Κυνηγώντας ανεμόμυλους

Άντε πάλι τα ίδια παραμύθια. Όσο είμαι εγώ περιφερειάρχης δεν θα μπουν ανεμογεννήτριες στα καμένα, δήλωσε ο Νίκος Χαρδαλιάς. Στη γραμμή Κασσελάκη κι αυτός αναπαράγει έστω έμμεσα τις θεωρίες συνωμοσίας για τις πυρκαγιές. Ότι τις βάζουν δηλαδή για να εγκατασταθούν ανεμογεννήτριες. Όπως και ο Πολάκης το 2021 που υποστήριζε, μετά τις καταστροφικές πυρκαγιές, ότι θα μπουν ανεμογεννήτριες στην Εύβοια. Πέντε χρόνια μετά δεν έχει μπει ούτε μια. Αυτό όμως έχει μικρή σημασία. Ένα μέρος της κοινωνίας εξακολουθεί να κυνηγά ανεμόμυλους.

Τον τελευταίο καιρό στα κοινωνικά δίκτυα, ενδεχομένως με αφορμή μια φωτογραφία, έχουν δημοσιευτεί μια σειρά από σχόλια για τις ανεμογεννήτριες. Κάποια είναι από απλούς πολίτες άλλα από επιστήμονες. Τα περισσότερα ξεκινούν από την παραδοχή πως είναι αναγκαίες για την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης. Αυτό θα μπορούσε να θεωρηθεί και πρόοδος. Είναι ωστόσο εξαιρετικά επικριτικά για τον τρόπο με τον οποίο τοποθετούνται, χωρίς σχεδιασμό, αφήνοντας την ιδιωτική πρωτοβουλία ασύδοτη και επιτρέποντας την καταστροφή ολόκληρων περιοχών. Το αποτέλεσμα, υποστηρίζουν, είναι οι πολίτες να αντιδρούν και σε πολλές περιπτώσεις να έχουν στραφεί εναντίον τους. Η πράσινη μετάβαση, γράφουν, κινδυνεύει εξ αιτίας αυτού του λόγου. Η λύση η οποία συνήθως προκρίνεται είναι να αναλάβουν τον σχεδιασμό και την εγκατάσταση των ανεμογεννητριών η ΔΕΗ και οι Δήμοι και να ενισχυθούν οι ενεργειακές κοινότητες.  

Τα ερωτήματα για έναν μη ειδικό είναι πολλά. Κατ’ αρχήν για τη στάση του κόσμου. Έρευνες για το αν οι πολίτες βλέπουν θετικά ή όχι τις ανεμογεννήτριες δεν υπάρχουν. Οι περισσότερες και πιο ηχηρές αντιδράσεις προέρχονται από όσους πιστεύουν σε θεωρίες συνωμοσίας, τόσο από την αριστερά όσο και από τη δεξιά. Ότι δηλαδή καίνε τα δάση για να τις τοποθετήσουν ή ότι τα οφέλη είναι μικρότερα από την οικολογική επιβάρυνση που προκαλούν για την κατασκευή τους. Ότι τελικά δηλαδή είναι μια απάτη και όλα γίνονται για το κέρδος. Αυτές περισσότερο δηλητηριάζουν την κοινή γνώμη. Θεωρίες μάλιστα που κατά καιρούς υποδαυλίζουν έμμεσα ή άμεσα κόμματα και μέσα ενημέρωσης για αντιπολιτευτικούς λόγους ή για λόγους εντυπωσιασμού. Επίσημα η αριστερά  είναι υπέρ των αιολικών πάρκων. Επί δικής της διακυβέρνησης μάλιστα εγκαταστάθηκαν ορισμένα που προκαλούν σήμερα αντιδράσεις. Στελέχη της όμως, όπως ο Πολάκης, είτε υιοθετούν τις θεωρίες συνωμοσίας είτε πρωτοστατούν στις κινητοποιήσεις εναντίον των ανεμογεννητριών. Αντιθέτως σε  περιοχές που υπάρχουν ήδη αιολικά πάρκα οι αντιδράσεις είναι συνήθως περιορισμένες επειδή οι κάτοικοι απολαμβάνουν αντισταθμιστικά οφέλη.

