Οι ακροκεντρώοι και ο καταραμένος όφις

Η εκλογή του Κυριάκου Μητσοτάκη στην ηγεσία της Νέας Δημοκρατίας συνοδεύτηκε από τη διάδοση του όρου «ακροκεντρώος» και στην Ελλάδα. Αποτελεί μεταφορά ανάλογου όρου από τη διεθνή βιβλιογραφία, ο οποίος χρησιμοποιείται κατά κόρον από τη δεκαετία του 1990. Αρχικά ως ριζοσπαστικό κέντρο (radical center), εναλλακτικά όμως και ως ακραίο κέντρο (extreme center). Είναι προφανές πως η δεύτερη εκδοχή, η οποία προτιμήθηκε στην Ελλάδα, έχει μια αρνητική χροιά ιδεολογικού φανατισμού. Στο εξωτερικό αξιοποιήθηκε κατ' εξοχήν για να περιγράψει την πολιτική Μακρόν. Στην Ελλάδα αναφερόταν κυρίως σε εκείνο το μέρος του εκλογικού σώματος το οποίο προέρχεται από το εκσυγχρονιστικό ΠΑΣΟΚ και την ανανεωτική αριστερά και στήριξε το άνοιγμα Μητσοτάκη στον μεσαίο χώρο.

Σε αντίθεση με έναν ακροδεξιό, οι ακροκεντρώοι απευθύνονται και διεκδικούν το ίδιο κοινό, ένα μέρος του τουλάχιστον, το οποίο διεκδικούν ΠΑΣΟΚ και ΣΥΡΙΖΑ

Από την πρώτη στιγμή οι ακροκεντρώοι βρέθηκαν στο στόχαστρο της αριστεράς και μιας μερίδας του ΠΑΣΟΚ. Οι επιθέσεις εναντίον τους ήταν γεμάτες βιτριόλι. Το γιατί είναι εύκολα κατανοητό. Σε αντίθεση με έναν ακροδεξιό, οι ακροκεντρώοι απευθύνονται και διεκδικούν το ίδιο κοινό, ένα μέρος του τουλάχιστον, το οποίο διεκδικούν ΠΑΣΟΚ και ΣΥΡΙΖΑ. Πρόκειται για τον ίδιο λόγο που ο ΣΥΡΙΖΑ μπορούσε άνετα να συμπλεύσει με τους ΑΝΕΛ, είχε έναν κρυφό έρωτα με τους Καραμανλικούς, δεν άντεχε ωστόσο τον Σημίτη και τους εκσυγχρονιστές. Αρκεί κανείς να αναζητήσει τους ανοίκειους χαρακτηρισμούς του Αλέξη Τσίπρα προς τον Κώστα Σημίτη, σε σχέση με την αβροφροσύνη με την οποία αντιμετώπιζε τον Καραμανλή. Εννοείται πως για τους ίδιους λόγους, στον χώρο της αριστεράς, επιφύλασσαν την πιο σκληρή κριτική στον αρχιτέκτονα του ανοίγματος, τον Κυριάκο Μητσοτάκη.

Tο σύνθημα «γ@@ ο Μητσοτάκης», τόσο διαδεδομένο στη νεολαία του ΣΥΡΙΖΑ, κυκλοφόρησε την επομένη σχεδόν της εκλογικής νίκης της ΝΔ το 2019

Οι σχέσεις πάντως του πρωθυπουργού με την αριστερή κυρίως αντιπολίτευση έχουν ενδιαφέρον, καθώς η αντιπάθεια προς το πρόσωπο του μοιάζει να έχει και πολύ έντονα προσωπικά χαρακτηριστικά. Είναι απολύτως ενδεικτικό ότι το σύνθημα «γ@@ ο Μητσοτάκης», τόσο διαδεδομένο στη νεολαία του ΣΥΡΙΖΑ, κυκλοφόρησε την επομένη σχεδόν της εκλογικής νίκης της ΝΔ το 2019. Πριν δηλαδή να μπορεί κάποιος να ισχυριστεί ότι οφειλόταν στις πολιτικές της κυβέρνησης. Μπαίνει κανείς στον πειρασμό να σκεφτεί ότι είχε κοινωνικά χαρακτηριστικά. Γόνος πολιτικής οικογένειας, αμερικανοσπουδαγμένος και χωρίς καμία προσπάθεια να καλλιεργήσει ένα λαϊκό προφίλ, όπως έκανε για παράδειγμα ο Καραμανλής ο οποίος είχε ακριβώς τα ίδια χαρακτηριστικά, αποτελούσε τον ιδανικό στόχο για μια εκστρατεία προσωπικής απαξίωσης. Το υποτιμητικό «Κούλης» που έσπευσαν να του προσάψουν είναι ενδεικτικό.

Όμως υπάρχει και ένας ακόμα πολιτικός λόγος για τον οποίο είναι αναγκαία η στοχοποίηση προσωπικά του Μητσοτάκη και η προσπάθεια να εμφανιστεί ότι ηγείται της χειρότερης κυβέρνησης στη μεταπολίτευση: Η αδυναμία συγκρότησης μιας εναλλακτικής πρότασης διακυβέρνησης. Αυτό θέλει λίγο περισσότερο εξήγηση.

