Καρκίνος του νεφρού: Η σιωπηλή απειλή που σήμερα μπορούμε να αντιμετωπίσουμε με επιτυχία

Ο καρκίνος του νεφρού είναι μια μορφή κακοήθους όγκου που αναπτύσσεται συνήθως στο παρέγχυμα του νεφρού. Τον πιο συχνό τύπο αποτελεί το νεφροκυτταρικό καρκίνωμα. Εμφανίζεται συνηθέστερα σε άτομα μεγαλύτερης ηλικίας (60-70 ετών) και είναι περίπου δύο φορές πιο συχνός στους άνδρες απ’ ό,τι στις γυναίκες, επισημαίνει η κ. Χριστοπούλου Αθηνά MD, PhD, Παθολόγος – Ογκολόγος, Διευθύντρια Παθολογικής Ογκολογίας, Υπεύθυνη Ογκολογικής Μονάδας Γ.Ν.Π. «Ο Άγιος Ανδρέας».

Καρκίνος του νεφρού: Οι παράγοντες κινδύνου

• Κάπνισμα
• Παχυσαρκία
• Αρτηριακή υπέρταση
• Κληρονομικότητα (περίπου 5%)

Η αποφυγή  καπνίσματος, ο έλεγχος του σωματικού βάρους και της πίεσης, καθώς και η τακτική ιατρική παρακολούθηση ατόμων με βεβαρυμένο οικογενειακό ιστορικό, αποτελούν σημαντικά μέτρα πρόληψης.

Συμπτώματα και σημασία της έγκαιρης διάγνωσης του καρκίνου του νεφρού

Ο καρκίνος του νεφρού συχνά χαρακτηρίζεται ως «σιωπηλός» ή ασυμπτωματικός στα αρχικά του στάδια. Στις περισσότερες περιπτώσεις  η διάγνωση γίνεται τυχαία.

Όταν ο καρκίνος του νεφρού προκαλεί συμπτώματα –συνήθως σε πιο προχωρημένο στάδιο της νόσου– αυτά μπορεί να μην είναι απολύτως ειδικά. Κάποια ενδεικτικά συμπτώματα που πρέπει να μας υποψιάσουν είναι:

• Αιματουρία
• Πόνος στη νεφρική περιοχή
• Ψηλαφητή μάζα
• Γενικά συμπτώματα: Ανεξήγητη απώλεια βάρους, ανορεξία, επίμονη κόπωση, πυρετός χωρίς προφανή λοίμωξη και νυχτερινή εφίδρωση μπορεί να εμφανιστούν. Επίσης, μερικοί ασθενείς παρουσιάζουν επίμονη υψηλή αρτηριακή πίεση που δεν ρυθμίζεται εύκολα (δευτεροπαθής υπέρταση λόγω ορμονικής επίδρασης του όγκου).

Η έγκαιρη διάγνωση είναι ζωτικής σημασίας

Ένας μικρός όγκος (κάτω από 4 εκατοστά), εφόσον αντιμετωπιστεί έγκαιρα, μπορεί να οδηγήσει σε πλήρη ίαση, με ελάχιστο κίνδυνο μετάστασης (<1%). Αντίθετα, μεγαλύτεροι όγκοι (άνω των 7 εκ.) έχουν πολύ υψηλότερη πιθανότητα να έχουν δώσει μεταστάσεις (~15%) ήδη κατά τη διάγνωση. Αυτά τα δεδομένα καταδεικνύουν πόσο κρίσιμο είναι να εντοπίζεται ο καρκίνος του νεφρού όσο το δυνατόν νωρίτερα. Σήμερα, με την ευρύτερη χρήση απεικονιστικών εξετάσεων (υπέρηχοι, αξονικές κ.λπ.), εντοπίζονται περισσότεροι καρκίνοι τυχαία σε αρχικό στάδιο, γεγονός που δίνει τη δυνατότητα πιο αποτελεσματικής θεραπευτικής αντιμετώπισης και καλύτερης πρόγνωσης για τον ασθενή.

Θεραπευτικές επιλογές ανάλογα με το στάδιο

Η αντιμετώπιση του καρκίνου του νεφρού εξατομικεύεται ανάλογα με το στάδιο.

