Κράτος Δικαίου: Η Ελλάδα της σύγκλισης και των θεσμικών μεταρρυθμίσεων

Η ετήσια Έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το Κράτος Δικαίου αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα εργαλεία αξιολόγησης της θεσμικής ποιότητας των κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Όχι μόνο επειδή αποτυπώνει τις επιδόσεις κάθε χώρας σε κρίσιμους τομείς της δημοκρατικής λειτουργίας, αλλά κυρίως επειδή λειτουργεί ως ένας κοινός ευρωπαϊκός μηχανισμός σύγκλισης με τις βέλτιστες πρακτικές διαφάνειας, λογοδοσίας και θεσμικής αποτελεσματικότητας.

Η Ελλάδα από το 2019 αντιμετωπίζει αυτή τη διαδικασία με σοβαρότητα και υπευθυνότητα. Γι’ αυτό και τα τελευταία χρόνια δεν περιοριστήκαμε στην καταγραφή των συστάσεων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, αλλά εργαστήκαμε συστηματικά για την εφαρμογή τους. Το αποτέλεσμα είναι μετρήσιμο: από τις επτά συστάσεις που είχαν διατυπωθεί στις πρώτες εκθέσεις, φτάσαμε στις τέσσερις το 2025, με τη χώρα μας να καταγράφει σταθερή πρόοδο και να περιλαμβάνεται μεταξύ των κρατών-μελών που βελτιώνουν διαρκώς τις επιδόσεις τους.

Η πρόοδος αυτή δεν είναι τυχαία. Είναι προϊόν μιας συνεκτικής στρατηγικής θεσμικών μεταρρυθμίσεων που υλοποιείται με συνέπεια από το 2019 μέχρι σήμερα. Και αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία σήμερα, καθώς η κυβέρνηση κατέθεσε την πρότασή της για μια γενναία και φιλόδοξη συνταγματική αναθεώρηση με 32 προτεινόμενες αλλαγές και προσθήκες.

Πρόκειται για μια μεταρρύθμιση που στοχεύει στην περαιτέρω ενίσχυση της δημοκρατίας, της ανεξαρτησίας των θεσμών και της ποιότητας της διακυβέρνησης. Οι αλλαγές που προτείνονται στη διαδικασία διερεύνησης πιθανών ποινικών ευθυνών υπουργών, στον τρόπο επιλογής της ηγεσίας της Δικαιοσύνης, στην αξιολόγηση του δημόσιου τομέα, στην προστασία της ελευθερίας του Τύπου και στην αναβάθμιση της καλής νομοθέτησης συνιστούν παρεμβάσεις με σαφές ευρωπαϊκό αποτύπωμα. Στόχος μας είναι ένα κράτος πιο διαφανές, πιο αποτελεσματικό, πιο δίκαιο και περισσότερο υπόλογο στους πολίτες.

Την ίδια στιγμή, η θεσμική πρόοδος της χώρας αποτυπώνεται και σε άλλες διεθνείς αξιολογήσεις. Οι εκθέσεις του ΟΟΣΑ για την καταπολέμηση της διαφθοράς, οι αξιολογήσεις της Διεθνούς Διαφάνειας, του Economist και του Συμβουλίου της Ευρώπης καταγράφουν βελτιώσεις σε κρίσιμους δείκτες. Η θεσμική αναβάθμιση της χώρας εξελίσσεται παράλληλα με την οικονομική της ανάκαμψη και τη δημοσιονομική της αξιοπιστία.

