ΟΠΕΚΕΠΕ: η χώρα που επιμένει να μην αλλάζει

Αν επιβεβαιωθούν οι πληροφορίες για τη νέα δικογραφία της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας γύρω από τον ΟΠΕΚΕΠΕ, τότε η συζήτηση μετατοπίζεται οριστικά. Δεν αφορά πλέον μια ακόμη υπόθεση κακοδιαχείρισης ή διοικητικής παθογένειας. Αφορά την αποκάλυψη ενός τρόπου λειτουργίας που διατρέχει το πολιτικό σύστημα.

Η διαβίβαση της δικογραφίας στη Βουλή, με αναφορές σε εν ενεργεία βουλευτές της κυβερνητικής πλειοψηφίας, αλλά και σε πρώην υπουργούς και υφυπουργούς, δεν αφήνει πολλά περιθώρια παρερμηνειών. Δεν πρόκειται για μεμονωμένες περιπτώσεις. Πρόκειται για μια εικόνα που παραπέμπει σε συστημική δυσλειτουργία.

Και αυτό είναι το σημείο καμπής.

Ο ΟΠΕΚΕΠΕ δεν είναι ένας απλός διοικητικός οργανισμός. Είναι ο βασικός δίαυλος διαχείρισης ευρωπαϊκών πόρων στον πρωτογενή τομέα. Η αξιοπιστία της λειτουργίας του συνδέεται άμεσα με την αξιοπιστία της χώρας έναντι των ευρωπαϊκών θεσμών. Αν, λοιπόν, η λειτουργία αυτή τίθεται υπό αμφισβήτηση, τότε η συνέπεια δεν είναι μόνο εσωτερική. Είναι ευρωπαϊκή και πολιτικά βαρύνουσα.

Διότι αυτό που επανέρχεται δεν είναι απλώς η διαφθορά. Είναι μια βαθύτερη παθογένεια: η ευκολία με την οποία η πραγματικότητα προσαρμόζεται στις ανάγκες του συστήματος. Η στρέβλωση των στοιχείων, η εργαλειοποίηση των θεσμών, η αντίληψη ότι οι κανόνες είναι διαπραγματεύσιμοι. Τα «Greek statistics» δεν ανήκουν αποκλειστικά στο παρελθόν· επανεμφανίζονται ως νοοτροπία.

Σε αυτό το πλαίσιο, η πολιτική ευθύνη δεν μπορεί να περιοριστεί σε πρόσωπα. Δεν αφορά μόνο όσους ενδεχομένως εμπλέκονται. Αφορά το συνολικό περιβάλλον που επιτρέπει την αναπαραγωγή τέτοιων φαινομένων. Και αυτό το περιβάλλον είναι, εκ των πραγμάτων, ευθύνη της κυβέρνησης.

Για τον λόγο αυτό, η υπόθεση πλήττει τον πυρήνα του βασικού κυβερνητικού αφηγήματος: ότι η χώρα έχει αποκαταστήσει τη θεσμική της αξιοπιστία και έχει επανέλθει σε μια ευρωπαϊκή κανονικότητα. Αν οι διαστάσεις της υπόθεσης επιβεβαιωθούν, τότε το αφήγημα αυτό δεν δοκιμάζεται απλώς — υπονομεύεται ουσιαστικά.

Ωστόσο, η πολιτική δυναμική δεν εξελίσσεται μηχανικά. Η επιβάρυνση της κυβέρνησης δεν συνεπάγεται αυτομάτως και ανατροπή. Σε ένα περιβάλλον όπου η αντιπολίτευση δεν διαμορφώνει πειστική εναλλακτική, η φθορά δεν μεταφράζεται εύκολα σε πολιτική αλλαγή.

Και εδώ ακριβώς αναδεικνύεται το αδιέξοδο.

Η κυβέρνηση υφίσταται πίεση, αλλά δεν απειλείται άμεσα. Η αντιπολίτευση καταγγέλλει, αλλά δεν πείθει. Και η κοινωνία παραμένει εγκλωβισμένη σε ένα δίλημμα που γίνεται όλο και πιο δύσκολο να διαχειριστεί: τη σταθερότητα από τη μία πλευρά και την αβεβαιότητα από την άλλη.

Μόνο που αυτή τη φορά, η αβεβαιότητα δεν προκύπτει από την αντιπολίτευση ή από εξωγενείς παράγοντες. Προκύπτει από την ίδια τη λειτουργία της εξουσίας.

Σε αυτό το περιβάλλον, ο ανασχηματισμός εμφανίζεται ως η πιο πιθανή άμεση πολιτική αντίδραση. Όχι ως στρατηγική επιλογή, αλλά ως αναγκαστική κίνηση διαχείρισης της κρίσης. Ωστόσο, η αποτελεσματικότητά του είναι εκ των προτέρων περιορισμένη. Όταν το πρόβλημα είναι δομικό, η αλλαγή προσώπων δεν αρκεί για να αποκαταστήσει την εμπιστοσύνη.

Έτσι, η πολιτική σταθερότητα μετατρέπεται σταδιακά σε σταθερότητα χαμηλής εμπιστοσύνης. Το κλίμα υποστήριξης προς την κυβέρνηση δεν προκύπτει από πειθώ, αλλά από την απουσία εναλλακτικής. Και αυτή η συνθήκη παράγει αποστασιοποίηση και απαξίωση.

Η υπόθεση του ΟΠΕΚΕΠΕ δεν δημιουργεί αυτή την κατάσταση. Την αποκαλύπτει. Είναι το σημείο όπου οι αντιφάσεις του συστήματος καθίστανται ορατές και δύσκολα πλέον μπορούν να καλυφθούν επικοινωνιακά. Είναι ο κρίκος που εντάσσεται σε μια ευρύτερη ακολουθία φθοράς και αρχίζει να της δίνει συνοχή. Το πόσο βαθιά θα εξελιχθεί αυτή η διαδικασία μένει να φανεί. Τα δεδομένα δεν έχουν ακόμη πλήρως αποσαφηνιστεί και οι πραγματικές διαστάσεις της υπόθεσης θα καθορίσουν την ένταση των πολιτικών εξελίξεων.

Ωστόσο, το βασικό συμπέρασμα είναι ήδη σαφές: Η χώρα βρίσκεται ξανά αντιμέτωπη με τις ίδιες της τις παθογένειες. Και αυτή τη φορά, δεν μπορεί να ισχυριστεί ότι δεν τις γνωρίζει.