Predator: Δικαιοσύνη χωρίς αστερίσκους

Η απόφαση του Μονομελούς Πλημμελειοδικείου για την υπόθεση των παράνομων παρακολουθήσεων μέσω του λογισμικού Predator κλείνει έναν κύκλο που ταλάνισε τη δημόσια ζωή επί σχεδόν τέσσερα χρόνια. Τέσσερα πρόσωπα του επιχειρηματικού δικτύου που συνδέθηκε με τη διακίνηση και χρήση του λογισμικού κρίθηκαν ένοχα για παραβίαση προσωπικών δεδομένων και παράνομες παρεμβάσεις σε επικοινωνίες. Οι ποινές ήταν βαριές, έστω κι αν η εκτέλεσή τους ανεστάλη ενόψει της έφεσης. Η Δικαιοσύνη, με βάση τα στοιχεία που είχε ενώπιόν της, αποφάνθηκε.

Η πολιτική συζήτηση, ωστόσο, όχι μόνο δεν έληξε· αναζωπυρώθηκε. Η αντιπολίτευση μίλησε για «δικαίωση» των καταγγελιών της, επιμένοντας ότι η υπόθεση δεν εξαντλείται στα φυσικά πρόσωπα που καταδικάστηκαν αλλά αγγίζει το επίπεδο της πολιτικής ευθύνης. Η κυβέρνηση αντέτεινε ότι η δικαστική κρίση αφορά ιδιώτες και όχι κυβερνητικό σχεδιασμό, υποστηρίζοντας πως η απόφαση επιβεβαιώνει τον διαχωρισμό μεταξύ ποινικής και πολιτικής διάστασης.

Εδώ όμως αναδύεται ένα βαθύτερο ερώτημα, που υπερβαίνει την κομματική αντιπαράθεση: εμπιστευόμαστε τη Δικαιοσύνη ως θεσμό, ακόμη και όταν δεν επιβεβαιώνει πλήρως το πολιτικό μας αφήγημα; Ή την επικαλούμαστε επιλεκτικά, ως εργαλείο νομιμοποίησης της ρητορικής μας;

Η υπόθεση των παρακολουθήσεων υπήρξε πράγματι μια σοβαρή θεσμική δοκιμασία. Έθιξε τον πυρήνα της ιδιωτικότητας, ανέδειξε τα κενά εποπτείας στις σύγχρονες τεχνολογίες παρακολούθησης, προκάλεσε πολιτικές αναταράξεις και κλόνισε την εμπιστοσύνη των πολιτών. Το γεγονός ότι πολιτικοί αρχηγοί και δημοσιογράφοι βρέθηκαν στο στόχαστρο κακόβουλου λογισμικού δεν είναι μια τεχνική λεπτομέρεια· είναι ζήτημα δημοκρατικής ποιότητας.

Ωστόσο, η διάκριση μεταξύ ποινικής και πολιτικής ευθύνης παραμένει κρίσιμη. Η Δικαιοσύνη καλείται να αποφανθεί επί αποδεικτικών στοιχείων, όχι επί πολιτικών εντυπώσεων. Μια ποινική καταδίκη ιδιωτών δεν συνιστά αυτομάτως τεκμήριο ενοχής για πολιτικά πρόσωπα. Αντίστοιχα, η απουσία ποινικής δίωξης δεν απαλλάσσει την πολιτική εξουσία από την ανάγκη θεσμικής αυτοκριτικής και μεταρρύθμισης.

Η Ελλάδα έχει βιώσει περιόδους κατά τις οποίες η ποινικοποίηση της πολιτικής υπήρξε σχεδόν αντανακλαστική. Κάθε μεγάλη κρίση μετατρεπόταν σε πεδίο δικαστικής σύγκρουσης, συχνά πριν εξαντληθεί η πολιτική συζήτηση. Το αποτέλεσμα ήταν μια γενικευμένη καχυποψία: οι πολίτες έπαψαν να διακρίνουν πού τελειώνει η πολιτική ευθύνη και πού αρχίζει η ποινική.

Στην υπόθεση Predator, η Δικαιοσύνη έκανε το έργο της. Το αν το πολιτικό σύστημα θα κάνει το δικό του είναι ένα άλλο ζήτημα. Χρειάζεται θεσμική θωράκιση των μηχανισμών ελέγχου, διαφάνεια στη λειτουργία των υπηρεσιών πληροφοριών, αυστηρότερο πλαίσιο για την εμπορία και χρήση λογισμικών παρακολούθησης. Αυτές οι παρεμβάσεις δεν προϋποθέτουν ποινική καταδίκη πολιτικών προσώπων· προϋποθέτουν πολιτική βούληση.

Το κρίσιμο, λοιπόν, δεν είναι αν η απόφαση «δικαιώνει» τη μία ή την άλλη πλευρά. Είναι αν το πολιτικό σύστημα αποδέχεται ότι η Δικαιοσύνη έχει αυτοτέλεια. Αν κάθε απόφαση που δεν ικανοποιεί πλήρως μια κομματική αφήγηση βαφτίζεται «συγκάλυψη», τότε η ζημία δεν αφορά την κυβέρνηση ή την αντιπολίτευση· αφορά τον ίδιο τον θεσμό.

Η εμπιστοσύνη στη Δικαιοσύνη δεν μπορεί να είναι υπό αίρεση. Δεν μπορεί να συνοδεύεται από αστερίσκους του τύπου «την εμπιστευόμαστε όταν συμφωνεί μαζί μας». Σε μια ώριμη δημοκρατία, η θεσμική κριτική συνυπάρχει με τον σεβασμό στη δικαστική κρίση. Η συστηματική απαξίωση, αντίθετα, υπονομεύει το έδαφος πάνω στο οποίο στηρίζεται το κράτος δικαίου.

Η υπόθεση των παρακολουθήσεων θα μείνει ως ένα τραύμα αλλά και ως ένα μάθημα. Το αν θα μετατραπεί σε ευκαιρία θεσμικής ωρίμανσης ή σε ακόμη έναν σταθμό πόλωσης εξαρτάται από τη στάση όλων. Η δημοκρατία δεν κρίνεται μόνο από το ποιος κερδίζει πολιτικά, αλλά από το αν οι θεσμοί της αντέχουν όταν δοκιμάζονται.

Και σε αυτή τη δοκιμασία, η Δικαιοσύνη οφείλει να είναι –και να παραμένει– χωρίς αστερίσκους.