Γιατί πεινάμε περισσότερο τον χειμώνα; Κι όμως δεν ανοίγει η όρεξή μας χωρίς λόγο

Με την έλευση του χειμώνα, πολλοί άνθρωποι παρατηρούν ότι πεινούν συνεχώς, η όρεξή τους αυξάνεται αισθητά, ενώ παράλληλα αλλάζουν και οι διατροφικές τους επιλογές. Τα ελαφριά γεύματα και οι δροσερές τροφές της άνοιξης και του καλοκαιριού δίνουν τη θέση τους σε πιο χορταστικά πιάτα, πλούσια σε υδατάνθρακες και θερμίδες, όπως μαγειρευτά φαγητά, κατσαρόλες και ζεστές σούπες.

Η εποχική αυτή μεταβολή γεννά εύλογα ερωτήματα: γιατί πεινάμε περισσότερο τον χειμώνα; Πρόκειται για μια φυσιολογική αντίδραση του οργανισμού στις χαμηλές θερμοκρασίες και τη μειωμένη ηλιοφάνεια ή μήπως αποτελεί ένδειξη ότι κάτι δεν λειτουργεί σωστά στον μεταβολισμό και την ψυχολογία μας;

Οι ειδικοί εξηγούν τους μηχανισμούς πίσω από αυτή την αλλαγή και φωτίζουν το πότε πρόκειται για μια απολύτως φυσική διαδικασία – και πότε χρειάζεται μεγαλύτερη προσοχή.

Γιατί η αυξημένη πείνα τον χειμώνα είναι τόσο συχνή

«Σίγουρα παρατηρούμε αυτή την τάση: οι άνθρωποι έχουν μεγαλύτερη όρεξη ή στρέφονται σε πιο βαριά φαγητά όταν κάνει κρύο», λέει στο SELF η Ταν Ταν Νγκουγιέν, διαιτολόγος στο Mendinground Nutrition. Πιο κρεμώδη πιάτα ή φαγητά πλούσια σε αμυλώδη λαχανικά, όπως μακαρόνια με τυρί ή πουρές πατάτας. Είναι σε κάποιο βαθμό και πολιτισμικά εδραιωμένο – εξ ου και ο όρος «εποχή της σούπας».

Με απλά λόγια, «το να αισθάνεσαι πιο πεινασμένος τον χειμώνα είναι φυσιολογικό», λέει η Κάθλιν Μουρ, διαιτολόγος στο Ιατρικό Κέντρο Wexner του Πανεπιστημίου του Οχάιο.

Πιο συγκεκριμένα, εξηγεί ότι «η μειωμένη ηλιοφάνεια και οι χαμηλότερες θερμοκρασίες επηρεάζουν την όρεξη και τη διάθεση», με τρόπους άλλοτε διακριτικούς και άλλοτε έντονους. Οι εποχικές διακυμάνσεις στις διατροφικές επιλογές «διαφέρουν από άνθρωπο σε άνθρωπο» και δεν επηρεάζουν όλους, σημειώνει η Τζάνις Ντάντα, διαιτολόγος και σύμβουλος διαισθητικής διατροφής. Ωστόσο, είναι ευρέως διαδεδομένες λόγω των φυσιολογικών επιδράσεων του χειμώνα στο ανθρώπινο σώμα.

Παρακάτω αναλύονται οι βασικοί λόγοι.

Θερμογένεση

Για να διατηρήσει τη φυσιολογική θερμοκρασία του σώματος (περίπου 37°C), ο οργανισμός χρειάζεται να δουλέψει πιο σκληρά όταν κάνει κρύο. «Ο μεταβολισμός μας αυξάνεται και αρχίζουμε να χρησιμοποιούμε έναν διαφορετικό τύπο λίπους, το λεγόμενο καφέ λίπος, ως καύσιμο για να κρατάμε το σώμα μας ζεστό», εξηγεί η Ντάντα.

Μελέτη του 2014 στο περιοδικό Diabetes έδειξε ότι ο βασικός μεταβολικός ρυθμός αυξήθηκε κατά 14% σε υγιή άτομα με ανιχνεύσιμα επίπεδα καφέ λίπους μετά από έκθεση στο κρύο. Οι περισσότερες εκτιμήσεις, ωστόσο, τοποθετούν την αύξηση μεταξύ 5% και 11%.

Το καφέ λίπος έχει τη μοναδική ικανότητα να μετατρέπει τις επιπλέον θερμίδες σε θερμότητα. Επιπλέον, το σώμα μπορεί να αρχίσει να τρέμει – οι ακούσιες μυϊκές συσπάσεις παράγουν θερμότητα, παρόμοια με την άσκηση. Όλοι αυτοί οι μηχανισμοί αυξάνουν την καύση θερμίδων, δημιουργώντας την ανάγκη να τις αναπληρώσουμε μέσω της τροφής.