Ενόψει της φετινής Έκθεσης για το Κράτος Δικαίου, η Ελλάδα μπορεί να υποστηρίξει με τεκμηριωμένο τρόπο ότι έχει σημειώσει περαιτέρω πρόοδο και στις τέσσερις εναπομείνασες συστάσεις. Στην καταπολέμηση της διαφθοράς, με την υλοποίηση του ψηφιακού μητρώου παρακολούθησης υποθέσεων διαφθοράς. Στην προστασία της ελευθερίας των μέσων ενημέρωσης και των δημοσιογράφων, με την ενσωμάτωση κρίσιμων ευρωπαϊκών οδηγιών και την ενίσχυση του θεσμικού πλαισίου. Στον δομημένο διάλογο με την κοινωνία των πολιτών, μέσω της θεσμοθετημένης διαβούλευσης με τις οργανώσεις που δραστηριοποιούνται στο πεδίο της μετανάστευσης. Και στην καλή νομοθέτηση, με την εξάλειψη εκπρόθεσμων και άσχετων τροπολογιών και την αυστηρή τήρηση των κανόνων δημόσιας διαβούλευσης.

Υπάρχει όμως και μία ακόμη διάσταση που συχνά υποτιμάται στον δημόσιο διάλογο. Από το 2019 έως σήμερα έχουν θεσπιστεί και κατοχυρωθεί 368 νέα ατομικά, κοινωνικά και πολιτικά δικαιώματα. Από την ψήφο των Ελλήνων του εξωτερικού έως την επιστολική ψήφο και μια σειρά παρεμβάσεων σε περισσότερα από δέκα διαφορετικά πεδία πολιτικής, η χώρα έχει γνωρίσει τη μεγαλύτερη διεύρυνση δικαιωμάτων της μεταπολιτευτικής περιόδου. Τα δεδομένα αυτά δεν συνάδουν με την εικόνα δήθεν θεσμικής οπισθοδρόμησης. Αντίθετα, αποτυπώνουν μια δημοκρατία που διευρύνει σταθερά τον χώρο των ελευθεριών και της συμμετοχής.

Η πρόοδος στο κράτος δικαίου συνδέεται άμεσα και με την οικονομική πρόοδο της χώρας. Δεν μπορεί να υπάρξει βιώσιμη ανάπτυξη χωρίς ισχυρούς θεσμούς, ασφάλεια δικαίου και εμπιστοσύνη στους κανόνες. Η έξοδος της Ελλάδας από τον κατάλογο των χωρών με μακροχρόνιες μακροοικονομικές ανισορροπίες αποτελεί ένα ιστορικό ορόσημο. Μετά από δεκαέξι χρόνια κρίσεων, μνημονίων, εποπτείας και περιορισμών, η χώρα επιστρέφει οριστικά στην ευρωπαϊκή κανονικότητα.

Η μεγαλύτερη μείωση δημόσιου χρέους διεθνώς, τα δημοσιονομικά πλεονάσματα, οι συνεχείς αναβαθμίσεις της οικονομίας και τα ιστορικά υψηλά επίπεδα επενδύσεων δεν αποτελούν απλώς οικονομικούς δείκτες. Είναι αποτελέσματα μιας χώρας που χτίζει σταθερά θεσμούς, ενισχύει την αξιοπιστία της και αποκαθιστά την εμπιστοσύνη των πολιτών και των αγορών.

Σε αυτή την προσπάθεια καθοριστική είναι και η συμβολή του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας. Μέσα από δεκάδες μεταρρυθμίσεις και επενδύσεις στους τομείς της Δικαιοσύνης, της διαφάνειας, της καταπολέμησης της διαφθοράς και της προστασίας των δικαιωμάτων, δημιουργούνται οι προϋποθέσεις για μια βαθύτερη και πιο ανθεκτική θεσμική μεταμόρφωση.

Η Ελλάδα δεν είναι μια χώρα που απομακρύνεται από το ευρωπαϊκό κεκτημένο. Είναι μια χώρα που συγκλίνει σταθερά με αυτό. Με περισσότερη δημοκρατία, ισχυρότερους θεσμούς, περισσότερα δικαιώματα και καλύτερες επιδόσεις. Και αυτή ακριβώς η πορεία σύγκλισης αποτελεί το πιο ισχυρό επιχείρημα για την πρόοδο που έχει επιτευχθεί και για τις μεταρρυθμίσεις που συνεχίζουμε να υλοποιούμε.