Εννοείται πως η αποδοχή των κατοίκων δεν αναιρεί την ανάγκη του σχεδιασμού. Μετά από χρόνια έχει μπει στη διαβούλευση το νέο χωροταξικό το οποίο βάζει σοβαρούς περιορισμούς. Έτσι ανάμεσα σ’ άλλα δεν επιτρέπονται ανεμογεννήτριες στους πυρήνες των εθνικών δρυμών και στις ζώνες προστασίας της φύσης, σε βουνά πάνω από 1.200 μέτρα, σε περιοχές Νατούρα ή ιδιαίτερου φυσικού κάλλους, σε μικρά νησιά, στην Αττική και τη μητροπολιτική περιοχή Θεσσαλονίκης, σε περιοχές χωρίς δρόμους καθώς και σε τουριστικές περιοχές. Σύμφωνα με ορισμένες εκτιμήσεις με τις ρυθμίσεις αποκλείεται το 61% της χώρας και όλα εκτός από 13 μεγάλα νησιά.

Λύνουν το πρόβλημα; Εξαρτάται από τι θεωρούμε πρόβλημα. Στην Ελλάδα σήμερα έχουν μπει περίπου 3.500 ανεμογεννήτριες. Θα πρέπει να μπουν πολλές ακόμα αν θέλουμε να πετύχουμε την πράσινη μετάβαση και μάλιστα σε περιοχές με ισχυρούς ανέμους. Το σύνθημα ελεύθερα βουνά χωρίς αιολικά είναι ωραίο πόσο εφικτό όμως είναι; Ιδίως αν αποκλειστούν και τα νησιά. Εκφράζεται διαμαρτυρία για τη μετατροπή της βραχονησίδας του Σαν Τζόρτζι σε βιομηχανική περιοχή από το αιολικό πάρκο που λειτουργεί εκεί από το 2016. Με 6.000 νησιά και νησίδες είναι άραγε μέσα στις επιλογές μας κάποιες να χρησιμοποιηθούν με αυτόν τον τρόπο; Στη φωτογραφία που κυκλοφορεί εμφανίζεται η άγρια πλευρά της Νότιας Εύβοιας όπου έχουν ανοιχτεί δρόμοι και έχει γεμίσει ανεμογεννήτριες. Είναι μια από τις περιοχές που υπάρχει μεγάλη πύκνωση για τον προφανή λόγο ότι επικρατούν ισχυροί άνεμοι. Με το νέο χωροταξικό αυτό, η διάνοιξη των δρόμων δηλαδή, δεν θα είναι δυνατή. Εννοείται πως η ένσταση αφορά την αλλοίωση της φύσης από τους δρόμους όχι την αισθητική των ίδιων των ανεμογεννητριών. Με αυτή, όσοι ενοχλούμαστε, θα πρέπει να συμβιβαστούμε. Είναι το αποτύπωμα της εποχής μας.

Μπορούν να απαντήσουν σε αυτά τα ερωτήματα και στις ανησυχίες η ΔΕΗ και οι Δήμοι; Για τους τελευταίους υπάρχουν προφανείς επιφυλάξεις τόσο για τις δυνατότητες τους να αναλάβουν τέτοια έργα όσο και για ζητήματα διαφάνειας. Αλλά και η ΔΕΗ δεν είναι αυτονόητο πως θα είναι ο καλύτερος φύλακας του περιβάλλοντος. Οι υποστηριχτές επικαλούνται το επιτυχημένο έργο του εξηλεκτρισμού στις δεκαετίες του 1950 και του 1960. Το οποίο όμως περιβαλλοντικά μας έδωσε την Πτολεμαΐδα, τη Μεγαλόπολη και το Αλιβέρι. Όσο για τις ενεργειακές κοινότητες μακάρι να αναπτυχθούν στο μεγαλύτερο δυνατό βαθμό. Είναι σημαντικό τα οφέλη από δημόσια αγαθά να επιστρέφουν στην κοινωνία. Την ίδια στιγμή όμως είναι εξαιρετικά σημαντικό να κινητοποιηθούν όσο το δυνατόν περισσότερα ιδιωτικά κεφάλαια για την ανάπτυξη των ΑΠΕ. Το κλειδί για τη βελτίωση των οικονομικών προοπτικών της χώρας είναι η αύξηση των επενδύσεων. Και οι ΑΠΕ είναι από τους τομείς που έχουν άμεσο θετικό αποτύπωμα και όπου ιδιωτικός και δημόσιος τομέας μπορούν να συνυπάρξουν. Με κανόνες και στο πλαίσιο που θα ορίσει η Πολιτεία. Για αυτό το πλαίσιο και για τα ερωτήματα που υπάρχουν είναι απαραίτητος ο διάλογος. Χωρίς όμως ψεύτικες αντιπαλότητες και δαιμονοποιήσεις οι οποίες υπηρετούν πολιτικές σκοπιμότητες ή αντιεπιστημονικές προκαταλήψεις.