Yπάρχει και ένας ακόμα πολιτικός λόγος για τον οποίο είναι αναγκαία η στοχοποίηση προσωπικά του Μητσοτάκη

Στην Καθημερινή της Κυριακής ο καθηγητής Γεράσιμος Μοσχονάς κάνει μια ενδιαφέρουσα παρατήρηση. Ότι η δημοσκοπική δύναμη των κομμάτων που προέρχονται από τον ΣΥΡΙΖΑ παραμένει η ισχυρότερη στον χώρο της αντιπολίτευσης, κοντά στο 24%. Πάνω κάτω όσο πήρε στις εκλογές του 2023. Παρά την κατάρρευση δηλαδή του ίδιου του ΣΥΡΙΖΑ, η κοινωνική του βάση παραμένει ισχυρή. Θεωρητικά, αν κάποιος μπορούσε να την εκφράσει πολιτικά, θα αποτελούσε μια πολιτική δύναμη που θα ανταγωνιζόταν ευθέως τη ΝΔ. Μαζί με το ΠΑΣΟΚ άλλωστε, στο πλαίσιο της συνεργασίας των «προοδευτικών» δυνάμεων, θα συγκροτούσαν πλειοψηφία και στη Βουλή. Ιδού η Ρόδος λοιπόν, όπως μοιάζει να υπονοεί ο κ. Μοσχονάς;

Στην πραγματικότητα αυτό είναι το δράμα της αντιπολίτευσης. Οι αριθμοί μπορεί να βγαίνουν, ο χώρος ωστόσο, πολιτικά, έχει διαρραγεί ανεπανόρθωτα. Για να το πούμε με τον πιο απλό τρόπο, η απόσταση που χωρίζει έναν ψηφοφόρο του ΠΑΣΟΚ από έναν ψηφοφόρο της Πλεύσης ή αύριο της Καρυστιανού είναι παρασάγγας μεγαλύτερη από αυτήν που τον χωρίζει από ένα ψηφοφόρο της ΝΔ. Κι αυτό ισχύει για τα περισσότερα κόμματα. Ο ΣΥΡΙΖΑ το 2015 ανέδειξε και στηρίχθηκε σε δυνάμεις που σήμερα έχουν αυτονομηθεί. Ρητορικά έχουν φτάσει συχνά να κινούνται έξω από το πλαίσιο της συντεταγμένης πολιτείας και βέβαια δεν μπορούν να μπουν στη λογική ενός κόμματος εξουσίας.

Με αυτά τα δεδομένα η πρόσκληση για συνεργασία των προοδευτικών δυνάμεων είναι μια πρόσκληση στο κενό. Το μόνο που ενώνει και ο μόνος τρόπος που μπορούν να απευθυνθούν στο συνονθύλευμα που απελευθέρωσε η κρίση, είναι η αντίθεση στον Μητσοτάκη. Να πείσουν πως είναι τόσο κακός που κάθε άλλη λύση είναι προτιμότερη.

Το 42% απαντά ότι προτιμά το χάος από τον Μητσοτάκη

Αυτή η πολιτική έχει οδηγήσει σε ένα ενδιαφέρον παράδοξο. Από τη μία πλευρά, η χώρα βρίσκεται σε έναν κοινωνικό διχασμό με ιδιαίτερη και μάλλον αδικαιολόγητη ένταση. Τα σημάδια είναι πολλά. Είναι το 42% που απαντά ότι προτιμά το χάος από τον Μητσοτάκη. Είναι η ευρεία στήριξη στα μπλόκα και στα αιτήματα των αγροτών που οι περισσότεροι βέβαια αγνοούν. Κι είναι το απίστευτα μεγάλο ποσοστό όσων δηλώνουν φτωχοί, πάνω από 65% υπερδιπλάσιο από όλες τις άλλες ευρωπαϊκές χώρες.

Παρά τη δυσαρέσκεια, η κυβέρνηση παραμένει κυρίαρχη πολιτικά και ο πρωθυπουργός προηγείται με μεγάλη διαφορά στην καταλληλότητα

Αυτά σε μια περίοδο που η χώρα παρουσιάζει βελτίωση σε όλα τα οικονομικά μεγέθη αλλά και στη διεθνή της θέση. Στοιχεία που εξηγούν ίσως την άλλη πλευρά του παραδόξου. Το ότι δηλαδή παρά τη δυσαρέσκεια, η κυβέρνηση παραμένει κυρίαρχη πολιτικά και ο πρωθυπουργός προηγείται με μεγάλη διαφορά στην καταλληλότητα. Πώς θα ξεπεραστεί αυτό το παράδοξο ουδείς γνωρίζει. Αντίθετα από ότι πιστεύεται πάντως, στη δημοκρατία υπάρχουν αδιέξοδα, συνήθως με καταστροφικά αποτελέσματα. Εκτός κι αν οι ακροκεντρώοι βγάλουν ξανά το φίδι από την τρύπα.