Vovan και Lexus: Ποιοι είναι οι Ρώσοι φαρσέρ που παγίδευσαν τον Θάνο Ντόκο

Για «υβριδικού χαρακτήρα επίθεση» κάνουν λόγο κυβερνητικές πηγές, σχετικά με τη συνομιλία του Γενικού Γραμματέα Εθνικής Ασφάλειας, Θάνου Ντόκου, με τους Ρώσους φαρσέρ «Vovan» και «Lexus».

«Πρόκειται για υβριδικού χαρακτήρα επίθεση με διείσδυση στα πρωτόκολλα ασφαλείας, μέσω χρήσης εξαιρετικά προηγμένης τεχνολογίας Τεχνητής Νοημοσύνης. Βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη πρόγραμμα για την αναβάθμιση της ασφάλειας των επικοινωνιών, σε ένα διαρκώς εξελισσόμενο περιβάλλον υβριδικών επιθέσεων. Καμία διαρροή εμπιστευτικής ή απόρρητης πληροφορίας δεν προέκυψε κατά τη διάρκεια της συνομιλίας. Ανάλογες επιθέσεις έχουν γίνει στο παρελθόν σε υψηλόβαθμους Ευρωπαίους αξιωματούχους», σημειώνουν από το Μαξίμου.

Ο κ. Ντόκος πίστευε ότι συνομιλούσε μέσω τηλεδιάσκεψης με τον σύμβουλο εθνικής ασφάλειας του Ουκρανού προέδρου, Ρουστέμ Ουμέροφ - και μάλιστα, σύμφωνα με πηγές του περιβάλλοντός του, τον έβλεπε στην οθόνη του, γεγονός που παραπέμπει σε χρήση τεχνολογίας deepfake.

Στη συνομιλία, την οποία οι φαρσέρ δημοσιοποίησαν σε βίντεο και προέβαλε το ρωσικό πρακτορείο TASS, έγινε εκτενής αναφορά στο περιστατικό με το ουκρανικό ναυτικό drone ανοιχτά της Λευκάδας και στις ελληνοουκρανικές σχέσεις, ενώ η αντιπολίτευση εστίασε σε αναφορές του κ. Ντόκου περί εκλογών «σε λίγους μήνες».

Το ΠΑΣΟΚ έθεσε ευθέως ζήτημα παραίτησής του, ενώ ο Αντώνης Σαμαράς διερωτήθηκε δημόσια αν «ο κ. Ντόκος είναι ακόμα στη θέση του».

Αξίζει να σημειωθεί ότι δεν είναι η πρώτη φορά που Έλληνας αξιωματούχος περιγράφει ανάλογη απόπειρα εξαπάτησης. Τον Μάιο του 2026, ο πρόεδρος της Κοινοβουλευτικής Συνέλευσης του Συμβουλίου της Ευρώπης, Θεόδωρος Ρουσόπουλος, αποκάλυψε ότι είχε δεχθεί βιντεοκλήση από πρόσωπο που εμφανιζόταν ως στενός συνεργάτης του Βολοντίμιρ Ζελένσκι.

Όπως περιέγραψε, η εικόνα και η φωνή έμοιαζαν αυθεντικές, ωστόσο η συνομιλία άρχισε να προκαλεί υποψίες όταν οι ερωτήσεις απέκτησαν διαφορετικό χαρακτήρα. 

Ο ίδιος διέκοψε την επικοινωνία και αργότερα κατήγγειλε ότι επρόκειτο για απόπειρα εξαπάτησης με χρήση τεχνολογίας deepfake, την οποία απέδωσε σε ρωσικά δίκτυα παραπληροφόρησης.

• Είναι εμφανές ότι η ταχεία πρόοδος των εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης -από τη σύνθεση φωνής μέχρι τα πειστικά βίντεο deepfake- μειώνει δραστικά το κόστος και αυξάνει την αξιοπιστία τέτοιων επιχειρήσεων. Αυτό που πριν από λίγα χρόνια απαιτούσε περίπλοκη προετοιμασία, σήμερα μπορεί να στηριχθεί σε εμπορικά διαθέσιμα εργαλεία AI.

Ο «τηλεφωνικός χουλιγκανισμός»

Πίσω από τα ψευδώνυμα «Vovan» και «Lexus» βρίσκονται ο Βλαντίμιρ Κουζνετσόφ, γεννημένος το 1986 στο Νοβοροσίσκ, και ο Αλεξέι Στολιάροφ, γεννημένος το 1987 στο Αικατερίνμπουργκ.

