Doorway effect: πώς ο εγκέφαλος μας «σβήνει» όταν απλά αλλάζουμε δωμάτιο;

Μπαίνουμε στην κουζίνα αποφασισμένοι να πάρουμε κάτι συγκεκριμένο. Φτάνουμε εκεί και… παγώνουμε. Ξαφνικά, δεν θυμόμαστε τι θέλαμε. Αν μας συμβαίνει συχνά, δεν είναι αφηρημάδα. Είναι ο τρόπος που ο εγκέφαλος μας οργανώνει τις εμπειρίες και δημιουργεί νέα «κεφάλαια» κάθε φορά που αλλάζουμε χώρο.

Ο εγκέφαλος, δηλαδή, δεν ξεχνά τυχαία. Κάθε πόρτα που περνάμε μπορεί να λειτουργεί σαν «διακόπτης», σβήνοντας προσωρινά την προηγούμενη σκέψη και αφήνοντάς μας να σταθούμε κοιτάζοντας γύρω χωρίς να θυμόμαστε τον σκοπό μας. Είναι ένα καθημερινό μικρό μυστήριο που συμβαίνει σε όλους - και η επιστήμη έχει εξήγηση.

Τι είναι το «doorway effect» - Τι πραγματικά συμβαίνει στον εγκέφαλό μας; 

Από το 2006, ερευνητές στο University of Notre Dame μελετούν αυτό που ονομάζεται doorway effect. Σε πειράματα με εικονική πραγματικότητα, παρατήρησαν ότι όταν οι συμμετέχοντες περνούσαν από ένα δωμάτιο σε ένα άλλο, η μνήμη τους για όσα κρατούσαν στο μυαλό τους πριν μειωνόταν. Σαν να έκλεινε ένα κεφάλαιο. Η εξήγηση βασίζεται στον τρόπο που οργανώνουμε τις αναμνήσεις μας.

Ο εγκέφαλός μας χωρίζει την εμπειρία σε «επεισόδια». Κάθε φορά που περνάμε μια πόρτα, δημιουργείται ένα νέο νοητικό επεισόδιο - ένα νέο πλαίσιο. Και ό,τι ανήκε στο προηγούμενο πλαίσιο γίνεται λίγο πιο δύσκολο να ανακληθεί. Δεν ξεχνάμε. Απλώς… αλλάζουμε σελίδα.

Αν δεν φταίει η πόρτα - τότε τι;
Στην πραγματικότητα φταίει ότι είμαστε παντού ταυτόχρονα. Μεταγενέστερη έρευνα από το University of Queensland έδειξε ότι το φαινόμενο δεν είναι τόσο «μαγικό» όσο φαινόταν αρχικά. Όταν οι χώροι ήταν παρόμοιοι, η μνήμη δεν επηρεαζόταν ιδιαίτερα.

Το πρόβλημα εμφανιζόταν κυρίως όταν οι συμμετέχοντες ήταν ήδη αποσπασμένοι. Και εδώ είναι που αναγνωρίζουμε τον εαυτό μας. Στην καθημερινότητά μας σπάνια κάνουμε ένα πράγμα τη φορά. Σκεφτόμαστε το επόμενο meeting, το μήνυμα που δεν απαντήσαμε, τι θα μαγειρέψουμε το βράδυ. Μπαίνουμε σε ένα δωμάτιο με το μυαλό μας ήδη γεμάτο.

Ο εγκέφαλος αλλάζει περιβάλλον και ταυτόχρονα προσπαθεί να διαχειριστεί δεκάδες πληροφορίες. Και το αρχικό «πήγαινα να πάρω τα γυαλιά μου» χάνεται μέσα στον θόρυβο.

Πώς μπορούμε να το αποφύγουμε;
Η λύση είναι απλή αλλά όχι πάντα εύκολη: συγκέντρωση. Αν επαναλάβουμε νοητά τι πάμε να κάνουμε τη στιγμή που περνάμε την πόρτα, αυξάνουμε τις πιθανότητες να το θυμηθούμε.

Αν μείνουμε στο «τώρα», χωρίς παράλληλες σκέψεις, βοηθάμε τον εγκέφαλό μας να κρατήσει το «νήμα». Και αν όλα αποτύχουν; Μικρά σημειώματα, υπενθυμίσεις στο κινητό ή - κλασικά - μια λέξη γραμμένη στο χέρι μας. Την επόμενη φορά που θα σταθούμε στη μέση ενός δωματίου και θα κοιτάμε γύρω μας απορημένοι, ας θυμηθούμε κάτι σημαντικό: δεν είναι σημάδι ότι «ξεχνάμε».

Είναι απλώς ο τρόπος που ο εγκέφαλός μας οργανώνει τον κόσμο - και εμείς, μέσα σε δύο βήματα, περάσαμε σε νέο κεφάλαιο.

Με πληροφορίες από: Sciencefocus