Πόσο σεβόμαστε τη δημοκρατία που γιορτάζουμε;

Η επέτειος της συμπλήρωσης 52 χρόνων της μεταπολιτευτικής δημοκρατίας είναι μια καλή ευκαιρία για να αναλογιστούμε την ιστορική σημασία της αποκατάστασής της και να εκτιμήσουμε ταυτόχρονα το γεγονός ότι για περισσότερο από μισό αιώνα απολαμβάνουμε απρόσκοπτα τα αγαθά που μας παρέχει. Η στρατιωτική χούντα ήταν η τελευταία προσπάθεια υπεράσπισης του μετεμφυλιακού καθεστώτος, τις συνέπειες του οποίου βίωνε ακόμα η χώρα με τον πιο σκληρό και διχαστικό τρόπο. Γι’ αυτό και η κατάρρευσή της, ως αποτέλεσμα της αντίστασης σημαντικού μέρους του ελληνικού λαού αλλά και της προδοτικής στάσης των συνταγματαρχών στην υπόθεση της Κύπρου, σήμανε και το τέλος μιας από τις χειρότερες περιόδους της νεοελληνικής ιστορίας.

Καθώς οι επέτειοι πληθαίνουν απομακρύνοντας από τη μνήμη το φάντασμα της δικτατορίας αλλά και τα γεγονότα του Ιουλίου του ‘74, είναι ανάγκη η «γιορτή της δημοκρατίας» να παίρνει κάθε χρόνο, πέρα από τον καθαρά εθιμοτυπικό και όσο γίνεται περισσότερο πολιτικό και ιδεολογικό χαρακτήρα. Ειδικά σε μια εποχή όπου η ακροδεξιά και ο λαϊκισμός ξαναχτυπούν με θράσος την πόρτα του πλανήτη απειλώντας τις αξίες αλλά και τις κατακτήσεις της, η αντίδραση των φιλελεύθερων δημοκρατών πρέπει να είναι άμεση και αποφασιστική. Ο εθνικισμός, ο ρατσισμός, ο θρησκευτικός σκοταδισμός, ο διεθνής αναθεωρητισμός αναβιώνουν φρικτές εμπειρίες που η ανθρωπότητα δεν θέλει να θυμάται και, κυρίως, δεν θέλει να ξαναζήσει.

Σε μια εποχή όπου η ακροδεξιά και ο λαϊκισμός απειλούν ξανά τις αξίες και τις κατακτήσεις της δημοκρατίας, η αντίδραση των φιλελεύθερων δημοκρατών πρέπει να είναι άμεση και αποφασιστική

Τέτοιες μέρες οφείλουμε να αναγνωρίσουμε ότι, στη διάρκεια της μεταπολίτευσης, όσες φορές απειλήθηκε η δημοκρατία, η απάντηση της μεγάλης πλειοψηφίας της κοινωνίας και του πολιτικού συστήματος ήταν καταλυτική. Η απομυθοποίηση της τρομοκρατίας, η οποία επιχείρησε να δημιουργήσει κοινωνικά ερείσματα, οδήγησε στην εξάρθρωση της εγκληματικής 17Ν, την καταδίκη και τη φυλάκιση των τρομοκρατών. Το ίδιο έγινε μερικά χρόνια αργότερα με την ομόφωνη καταδίκη των δολοφόνων της νεοναζιστικής Χρυσής Αυγής, που είχαν καταφέρει στο μεταξύ να καταλάβουν έδρανα της Βουλής, καλύπτοντας έτσι τη δράση τους με κοινοβουλευτικό μανδύα. Και στις δύο περιπτώσεις η δημοκρατία αποδείχτηκε ανθεκτική αλλά και αποτελεσματική στην αντιμετώπιση των εχθρών της.

