InSocial: Ο Αλέκος Παπαδόπουλος ζήτησε θεσμικό «restart» με αλλαγές σε Προεδρία, Γερουσία και εκλογικό νόμο

Στο επίκεντρο εκδήλωσης του Ινστιτούτου για τη Σοσιαλδημοκρατία (InSocial), που πραγματοποιήθηκε στο Divani Palace Acropolis, βρέθηκε η συζήτηση για τη λειτουργία του κράτους και η ανάγκη θεσμικών αλλαγών, με κεντρική παρέμβαση του πρώην υπουργού Αλέκου Παπαδόπουλου. Ο ίδιος υποστήριξε ότι η χώρα χρειάζεται «αναθέσμιση» των πολιτικών και πολιτειακών θεσμών, ενόψει και της επόμενης συνταγματικής αναθεώρησης.

Ο Αλέκος Παπαδόπουλος ανέφερε ότι σε κείμενα και δημόσιες τοποθετήσεις από τον 19ο αιώνα έως σήμερα επανέρχονται «οι ίδιες κριτικές» για τη λειτουργία του κράτους, υποστηρίζοντας ότι νοοτροπίες, πρακτικές και εξαρτήσεις στον χώρο των κρατικών λειτουργιών παραμένουν σε μεγάλο βαθμό αμετάβλητες. Είπε ότι από την εμπειρία του στο υπουργείο Οικονομικών κατέληξε στο συμπέρασμα πως η δημοσιονομική δυσκολία δεν εξαντλείται «ούτε στο έλλειμμα ούτε στο χρέος», αλλά συνδέεται με την ίδια τη λειτουργία του πολιτικού συστήματος, το οποίο –όπως ανέφερε– «παράγει διαρκώς δαπάνες» και λειτουργεί με κριτήριο το «πολιτικό κόστος» και τις δημοσκοπήσεις. Με αυτή τη λογική διατύπωσε τη θέση ότι «το δημοσιονομικό μας πρόβλημα είναι το ίδιο το πολιτικό μας σύστημα».

Στην ίδια τοποθέτηση σημείωσε ότι το πολιτικό σύστημα αντιμετώπισε διαχρονικά τους μηχανισμούς διοίκησης ως «δεξαμενή ψηφοφορικής πελατείας», μίλησε για απομάκρυνση της αξιοκρατίας και για αντικατάσταση της αξιολόγησης του έργου με «κομματική αξιολόγηση και υποταγή». Αναφέρθηκε επίσης στη συνταγματική μονιμότητα, λέγοντας ότι θεσπίστηκε «υπέρ της δημόσιας διοίκησης και όχι υπέρ του δημοσίου υπαλλήλου». Παράλληλα διευκρίνισε ότι υπήρξε και ο ίδιος μέρος του συστήματος, άρα συνυπεύθυνος, ενώ τόνισε ότι δεν επιδιώκει την πλήρη απαξίωσή του ούτε ακυρώνει τα επιτεύγματά του από τη Μεταπολίτευση και μετά.

Για την περίοδο της χρεοκοπίας υποστήριξε ότι «δεν επηρέασε την αυτοσυνειδησία» της χώρας, λέγοντας ότι δεν προέκυψε η αναμενόμενη αυτογνωσία ούτε στο πολιτικό σύστημα ούτε στην κοινωνία. Στο πλαίσιο αυτό, υποστήριξε ότι στο «προβλεπτό μέλλον» η χώρα θα περάσει εκ νέου δύσκολα χρόνια και ότι απαιτούνται «μεγάλες πειθαρχίες και ισχυρή αυτογνωσία» για την ανασυγκρότηση μιας ανταγωνιστικής και παραγωγικής οικονομίας.

Ενόψει της συνταγματικής αναθεώρησης, ο Αλέκος Παπαδόπουλος ζήτησε –όπως είπε– να υπάρξει «ουσιαστική» αντιμετώπιση και όχι περιορισμός σε «μικρές και παραπλανητικές συνταγματικές μικροδιευθετήσεις». Στο κέντρο των προτάσεών του έθεσε την αποκατάσταση της ισορροπίας «μεταξύ των δύο πόλων της εκτελεστικής λειτουργίας», υποστηρίζοντας ότι μετά την αναθεώρηση του 1986 υπήρξε αποδυνάμωση του Προέδρου της Δημοκρατίας και «υπέρμετρη σώρευση εξουσίας στον Πρωθυπουργό», με αποτέλεσμα την επικράτηση ενός «πρωθυπουργοκεντρικού μοντέλου».

