Ανεργία: Ο αριθμός και η σιωπή πίσω του

Το Νοέμβριο του 2020 ο δείκτης της ανεργίας ήταν στο 17.5%. Η ανακοίνωση της ΕΛΣΤΑΤ για την ανεργία στο 8,2% τον Νοέμβριο του 2025 δεν είναι απλώς μια ακόμη θετική είδηση. Είναι ένας ψυχρός αριθμός που, αν τον διαβάσει κανείς ψύχραιμα, λέει πολλά για το πού βρίσκεται σήμερα η χώρα και –κυρίως– για το πού μπορεί να πάει. Όταν τον είδα, σκέφτηκα ανθρώπους. Όχι δείκτες.

Σκέφτηκα εκείνον τον νέο που πριν λίγα χρόνια μου έλεγε ότι δεν έχει νόημα να προσπαθείς, γιατί «εδώ δεν αλλάζει τίποτα». Σκέφτηκα τη γυναίκα που γύρισε στη δουλειά μετά από καιρό και μου μίλησε περισσότερο για την αυτοπεποίθηση που ξαναβρήκε παρά για τον μισθό της. Σκέφτηκα γονείς που για πρώτη φορά μετά από χρόνια δεν ανησυχούν αν το παιδί τους θα φύγει στο εξωτερικό. Σκέφτηκα συμπολίτες μας ΑΜΕΑ που μέχρι πρότινος δεν είχαν πρόσβαση στην αγορά εργασίας, επειδή έπαιρναν σύνταξη αναπηρίας.

Για πολύ καιρό, στην Ελλάδα, η ανεργία δεν ήταν απλώς μια οικονομική συνθήκη. Ήταν μια εσωτερική ήττα. Μια αίσθηση ότι όσο κι αν προσπαθείς, κάτι πάντα θα σε κρατά πίσω. Ότι το μέλλον δεν σου ανήκει πραγματικά.

Γι’ αυτό και η πτώση της ανεργίας δεν είναι, για μένα, λόγος θριαμβολογίας. Είναι λόγος σιωπής. Εκείνης της σιωπής που προηγείται όταν αρχίζεις να συνειδητοποιείς ότι κάτι αλλάζει, αλλά δεν είσαι ακόμη έτοιμος να το φωνάξεις.

Η εργασία δεν είναι μόνο το εισόδημα στο τέλος του μήνα. Είναι ο τρόπος που στέκεσαι απέναντι στον εαυτό σου. Είναι το αν μπορείς να κάνεις σχέδια χωρίς να νιώθεις αφελής. Είναι το αν το «αύριο» ακούγεται απειλή ή πιθανότητα. Η εργασία είναι θεμέλιο αξιοπρέπειας και αυτονομίας. Χωρίς δουλειά, δεν υπάρχουν σχέδια ζωής· δεν υπάρχει προοπτική, ούτε ατομική ούτε συλλογική. Γι’ αυτό και η πολιτική για την εργασία δεν μπορεί να είναι ούτε συνθηματολογία ούτε διαχείριση αριθμών. Πρέπει να είναι διαρκής προσπάθεια ισορροπίας: ανάμεσα στην ανάπτυξη και την κοινωνική συνοχή, στην ανταγωνιστικότητα και την προστασία των εργαζομένων.

Ξέρω ότι πολλοί θα πουν –και όχι άδικα– ότι οι μισθοί δεν αρκούν, ότι η ανασφάλεια δεν έχει εξαφανιστεί, ότι οι νέοι ακόμα δυσκολεύονται. Τα ξέρω. Τα ακούω. Και τα πιστεύω. Αλλά ξέρω επίσης ότι χωρίς δουλειά, καμία συζήτηση για αξιοπρέπεια, ισότητα ή κοινωνική δικαιοσύνη δεν στέκεται όρθια.

Το 8,2% δεν είναι το τέλος της διαδρομής. Είναι μια μικρή μετατόπιση στον τρόπο που βλέπουμε τον εαυτό μας ως χώρα. Από το «δεν γίνεται» στο «ίσως γίνεται». Από την παραίτηση στην επιμονή.

Η πολιτική, τελικά, δεν κρίνεται μόνο από τις προθέσεις, αλλά από το αν μετακινεί έστω λίγο το συλλογικό αίσθημα. Αν δίνει χώρο στην ελπίδα χωρίς να την ωραιοποιεί. Αν επιτρέπει στους ανθρώπους να σκεφτούν το μέλλον τους χωρίς κυνισμό. Και αυτό, σε μια κοινωνία που έμαθε να ζει για χρόνια με την απογοήτευση ως κανονικότητα, δεν είναι μικρό πράγμα.

Ίσως τελικά η πιο μεγάλη αλλαγή να μην είναι στους δείκτες, αλλά στο βλέμμα των ανθρώπων. Στο ότι αρχίζουν ξανά να σηκώνουν το κεφάλι και να σκέφτονται τη ζωή τους όχι ως διαρκή άμυνα, αλλά ως ανοιχτή δυνατότητα.

Αν σημαίνει κάτι το 8,2%, είναι ακριβώς αυτό.