Tι είναι η ανδρική υστερία

Στον 19ο και τις αρχές του 20ού αιώνα, η υστερία ήταν μια κοινή ψυχιατρική διάγνωση που αφορούσε κυρίως τις γυναίκες. Ωστόσο, η ύπαρξη και η φύση μιας υποτιθέμενης ανδρικής υστερίας ήταν από τότε θέμα συζήτησης: αρχικά, οι επιστήμονες πίστευαν ότι οι άνδρες δεν μπορούσαν να υποφέρουν από υστερία λόγω της έλλειψης μήτρας· αυτή η πεποίθηση απορρίφθηκε όμως ήδη από τον 17ο αιώνα, όταν ως αιτία της υστερίας ορίστηκε ο εγκέφαλος, όχι τα αναπαραγωγικά όργανα. Κατά τη διάρκεια του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου, «υστερικοί» άνδρες διαγνώστηκαν με το λεγόμενο shell shock, μια σειρά διαταραχές που σχετίζονταν με τις εμπειρίες τους στον πόλεμο. Τότε, η έννοια της ανδρικής υστερίας συνδέθηκε με το μετατραυματικό στρες που, από δεύτερο ήμισυ του 19ου αιώνα, ονομαζόταν «πολεμική νεύρωση».

Αν και η αρχική ανατομική εξήγηση της υστερίας που συνδεόταν με παθολογία της μήτρας, είχε εγκαταλειφθεί, οι διαγνώσεις παρέμειναν συνδεδεμένες με τα στερεότυπα φύλου των γυναικών και τη γυναικεία σεξουαλικότητα. Η κατάσταση άρχισε να αλλάζει από τα μέσα του 19ου αιώνα όταν ο Paul Briquet παρατήρησε ότι «υστερικά συμπτώματα» σε άνδρες. Από το 1875 μέχρι το 1902, περίπου τριακόσια ιατρικά άρθρα επικεντρώθηκαν στο θέμα της ανδρικής υστερίας, καθώς και δεκάδες διατριβές.

Οι στατιστικές εργασίες στη δεκαετία του 1880 ανέτρεψαν τελικά την έννοια της υστερίας. Το 1882, ο Jean-Martin Charcot είχε κάνει μια «ριζοσπαστική» κίνηση αναφέροντας την εκτίμηση του Briquet ότι η υστερία είχε αναλογία 1:20 συχνότητας στους άνδρες σε σύγκριση με τις γυναίκες. Ο Charcot πρόσθεσε στο νοσοκομείο του στο Παρίσι, το Salpetrière, ένα τμήμα για άνδρες που έπασχαν από υστερία. Μια μεταγενέστερη γερμανική μελέτη κατέληξε σε αναλογία 1:10 μεταξύ ανδρών και γυναικών, ενώ ο Georges Gilles de la Tourette δημοσίευσε μια εκτίμηση 1:2 ή 1:3. Καθώς περνούσε ο καιρός, όλο και περισσότεροι ιατροί επεσήμαναν περιπτώσεις ανδρών ασθενών που παρουσίαζαν συμπτώματα υστερίας. Το ίδιο έκαναν και οι στρατιωτικοί οι οποίοι άρχισαν να αντιλαμβάνονται ότι κάποιοι στρατιώτες ήταν «υστερικοί»: όχι από τραυματικό σοκ αλλά μάλλον από συναισθηματική δυσφορία. οι Γερμανοί Max Nonne και Hermann Oppenheim και ο Αυστριακός Sigmund Freud ασχολήθηκαν σε βάθος με την υστερία και ο Nonne, αν και ήταν αρχικά σκεπτικιστής, έγινε υπέρμαχος της διάγνωσης της ανδρικής υστερίας. Στα μεταγενέστερα έργα του, ο Freud υποστήριξε ότι το τραύμα είναι η αιτία της υστερίας τόσο στους άνδρες όσο και στις γυναίκες, αν και διεύρυνε τον ορισμό του τραύματος για να συμπεριλάβει απωθημένες αναμνήσεις σεξουαλικών εμπειριών: ο μεγάλος ψυχαναλυτής πίστευε ότι η ανάκληση τραυματικών οι αναμνήσεις θα μπορούσαν να θεραπεύσουν την υστερία. Μάλιστα διέγνωσε ακόμη και τον εαυτό του και τον αδελφό του με υστερία, αλλά τελικά εγκατέλειψε τις προσπάθειές του και επανήλθε σε μια θεωρία της υστερίας ως κατάσταση του γυναικείου σώματος.  Οι επίγονοί του εξέφρασαν ομοίως μιαν έμφυλη άποψη για την υστερία, συνδέοντάς τη με την λανθάνουσα ομοφυλοφιλία και το οιδιπόδειο σύμπλεγμα.

