου σε γυναίκες/κορίτσια που τα έχουν ανάγκη. Για παράδειγμα, τον Νοέμβριο του 2025 διαθέσαμε παραπάνω από 12.000 δωρεάν προϊόντα σε 6 πανεπιστήμια της Αττικής.

Σε ευρωπαϊκό επίπεδο: Το It’s Just Period ένωσε τις δυνάμεις του με 36 οργανισμούς από όλη την Ευρώπη, καλώντας τους ευρωπαϊκούς θεσμούς να προχωρήσουν σε ουσιαστική δράση, ξεκινώντας από το Μανιφέστο για την Υγεία της Περιόδου (Menstrual Health Manifesto). Παράλληλα, ζητάμε από την Ευρωπαϊκή Ένωση να αναγνωρίσει την υγεία της περιόδου ως ζήτημα δημόσιας υγείας και ισότητας των φύλων. Να χαρτογραφήσει τη φτώχεια περιόδου σε όλα τα κράτη-μέλη. Να υιοθετήσει πολιτικές που μειώνουν τη φτώχεια περιόδου, όπως τη μείωση του ΦΠΑ στα προϊόντα περιόδου, τη ρύθμιση των τιμών τους, τη δωρεάν διάθεση προϊόντων περιόδου. Και να ενισχύσει την ικανότητα των κρατών-μελών να προωθήσουν την εμμηνορροϊκή ισότητα.

― Υπάρχει κατά τη γνώμη σου στίγμα περιόδου στη σημερινή Ελλάδα;

Ναι, υπάρχει. Όχι πάντα με τη μορφή ανοιχτής προκατάληψης, αλλά πιο συχνά ως σιωπή, αμηχανία και αποφυγή. Η περίοδος εξακολουθεί να θεωρείται κάτι «ιδιωτικό», κάτι που δεν συζητιέται εύκολα ούτε στο σπίτι, ούτε στο σχολείο, ούτε στον δημόσιο λόγο. Αυτό φαίνεται από μικρά αλλά χαρακτηριστικά πράγματα: από το πώς μεγαλώνουμε τα κορίτσια ώστε να κρύβουν τη σερβιέτα στο μανίκι τους, από το πόσο δύσκολο είναι ακόμα για πολλούς ενήλικες να πουν τη λέξη «περίοδος» χωρίς να χαμηλώσουν τη φωνή τους, μέχρι το γεγονός ότι για χρόνια, τα προϊόντα περιόδου δεν αναγνωρίστηκαν θεσμικά ως είδη πρώτης ανάγκης. Το στίγμα δεν σημαίνει απαραίτητα κακή πρόθεση. Συχνά σημαίνει απλώς ότι δεν μιλήσαμε ποτέ αρκετά γι’ αυτό. Και όταν δεν μιλάμε, το πρόβλημα γίνεται αόρατο, άρα και εύκολο να αγνοηθεί. Τα στοιχεία που έχουμε από την έρευνα μας δείχνουν ξεκάθαρα ότι η σιωπή έχει πραγματικές συνέπειες για γυναίκες και κορίτσια, ειδικά για εκείνες/εκείνα που βρίσκονται σε πιο ευάλωτη θέση.

― Υπάρχει επαρκής ενημέρωση για την περίοδο στα προ-έφηβα κορίτσια;

Όχι. Όχι συστηματικά και όχι ισότιμα. Η ενημέρωση για την περίοδο στην Ελλάδα εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την τύχη: από το σχολείο στο οποίο φοιτά ένα παιδί, από το πόσο άνετα νιώθει ένας εκπαιδευτικός ώστε να μιλήσει για το θέμα, ή από το αν υπάρχει κάποιος στο οικογενειακό περιβάλλον που θα το εξηγήσει έγκαιρα. Στα σχολεία, η περίοδος συνήθως αντιμετωπίζεται αποσπασματικά, συχνά αφού κάποια κορίτσια έχουν ήδη την εμπειρία της περιόδου χωρίς προετοιμασία. Σπάνια μιλάμε για την περίοδο με όρους καθημερινότητας, φροντίδας, συναισθημάτων ή πρακτικών αναγκών. Και σχεδόν ποτέ δεν μιλάμε γι’ αυτή χωρίς ντροπή. Το αποτέλεσμα είναι ότι πολλά κορίτσια μπαίνουν στην εφηβεία χωρίς βασικές πληροφορίες, με φόβο, άγχος ή παραπληροφόρηση. Και αυτό δεν είναι απλώς θέμα γνώσης – είναι θέμα αυτοπεποίθησης, υγείας και αξιοπρέπειας.

― Πώς αποφάσισες να ασχοληθείς εσύ προσωπικά με αυτό το θέμα;

Το 2022, στο παγκόσμιο συνέδριο Fora Network for Change στον Καναδά, άκουσα μια Αμερικανίδα ακτιβίστρια να λέει πως θεωρεί απαράδεκτο τον φόρο περίπου 7% που επιβάλλουν ορισμένες Πολιτείες στα προϊόντα περιόδου. Λίγους μήνες αργότερα, βρέθηκα στην Επιτροπή για τα Δικαιώματα των Γυναικών του ΟΗΕ και εκεί συνειδητοποίησα κάτι σημαντικό: αυτό το ζήτημα δεν αφορά μόνο την Ελλάδα, είναι παγκόσμιο. Ακολούθησαν δύο χρόνια έρευνας μέσα από τη μεταπτυχιακή μου διπλωματική στο Columbia University, η οποία δημοσιεύτηκε στο Academic Commons του Πανεπιστημίου. Το 2024 αποφάσισα ότι το θέμα χρειάζεται να αντιμετωπιστεί συστηματικά και στοχευμένα. Κάπως έτσι γεννήθηκε το It’s Just Period.

Στοιχεία

• ~1/10 γυναίκες χρησιμοποιεί αυτοσχέδια μέσα, χαρτιά και πανιά, λόγω οικονομικών δυσκολιών στη διάρκεια του τελευταίου χρόνου.
• Παραπάνω από 1/10 γυναίκες δεν μπορούσε να αγοράσει προϊόντα περιόδου για τον εαυτό της, λόγω κόστους, στη διάρκεια του τελευταίου χρόνου.
• 2/10 γυναίκες έχουν παραλείψει την αγορά βασικών αγαθών (όπως απορρυπαντικά) για να αγοράσουν προϊόντα περιόδου.

Χώρες με πιο φιλική προς τη γυναίκα πολιτική σε θέματα περιόδου

• Κύπρος: έχει μηδενικό ΦΠΑ σε πολλά βασικά αγαθά, συμπεριλαμβανομένων και των προϊόντων περιόδου.
• Γερμανία: μείωσε τον φόρο στο ~7%, θεωρώντας τα προϊόντα περιόδου είδη ανάγκης, όπως και άλλες χώρες π.χ. Γαλλία, Βέλγιο, Πορτογαλία, Ιταλία, Ισπανία, Μάλτα, Β. Μακεδονία.
• Ηνωμένο Βασίλειο: κατάργησε τον φόρο μετά το Brexit.
• Αυστραλία, Καναδάς, Ινδία: έχουν πλήρη απαλλαγή ή καμία φορολόγηση.

Fun fact: Η Κένυα ήταν η πρώτη χώρα που μείωσε το ΦΠΑ στα προϊόντα περιόδου, το 2004.

Αν θέλεις και εσύ να στηρίξεις το έργο του It’s Just Period, υπόγραψε το petition εδώ