Η φετινή επέτειος συμπίπτει με την προεκλογική περίοδο που έχει ήδη, έστω και ανεπίσημα, ξεκινήσει με τις ευλογίες τόσο του πρωθυπουργού –«τρέχουμε σαν να πρόκειται οι εκλογές να γίνουν αύριο»– όσο και των πολιτικών αρχηγών, που προχωρούν σε όλες τις αναγκαίες εκλογικές προετοιμασίες. Δυστυχώς η ατμόσφαιρα δεν συνάδει με τη γιορτή της δημοκρατίας. Αντίθετα, η τοξικότητα κυριαρχεί στη δημόσια ρητορική, ενώ οι πολιτικοί χειρισμοί είναι κάθε άλλο παρά συναινετικοί. Η σκανδαλολογία καλά κρατεί, η συνωμοσιολογία οργιάζει, ενώ οι δικαστικές εκκρεμότητες πληθαίνουν, αναβιώνοντας τις χειρότερες περιόδους της μεταπολίτευσης, όπως το αλήστου μνήμης «βρόμικο ’89». Το πολιτικό σύστημα απογοητεύει και απομακρύνει τους πολίτες ολοένα και περισσότερο.

Τη φετινή γιορτή της δημοκρατίας στιγματίζει ένα ακόμα γεγονός. Μια σειρά από πολιτικούς αρχηγούς αποφάσισαν να μην αποδεχτούν την πρόσκληση να παρευρεθούν στην εκδήλωση που διοργανώνει κάθε χρόνο η Προεδρία της Δημοκρατίας προς τιμήν της επετείου. Για τους αρχηγούς των κάθε λογής «αντισυστημικών» κομμάτων, όπως ο Κυριάκος Βελόπουλος, η Ζωή Κωνσταντοπούλου ή η Μαρία Καρυστιανού, η απόφαση αυτή δεν προξενεί καμία έκπληξη. Οι σχέσεις τους με τη δημοκρατία δεν ήταν ποτέ προνομιακές. Άλλωστε, οι δημοκρατικές αξίες δεν συμβιβάζονται με τη συνωμοσιολογία, τον σκοταδισμό και τον ακραίο λαϊκισμό και τους εκπροσώπους τους. Η απουσία τους δεν θα φτωχύνει την εκδήλωση, θα πρέπει ωστόσο να προβληματίσει τους πολίτες που έλκονται από τις απόψεις τους.

Ανάλογη απόφαση πήραν όμως και οι αρχηγοί των κομμάτων που προέκυψαν από την πολυδιάσπαση του Συνασπισμού και της πάλαι ποτέ Ανανεωτικής Αριστεράς. Τα προσχήματα πολλά και διαφορετικά, όπως ο χαρακτήρας της εκδήλωσης, οι συμμετέχοντες κ.λπ. Να αποδίδουν τις χαμηλές δημοσκοπικές επιδόσεις τους –παλιοί και νέοι σχηματισμοί– στην πιθανή ταύτισή τους με το «δημοκρατικό κατεστημένο» ενώ, αντίθετα, να αδιαφορούν αν κινδυνεύουν να ταυτιστούν με τους ακραίους λαϊκιστές; Στις απόψεις αυτές απάντησε πριν από πολλά χρόνια ο αείμνηστος Λεωνίδας Κύρκος, λέγοντας ότι η απουσία των δημοκρατών από την εκδήλωση «θα δώσει χώρο στους κάθε είδους κυνικούς, που τότε ή δήθεν διαβάζανε ή αδιαφορούσαν, να τρουπώσουν σιγά σιγά, να το παίξουν και αντιστασιακοί».

Τις μέρες αυτές συζητιέται στη Βουλή η Συνταγματική Αναθεώρηση προκειμένου να εγκριθούν τα προς αναθεώρηση άρθρα τα οποία θα κληθεί να διαμορφώσει οριστικά η επόμενη Αναθεωρητική Βουλή. Έχουν χαθεί στο παρελθόν αρκετές ευκαιρίες για τολμηρές τροποποιήσεις άρθρων του Καταστατικού Χάρτη της χώρας. Θα είναι κρίμα να προστεθεί ακόμη μία σε μια εποχή κατά την οποία οι νέες παγκόσμιες προκλήσεις απαιτούν συνταγματικό εκσυγχρονισμό. Το πολιτικό σύστημα και πρώτα απ’ όλα η κυβέρνηση δεν πρέπει να ωθήσουν στην εκτροπή της συζήτησης με το βλέμμα στραμμένο στις επερχόμενες εκλογές. Το μέλλον της χώρας δεν μπορεί να υποθηκευτεί σε προσωπικές φιλοδοξίες και κοντόφθαλμες κομματικές σκοπιμότητες.