Θερμικό αποτέλεσμα της πέψης

Η πέψη αυξάνει επίσης τον μεταβολισμό και παράγει θερμότητα. Η ζύμωση –η διαδικασία κατά την οποία τα μικρόβια του εντέρου διασπούν σύνθετους υδατάνθρακες όπως οι φυτικές ίνες– παράγει περίπου 60 θερμίδες θερμότητας ανά ώρα.

«Η υπόθεση είναι ότι θέλουμε να τρώμε πιο συχνά όταν κάνει κρύο, γιατί το φαγητό είναι μια δραστηριότητα που παράγει θερμότητα και μας κρατά ζεστούς», λέει η Νγκουγιέν.

Πτώση της σεροτονίνης

Η μειωμένη ηλιοφάνεια τον χειμώνα επηρεάζει τη σεροτονίνη – τον νευροδιαβιβαστή που συχνά αποκαλείται «ορμόνη της ευτυχίας». Επειδή η παραγωγή της συνδέεται με την έκθεση στο φως του ήλιου, οι μικρότερες ημέρες οδηγούν σε πτώση των επιπέδων της, κάτι που σχετίζεται και με την εποχική συναισθηματική διαταραχή (SAD).

Μελέτη του 2014 στο European Neuropsychopharmacology έδειξε ότι άτομα με SAD είχαν 5% περισσότερη πρωτεΐνη SERT τον χειμώνα – η οποία «τερματίζει» τα σήματα της σεροτονίνης – σε σύγκριση με το καλοκαίρι.

Εκτός από τη διάθεση, η σεροτονίνη λειτουργεί και ως φυσικό κατασταλτικό της όρεξης. Η έλλειψή της μπορεί να οδηγήσει σε υπερφαγία.

Γιατί λαχταράμε υδατάνθρακες

Οι τροφές πλούσιες σε υδατάνθρακες καλύπτουν όλες τις παραπάνω ανάγκες: προσφέρουν γρήγορη ενέργεια, αυξάνουν τη θερμότητα κατά την πέψη και ενισχύουν τη σεροτονίνη. Γι’ αυτό και είναι φυσικό να τις επιθυμούμε περισσότερο τον χειμώνα.

Επιπλέον, υπάρχουν πρακτικοί και κοινωνικοί λόγοι: η εποχικότητα των προϊόντων, το αυξημένο στρες, οι γιορτές με άφθονο φαγητό, η αφυδάτωση λόγω ξηρού αέρα και –πολύ απλά– η ανάγκη για κάτι ζεστό αντί για κρύο.

Όλα αυτά συχνά οδηγούν σε αύξηση βάρους. Παρότι ο μεταβολισμός αυξάνεται, η πρόσληψη θερμίδων συνήθως τον ξεπερνά. Σύμφωνα με μελέτη του 2023 στο JAMA Network Open, ο χειμώνας είναι η περίοδος με τη μεγαλύτερη αύξηση βάρους, κατά μέσο όρο 0,5 έως 1 κιλό.

Πότε πρέπει να ανησυχήσεις

Η μικρή αύξηση βάρους τον χειμώνα δεν αποτελεί συνήθως λόγο ανησυχίας. «Είναι ένας φυσικός εποχικός ρυθμός του σώματος», λέει η Ντάντα.

Ωστόσο, αν η σχέση με το φαγητό μοιάζει ανεξέλεγκτη ή χρησιμοποιείται αποκλειστικά για συναισθηματική ανακούφιση, τότε μπορεί να αποτελεί ένδειξη ενός μεγαλύτερου προβλήματος – όπως διατροφικές διαταραχές ή έντονη εποχική κατάθλιψη.

Τι μπορείς να κάνεις

Το να πεινάς περισσότερο, να λαχταράς υδατάνθρακες και να παίρνεις λίγο βάρος τον χειμώνα είναι απολύτως φυσιολογικό. Αντί για ενοχές, οι ειδικοί προτείνουν αυτοπαρατήρηση και θετικές επιλογές: ισορροπημένα γεύματα, επαρκή ενυδάτωση, έκθεση στο φως, κίνηση και –πάνω απ’ όλα– κατανόηση προς το σώμα σου.

«Είναι πιο βοηθητικό να συναντάμε το σώμα μας εκεί που βρίσκεται, παρά να το αντιμετωπίζουμε σαν πρόβλημα», καταλήγει η Νγκουγιέν.

Πηγή: SELF