Ο πρώτος έγινε γνωστός στη Ρωσία στα τέλη του 2011, όταν, μετά τις αμφιλεγόμενες βουλευτικές εκλογές εκείνης της χρονιάς, τηλεφώνησε στον πρόεδρο της Κεντρικής Εκλογικής Επιτροπής Βλαντίμιρ Τσούροφ υποδυόμενος τον αντιπρόεδρο της κυβέρνησης Αρκάντι Ντβορκόβιτς - και παραλίγο να τον πείσει ότι ο τότε πρόεδρος Ντμίτρι Μεντβέντεφ σκόπευε να τον απολύσει. Στη Ρωσία, κάποιοι χαρακτήρισαν τότε τις φάρσες του «τηλεφωνικό χουλιγκανισμό».

Το δίδυμο συγκροτήθηκε το 2014 και πολύ γρήγορα πέρασε από το εγχώριο πεδίο στο διεθνές. Την ίδια χρονιά, οι δύο φαρσέρ μίλησαν με τον πρόεδρο της Μολδαβίας Νικολάε Τιμόφτι υποδυόμενοι τον Γεωργιανό πρώην πρόεδρο Μιχαήλ Σαακασβίλι, ενώ απέσπασαν από Αμερικανό στρατηγό πληροφορίες για την αμερικανική στρατιωτική βοήθεια προς την Ουκρανία, παριστάνοντας τον Ουκρανό υπουργό Εσωτερικών Αρσέν Αβάκοφ.

Η φάρσα που τους έκανε παγκοσμίως γνωστούς ήρθε τον Σεπτέμβριο του 2015, με θύμα τον Έλτον Τζον. Ο Κουζνετσόφ υποδύθηκε τον Βλαντίμιρ Πούτιν και ο Στολιάροφ τον διερμηνέα του, σε μια δήθεν συζήτηση για τα δικαιώματα των ομοφυλόφιλων στη Ρωσία. 

Ο Βρετανός μουσικός, πεπεισμένος ότι η κλήση ήταν αληθινή, ευχαρίστησε δημόσια τον Πούτιν μέσω Instagram.

Ο ίδιος ο Ρώσος πρόεδρος τηλεφώνησε στον Έλτον Τζον για να απολογηθεί, χαρακτηρίζοντας τους φαρσέρ «άκακους».

Ο κατάλογος των θυμάτων

Έκτοτε, η λίστα των θυμάτων τους δεν σταμάτησε να μακραίνει. Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν το 2016, στον οποίο συστήθηκαν ως οι Ουκρανοί Πέτρο Ποροσένκο και Αρσένι Γιατσενιούκ.

Ο Αμερικανός βουλευτής Άνταμ Σιφ το 2018, στον οποίο πούλησαν μια εξωφρενική ιστορία περί «ροζ» φωτογραφιών του Ντόναλντ Τραμπ. Ο Χουάν Γκουαϊδό το 2019, εν μέσω της κρίσης στη Βενεζουέλα, με τους φαρσέρ να υποδύονται τον πρόεδρο της Ελβετικής Συνομοσπονδίας.

Το 2020 πειραματίστηκαν υποδυόμενοι την Γκρέτα Τούνμπεργκ και τον πατέρα της: με αυτή τη «μεταμφίεση» παγίδευσαν τον πρίγκιπα Χάρι, τον Καναδό πρωθυπουργό Τζάστιν Τριντό, τους Αμερικανούς πολιτικούς Μπέρνι Σάντερς και Κάμαλα Χάρις, ακόμη και την τραγουδίστρια Μπίλι Άιλις και τον ηθοποιό Χοακίν Φίνιξ.

Το 2021 εμφανίστηκαν σε ευρωπαϊκές τηλεδιασκέψεις ως Λεονίντ Βόλκοφ, στενός συνεργάτης του Αλεξέι Ναβάλνι - με δημοσιεύματα να κάνουν λόγο για χρήση deepfake, κάτι που οι ίδιοι διέψευσαν, επικαλούμενοι σωσία.

Το 2022 παγίδευσαν τον Βρετανό υπουργό Άμυνας Μπεν Γουάλας υποδυόμενοι τον Ουκρανό πρωθυπουργό Ντενίς Σμιχάλ - φάρσα που οδήγησε το YouTube να διαγράψει το κανάλι τους, μετά από αίτημα του βρετανικού υπουργείου Άμυνας, και τους ίδιους να μεταναστεύσουν στο ρωσικό Rutube.