Πρώιμο στάδιο: Όταν ο καρκίνος περιορίζεται στον νεφρό, η θεραπεία εκλογής είναι η χειρουργική αφαίρεση του όγκου. Αυτό γίνεται συνήθως με μερική νεφρεκτομή  ή, αν ο όγκος είναι μεγαλύτερος/δύσκολα προσβάσιμος, με ριζική νεφρεκτομή (ολική αφαίρεση του νεφρού). Χάρη στις εξελίξεις της χειρουργικής, αυτές οι επεμβάσεις πραγματοποιούνται πλέον και λαπαροσκοπικά ή με τη βοήθεια ρομποτικής χειρουργικής.

Τοπικά προχωρημένο στάδιο: Σε περιπτώσεις όπου ο όγκος έχει μεγαλώσει πολύ ή επεκτείνεται στους γύρω ιστούς αλλά δεν υπάρχουν απομακρυσμένες μεταστάσεις (στάδιο III), η βασική θεραπεία παραμένει η χειρουργική αφαίρεση (συχνά ριζική νεφρεκτομή μαζί με απομάκρυνση τυχόν διηθημένων λεμφαδένων). Μετεγχειρητικά, ο ασθενής παρακολουθείται στενά. Η συμπληρωματική θεραπεία μετά το χειρουργείο  δεν ήταν μέχρι πρότινος καθιερωμένη. Σήμερα σε υψηλού κινδύνου ασθενείς για υποτροπή χορηγούμε ανοσοθεραπεία.

Μεταστατικό στάδιο: Όταν ο καρκίνος έχει δώσει μεταστάσεις, η αντιμετώπιση γίνεται κυρίως με συστηματικές θεραπείες. Τα τελευταία 15 χρόνια βιώνουμε μια πραγματική επανάσταση στην αντιμετώπιση του προχωρημένου καρκίνου νεφρού: έχουν αναπτυχθεί στοχευμένες θεραπείες που μπλοκάρουν μοριακούς μηχανισμούς ανάπτυξης του όγκου (π.χ. αναστολείς αγγειογένεσης που εμποδίζουν την αιμάτωση του όγκου) καθώς και ανοσοθεραπεία (νέα φάρμακα που ενισχύουν το ανοσοποιητικό σύστημα ώστε να αναγνωρίσει και να καταπολεμήσει τα καρκινικά κύτταρα). Αυτές οι θεραπείες, μόνες τους ή σε συνδυασμό, έχουν βελτιώσει θεαματικά την πρόγνωση των ασθενών με μεταστατικό καρκίνο νεφρού. Χάρη σ’ αυτές τις εξελίξεις, πολλές περιπτώσεις προχωρημένου καρκίνου νεφρού μπορούν να μετατραπούν σε μια διαχειρίσιμη χρόνια νόσο αντί για θανατηφόρα κατάσταση. Επιπλέον, συνεχώς δοκιμάζονται νέοι συνδυασμοί φαρμάκων σε κλινικές μελέτες, δίνοντας ελπίδα για ακόμα καλύτερα αποτελέσματα στο μέλλον.

Η κατανόηση των γενετικών και βιολογικών μηχανισμών του καρκίνου του νεφρού (όπως η μετάλλαξη του γονιδίου VHL που εντοπίζεται συχνά σ’ αυτούς τους όγκους) άνοιξε τον δρόμο για την ανάπτυξη φαρμάκων που «χτυπούν» συγκεκριμένα ευάλωτα σημεία των καρκινικών κυττάρων.

Η σημασία της Παγκόσμιας Ημέρας Καρκίνου του Νεφρού

Ξεκίνησε το 2017 με πρωτοβουλία του Διεθνούς Συνασπισμού για τον Καρκίνο του Νεφρού (International Kidney Cancer Coalition, IKCC) και έκτοτε τιμάται κάθε χρόνο στα μέσα Ιουνίου. Σκοπός της ημέρας αυτής είναι να ρίξει φως σε μια νόσο που συχνά χαρακτηρίζεται «ξεχασμένη» από το ευρύ κοινό. «Πρέπει να μιλήσουμε» για αυτή τη μορφή καρκίνου: να ενημερώσουμε το κοινό για τα συμπτώματα και τους κινδύνους, να ενθαρρύνουμε τους πολίτες να κάνουν προληπτικές εξετάσεις  και να εξασφαλίσουμε ότι οι ασθενείς γνωρίζουν τις θεραπευτικές επιλογές τους. Τέτοιες πρωτοβουλίες συμβάλλουν στην αποστιγματοποίηση της νόσου και στην ενίσχυση της ελπίδας.