Στη Βρετανία, οι θεωρίες του Charcot πήραν μια παράξενη τροπή, όταν προτάθηκε ότι η υστερία στους άνδρες ήταν μια ασθένεια των «λατινικών φυλών», στην οποία οι Αγγλοσάξονες άνδρες είχαν ανοσία. Στη Γερμανία, επίσης, η πλειονότητα του ιατρικού επαγγέλματος απέρριψε τις ιδέες του Charcot και ιατρικά περιοδικά έγραφαν ότι οι Γάλλοι ήταν πιο επιρρεπείς στην υστερία από τους Τεύτονες: η ανδρική υστερία θεωρούνται ένδειξη αδυναμίας και έλλειψης ανδροπρέπειας. Αλλά,  μια μελέτη περίπτωσης υστερίας του 1889 σε Γερμανό στρατιώτη έδωσε στους Γάλλους γιατρούς το επιχείρημα που χρειάζονταν για την αντεπίθεση.  Εκτός από Γάλλους και Γερμανούς, αυτόχθονες κάτοικοι διαφόρων απομακρυσμένων περιοχών, αποικιακοί πληθυσμοί, Εβραίοι και οι προ του Εμφυλίου Αφροαμερικανοί σκλάβοι χρεώθηκαν με υψηλά ποσοστά υστερίας από Ευρωπαίους και λευκούς Αμερικανούς γιατρούς και ανθρωπολόγους.

Προς το τέλος του 19ου αιώνα, η γυναικεία υστερία έγινε μια ετικέτα κατά των σουφραζετών στον λαϊκό Τύπο. Οι γυναίκες που ζητούσαν την ψήφο χαρακτηρίζονταν εύκολα «υστερικές». Αλλά, οι πολεμικές συγκρούσεις των αρχών του 20ού αιώνα -ο πόλεμος των Μπόερς και ο ρωσο-ιαπωνικός πόλεμος- προκάλεσαν υστερικά συμπτώματα σε πολλούς βετεράνους. Στη συνέχεια, το σοκ από οβίδες ή η πολεμική νεύρωση που παρατηρήθηκαν στον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο επανεξετάστηκαν υπό νέο πρίσμα: ο τρόμος, η παράλυση, οι εφιάλτες, η αλαλία και η απάθεια συγκεντρώθηκαν σε μια ψυχολογική διαταραχή ευρέως φάσματος γνωστή ως «πολεμική νεύρωση» και χρειάστηκε να ιδρυθούν στρατιωτικά νοσοκομεία ειδικά για τη θεραπεία αυτών των πασχόντων. Ο πόλεμος των χαρακωμάτων έκανε πολύ δύσκολη τη διατήρηση του ανδρισμού με τα χαρακτηριστικά της γενναιότητας και της ψυχραιμίας. Οι στρατιώτες και οι αξιωματικοί κατέρρεαν ψυχικά σαν μια μορφή διαμαρτυρίας ενάντια στις προκατασκευασμένες αντιλήψεις περί εδουαρδιανής αρρενωπότητας που απαιτούσαν ενοποιητικό πατριωτισμό και στωική έλλειψη συναισθήματος. Η θεραπεία εξαρτιόταν από την κατάταξη: οι στρατιώτες έπρεπε να υποβληθούν σε πειθαρχικές, γρήγορες θεραπείες ενώ οι αξιωματικοί είχαν την πολυτέλεια της ψυχοθεραπείας.

Σήμερα η ανδρική υστερία δεν σχετίζεται με τις πολεμικές περιπέτειες των πασχόντων. Οι άνδρες υποφέρουν από ψυχικά τραύματα παρόμοια με εκείνα των γυναικών και αντιδρούν αναλόγως: η ψύχραιμη αρρενωπότητα είναι ένας μύθος. Άνδρες που ουρλιάζουν ή κλείνονται σε πεισματική σιωπή, που έχουν «νευρικούς» πονοκεφάλους και πόνους στο στομάχι, που σπάνε πράγματα, που ξεσπούν βιαίως, που εκδηλώνουν αντιδράσεις οι οποίες μοιάζουν με επιληψία διαγιγνώσκονται με υστερία. Αν και πολλοί ιατροί ταυτίζουν ακόμα την υστερία με τη γυναικεία ψυχοπαθολογία, ο υστερικός άνδρας απαιτεί φροντίδα ιδιαίτερα όταν εμφανίζει επανειλημμένα υστερικές κρίσεις.