Την ίδια χρονιά έπεισαν την Τζ. Κ. Ρόουλινγκ ότι μιλούσε με τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι και τον Πολωνό πρόεδρο Αντρέι Ντούντα ότι είχε στη γραμμή τον Εμανουέλ Μακρόν, τη νύχτα της έκρηξης πυραύλου σε πολωνικό έδαφος. 

Ακολούθησαν η Άνγκελα Μέρκελ και η επικεφαλής της ΕΚΤ Κριστίν Λαγκάρντ το 2023, η Ιταλίδα πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι -από την οποία απέσπασαν την παραδοχή ότι οι Ευρωπαίοι ηγέτες έχουν κουραστεί από τον πόλεμο- ο πρόεδρος της ΔΟΕ Τόμας Μπαχ το 2024 και ο Γερμανός Γιόχαν Βάντεφουλ το 2025, με θέμα την παράδοση των πυραύλων Taurus.

«Απλοί φαρσέρ» ή όργανα του Κρεμλίνου;

Το μοτίβο είναι σαφές: τα θύματα των «Vovan» και «Lexus» είναι σχεδόν πάντα πρόσωπα επικριτικά απέναντι στη ρωσική κυβέρνηση ή την εξωτερική της πολιτική. 

Το ρωσικό ΜΜΕ Meduza έχει παρατηρήσει ότι οι φάρσες τους μοιάζουν να εξυπηρετούν τα συμφέροντα των ρωσικών αρχών, ενώ οι ίδιοι έχουν παραδεχθεί ότι δεν θα έκαναν ποτέ φάρσα σε συμμάχους του Πούτιν, όπως ο Ραμζάν Καντίροφ ή ο Πατριάρχης Κύριλλος. 

Η βρετανική κυβέρνηση έχει υιοθετήσει ανοιχτά την εκτίμηση ότι το δίδυμο συνδέεται με τις ρωσικές αρχές και τις υπηρεσίες ασφαλείας, κατηγορία που οι δύο φαρσέρ αρνούνται. Ο Κουζνετσόφ υποστηρίζει ότι επιλέγει ελεύθερα τους στόχους του και δεν εργάζεται επί πληρωμή - αν και «φίλοι», όπως έχει πει, τους προτείνουν ενίοτε το επόμενο θύμα.

Τον Ιούλιο του 2024, πάντως, το ίδιο το Κρεμλίνο τούς απένειμε το Τάγμα Φιλίας (Order of Friendship), μία από τις κρατικές διακρίσεις της Ρωσίας, που απονέμεται σε πρόσωπα τα οποία συμβάλλουν, μεταξύ άλλων, στην ενίσχυση της φιλίας, της συνεργασίας και της αμοιβαίας κατανόησης μεταξύ της Ρωσίας και άλλων χωρών. 

Η απονομή, που έγινε σε επίσημη τελετή στο Κρεμλίνο και δημοσιοποιήθηκε από το κρατικό πρακτορείο ειδήσεων TASS και το RIA Novosti, αναζωπύρωσε τη συζήτηση για τη σχέση των «Vovan» και «Lexus» με το ρωσικό κράτος.

Το 2023, η δράση τους απέκτησε μια εσωτερική διάσταση: παγίδευσαν τους Ρώσους συγγραφείς Μπόρις Ακούνιν και Ντμίτρι Μπίκοφ, αποσπώντας τους δηλώσεις υπέρ της Ουκρανίας. Ακολούθησε κύμα αποκλεισμού των έργων τους από ρωσικούς εκδοτικούς οίκους και βιβλιοπωλεία, ενώ βουλευτής του κυβερνώντος κόμματος χαρακτήρισε τον Ακούνιν «εχθρό» που «πρέπει να καταστραφεί».

Είτε πρόκειται για επιδέξιους κωμικούς είτε για κάτι περισσότερο, το βέβαιο είναι ότι η υπόθεση Ντόκου δείχνει πως, στην εποχή των deepfakes και της τεχνητής νοημοσύνης, η παλιά τέχνη της τηλεφωνικής φάρσας έχει μετατραπεί σε εργαλείο υβριδικού πολέμου - και κανένα πρωτόκολλο ασφαλείας δεν φαίνεται, προς το παρόν, απρόσβλητο.