ΠΑΣΟΚ: Μια πινακοθήκη από το παρελθόν

Τα στελέχη του ΠΑΣΟΚ, όσα τουλάχιστον δεν είναι νεόφυτα κι έχουν κάποια προϋπηρεσία, ένα κάποιο σοκ θα το έπαθαν την προηγούμενη εβδομάδα. Ο λόγος ήταν η φωτογραφία του προεδρείου στη συνεδρίαση της Επιτροπής Διεύρυνσης και Συμπαράταξης. Αίφνης, δίπλα στον Κώστα Σκανδαλίδη, ιστορικό στέλεχος του ΠΑΣΟΚ, υπουργό στις κυβερνήσεις του Μνημονίου, να σου ο Πελεγρίνης και ο Πανούσης, προβεβλημένοι υπουργοί της κυβέρνησης Σύριζα. Θύτες και θύματα μαζί, μια σουρεαλιστική πινακοθήκη από το παρελθόν. Δεν είναι μόνο οι πολιτικές ενστάσεις που ασφαλώς θα υπάρχουν. Η αντίδραση, πιστεύω, θα είναι πιο προσωπική, κάτι σαν σφίξιμο στο στομάχι. Την περίοδο της κρίσης, βλέπετε, η σύγκρουση είχε εκτραπεί πολύ πέραν της πολιτικής. Και ήταν εξαιρετικά τραυματική για όσους είχαν σηκώσει το βάρος της παραμονής της χώρας στο ευρώ, πολεμώντας γι’ αυτή στην πρώτη γραμμή.

Για παράδειγμα, ένα από τα στελέχη που περιλαμβάνεται στη «διεύρυνση» είναι η κ. Ρόδουλα Ζήση. Με υπουργική θητεία επί Κώστα Σημίτη, είναι από τα πιο αξιοπρεπή πρόσωπα του ΠΑΣΟΚ. (Ανοίγω παρένθεση: δεν μπορώ να καταλάβω τι σόι διεύρυνση είναι αυτή, απ’ όσο γνωρίζω ποτέ δεν διαχώρισε τη θέση της.) Είναι πέρα από βέβαιο ότι η κ. Ζήση δεν θα έχει ξεχάσει την περιπέτεια που έζησε το 2011, όταν βρέθηκε στο γραφείο της πολιορκημένη από αγανακτισμένους εγκάθετους για μια ολόκληρη νύχτα. Είχαν συγκεντρωθεί εκεί, μετά από προτροπές σε τοπικό σταθμό, για να λιντσάρουν τους υπερασπιστές του μνημονίου. Η εμπειρία της μάλιστα δεν ήταν από τις χειρότερες. Άλλα στελέχη είχαν προπηλακιστεί άγρια, είχε κινδυνεύσει η σωματική τους ακεραιότητα. Και δεν μιλάμε για σποραδικά περιστατικά, αλλά για μια συνειδητή, κεντρικά σχεδιασμένη, πολιτική του Σύριζα, η οποία είχε στόχο –και τον πέτυχε– να μην μπορεί το ΠΑΣΟΚ να κάνει δημόσιες συγκεντρώσεις.

Και ο κ. Πανούσης; Ο κ. Πελεγρίνης; Τι έκαναν; Κανείς δεν τους προσάπτει προσωπικές ευθύνες για τις αγριότητες των ανεγκέφαλων. Άνθρωποι του πνεύματος, ακαδημαϊκοί δάσκαλοι, πολιτισμένοι, τι σχέση μπορεί να είχαν; Ενδεχομένων δεν απαιτήθηκε από εκείνους να αλλάξουν τις πολιτικές τους απόψεις, όποιες κι αν ήταν αυτές. Όμως δεν βρήκαν ποτέ την ευκαιρία να πούνε μια λέξη υπέρ της καταλλαγής. Πόσο μάλλον να αποδοκιμάσουν αυτές τις ακραίες συμπεριφορές. Όχι, έγραφαν ποίηση, έπαιζαν θέατρο και, όταν τους προτάθηκε, έγιναν και υπουργοί. Τώρα αλλάζουν το κοστούμι.