Σε αυτό το πλαίσιο πρότεινε ενίσχυση του ρόλου του Προέδρου της Δημοκρατίας, διευκρινίζοντας ότι δεν υποστηρίζει προεδρικό σύστημα τύπου ΗΠΑ ή Κύπρου. Ανέφερε ως κατεύθυνση την επαναφορά «σχεδόν του συνόλου» των αρμοδιοτήτων που είχε ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας με το Σύνταγμα του 1975, με εξαιρέσεις και αλλαγές που –όπως είπε– θα μπορούσαν να συζητηθούν, καθώς και με πρόσθετες αρμοδιότητες όπως η επιλογή της ηγεσίας των ανώτατων δικαστηρίων και των ανεξάρτητων αρχών, κατόπιν πρότασης πολλαπλάσιου αριθμού υποψηφίων από ένα δεύτερο θεσμικό όργανο. Παράλληλα τάχθηκε υπέρ της άμεσης εκλογής του Προέδρου από τον λαό με καθολική και μυστική ψηφοφορία και απόλυτη πλειοψηφία των ψηφισάντων, σημειώνοντας ότι αντίστοιχο μοντέλο εφαρμόζεται σε χώρες όπως η Πορτογαλία, η Αυστρία, η Ιρλανδία και η Φινλανδία.

Ως συμπληρωματικό μέτρο, πρότεινε τη δημιουργία Γερουσίας ως δευτεροβάθμιου νομοθετικού σώματος, με 50 αιρετά μέλη και αντίστοιχη μείωση του αριθμού των βουλευτών της Βουλής. Περιέγραψε αρμοδιότητες «νομοθετικές και ελεγκτικές», καθώς και δυνατότητα «δεύτερης ανάγνωσης» και «αναπομπής» νομοσχεδίων. Ανέφερε επίσης ότι σε ορισμένα ευρωπαϊκά κράτη η Γερουσία περιλαμβάνει εκπροσώπους περιφερειών και κοινωνικών/επιστημονικών θεσμών, κάτι που –όπως είπε– θα μπορούσε να συζητηθεί.

Στις προτάσεις που παρέθεσε συμπεριέλαβε την κατάργηση του σταυρού προτίμησης, τον οποίο χαρακτήρισε «τη βαθύτερη ρίζα της πελατειακής συναλλαγής», καθώς και αλλαγές στον εκλογικό νόμο, με άρση του αποκλεισμού των συνασπισμών κομμάτων από το «μπόνους» εδρών. Αναφέρθηκε επίσης στο άρθρο 86 για την ποινική ευθύνη υπουργών, προτείνοντας –με επιφύλαξη για τον κίνδυνο καταχρηστικών διώξεων– η αρμοδιότητα δίωξης και παραπομπής να αφαιρεθεί από τη Βουλή και να αναληφθεί από την Ολομέλεια Εφετών Αθηνών.

Σε επίπεδο οργάνωσης του κράτους, παρουσίασε πρόταση για υπουργεία με «στρατηγικό χαρακτήρα», με αρμοδιότητες αποκλειστικά στον σχεδιασμό και την παρακολούθηση της εφαρμογής των δημόσιων πολιτικών, ενώ οι εκτελεστικές αρμοδιότητες –όπως ανέφερε– θα μεταφερθούν σε δήμους και περιφέρειες «όχι με τη σημερινή τους μορφή». Σχετικά με τη στελέχωση, έκανε λόγο για περιορισμένο αριθμό «επιτελικών υπαλλήλων», εξειδικευμένων και «υψηλόμισθων». Πρότεινε επίσης αλλαγές στις δομές των υπουργείων, με μετάβαση από την παραδοσιακή διάρθρωση σε διευθύνσεις/τμήματα σε πιο ευέλικτες μορφές, όπως ομάδες διοίκησης έργου και ομάδες παραγωγής πολιτικής.

Τέλος, πρότεινε μετασχηματισμό του Ελεγκτικού Συνεδρίου σε ανεξάρτητη αρχή με διευρυμένες δυνατότητες ουσιαστικών ελέγχων στο σύνολο των οικονομικών δράσεων του δημόσιου χώρου, με στελέχη «όλων των ειδικοτήτων», ώστε –όπως είπε– να μην περιορίζεται σε τυπολατρικούς ελέγχους νομιμότητας.

Στο ίδιο πάνελ, σύμφωνα με το κείμενο που δημοσιεύθηκε, ο Γιώργος Καραμανώλης αναφέρθηκε στη «Διαύγεια» και στο OpenGov, προτείνοντας τη συνταγματική κατοχύρωση της «Διαύγειας» και την επέκτασή της σε κάθε δραστηριότητα που αφορά δημόσιο χρήμα, συμπεριλαμβανομένων των πολιτικών κομμάτων. Ο Παναγιώτης Καρκατσούλης σημείωσε ότι προϋπόθεση για λειτουργικό κράτος είναι η κατανόηση του διοικητικού προβλήματος στη σύγχρονη εποχή, ενώ ο Νίκος Χριστοδουλάκης αναφέρθηκε στο πρωθυπουργοκεντρικό μοντέλο και πρότεινε αλλαγές σε τρία επίπεδα: συνταγματική αναθεώρηση, αντιμετώπιση της δημόσιας διοίκησης ως ενιαίου λειτουργικού συνόλου και «εξορθολογισμό» του gov.gr, υπογραμμίζοντας ότι η τεχνολογία δεν πρέπει απλώς να ψηφιοποιεί τη γραφειοκρατία αλλά να διευκολύνει την ψηφιακή αλληλεπίδραση των πολιτών με το δημόσιο.