Τι πρέπει να γίνει λοιπόν; Θα παραμείνουν αποσυνάγωγοι στο διηνεκές; Ασφαλώς όχι. Άλλωστε στη δική μας κληρονομιά και στην παράδοση της δημοκρατικής Αθήνας είναι το «μη μνησικακείν». Όμως κάθε τέτοιο πολιτικό άλμα δημιουργεί εύλογα ερωτήματα. Ιδίως όταν δεν περιορίζεται στα πρόσωπα αλλά παίρνει χαρακτηριστικά συνολικής πολιτικής πρωτοβουλίας. Δεν έχουμε να κάνουμε με ατομικές περιπτώσεις, αλλά με τη «διεύρυνση» του κόμματος. Και για να μη μασάμε τα λόγια, τι ακριβώς παρακολουθούμε; Ποιος εντάσσεται σε ποιον; Τα απολωλότα πρόβατα στο ΠΑΣΟΚ ή μήπως το ΠΑΣΟΚ προσχωρεί στη δική τους εκδοχή αντιπολίτευσης; Με άλλα λόγια, ποιο είναι το πολιτικό σκεπτικό αυτής της περίφημης «διεύρυνσης»;

Η απάντηση είναι απλή: δεν υπάρχει. Για αυτό και για τους πολίτες είναι αδιάφορη, δεν έχει ευρύτερη απήχηση. Μιλάμε αποκλειστικά για ανακύκλωση στελεχών. Η μόνη λογική είναι «να κάνουμε μπούγιο», ότι είμαστε πολλοί στον αγώνα για να φύγει ο Μητσοτάκης. Τις πολιτικές διαφορές τις αφήνουμε  στην άκρη για χάρη του υπέρτατου σκοπού, τη νίκη στις εκλογές και την ήττα της δεξιάς. Στην πραγματικότητα ο Ανδρουλάκης κάνει αυτό που επιδιώκει και ο Δούκας. Το κάνει όμως πιο κομψά, χωρίς να θίγει ευθέως τις κομματικές ευαισθησίες. Χωρίς να επιδιώκει, δηλαδή, επίσημο διάλογο και συνεργασίες με άλλα κόμματα και φορείς. Η δική του λογική είναι δύο πολιτικές σε μια συσκευασία: και λαϊκό μέτωπο και αυτόνομη κάθοδος.

Με αυτή την έννοια, το φλερτ με τον ιδεολογικό χυλό των αυτοαποκαλούμενων «προοδευτικών δυνάμεων» υπηρετεί μια εσωκομματική σκοπιμότητα. Εκτονώνει την πίεση που θα μπορούσε να ασκήσει στο συνέδριο μια πλατφόρμα Δούκα. Το αντίτιμο, ωστόσο, είναι ακριβό. Μετά την τραυματική εμπειρία της κρίσης, θα περίμενε κανείς ότι το ΠΑΣΟΚ θα είχε πάρει το μάθημα. Ότι όσο σημαντικό είναι να διαχωρίζει τη θέση του από τις συντηρητικές και παλαιοκομματικές λογικές που ανθίζουν στη ΝΔ, άλλο τόσο σημαντικό είναι να έχει ανοιχτό μέτωπο με τον αριστερό λαϊκισμό. Το παραμύθι των προοδευτικών δυνάμεων τραυματίστηκε θανάσιμα το 2010 και πέθανε οριστικά το 2015. Δεν έχει αναβιώσει. Αντιθέτως, μετά τον κατακερματισμό του Σύριζα παρακολουθούμε νέες τερατογενέσεις. Κι αν υπάρχει ένας λόγος που το ΠΑΣΟΚ σήμερα αδυνατεί να σπάσει το ταβάνι του 15%, είναι αυτά ακριβώς τα κόμματα και κομματίδια τα οποία έχουν λεηλατήσει τον άλλοτε προνομιακό χώρο του.

Η λογική απάντηση λοιπόν για το ΠΑΣΟΚ θα ήταν η σύγκρουση, η δημιουργία ξεκάθαρων διαχωριστικών γραμμών ή η καταγγελία της ηγεσίας τους, όχι η νομιμοποίησή τους, με τις εκκλήσεις για συσπείρωση των «προοδευτικών δυνάμεων». Δεν το έχει κάνει. Και ο λόγος είναι ένα κράμα ιδεολογικής οκνηρίας, δειλίας και κομφορμισμού. Είναι ανακουφιστικό να επιστρέφεις στα ιδεολογικά σχήματα του παρελθόντος, όσο κι αν τα έχει ξεπεράσει η εποχή. Δίνει μια ψευδαίσθηση πολιτικής ασφάλειας, ιδίως όταν δίνεις μάχη επιβίωσης. Επιπλέον, δεν υφίστασαι τη διαρκή και ιδιοτελή πολεμική της αριστεράς ότι είσαι δεκανίκι της δεξιάς ή τσιράκι του Κούλη. Αυτό το τελευταίο, την ψυχολογική πίεση στα στελέχη, να μην την υποτιμούμε. Δεν άντεξαν καν να υπερασπιστούν τη δική τους ψήφο για τους Πάτριοτ. Αυτά ξέρουν και αυτά μπορούν.