Ευρώπη: Ώρα για αλλαγές, τώρα ή ποτέ

Η «ημερήσια διάταξη» των τελευταίων ημερών για την Ευρωπαϊκή Ένωση είναι πλήρης αρνήσεων, αδράνειας και αδιεξόδων: Στο 18ο -και κρίσιμο- πακέτο κυρώσεων κατά της Ρωσίας αντέδρασαν Ουγγαρία και Σλοβακία - προστίθεται τώρα και η Τσεχία του νεοεκλεγέντος πρωθυπουργού Μπάμπις. Είχαμε ρήξη κορυφής στο σχέδιο για αξιοποίηση των ρωσικών κεφαλαίων, που αφορούν στην ανοικοδόμηση της Ουκρανίας. Βίοι... αντίθετοι και για τη συμφωνία Ε.Ε.- Mercosur για τα αγροτικά προϊόντα. Αίφνης, λίγα 24ωρα πριν από την ένταξη της Βουλγαρίας στο ευρώ, η κυβέρνηση καταρρέει, η πολιτική κρίση στη χώρα βαθαίνει, με ό,τι αντίκτυπο αυτό θα έχει στην πολιτική συνοχής και διεύρυνσης της Ε.Ε.

Τα σημάδια δεν επιδέχονται αμφισβήτησης: η Ευρωπαϊκή Ένωση βιώνει μια δομική αδυναμία χάραξης στρατηγικής αλλά και αποτελεσματικής εφαρμογής πολιτικών, ακόμα και σε όσες μετά κόπων και βασάνων συμφωνούνται. Πίσω απ’ όλα αυτά; Ένα δαιδαλώδες mismanagement, που οδηγεί την Ε.Ε. στην αδράνεια και την αναποτελεσματικότητα. «Η Ευρώπη έχει μεγάλο πρόβλημα» δήλωσε ο επικεφαλής της JP Morgan Jamie Dimon, εστιάζοντας σε τρία κομβικά ζητήματα: τον εσωτερικό κατακερματισμό, την εχθρική προς την επιχειρηματικότητα γραφειοκρατία των Βρυξελλών και το έλλειμμα στην καινοτομία.

Μήπως οι κριτικές έχουν δόση υπερβολής; Θα έλεγα το αντίθετο. Η Ε.Ε. εδώ και πολύ καιρό λειτουργεί με τρόπο που καθιστά εξαιρετικά δύσκολη -αν όχι αδύνατη- τη λήψη κρίσιμων αποφάσεων και την ταχύτατη εφαρμογή τους στη ζωή. Και πώς να γίνει αλλιώς, όταν σε τομείς όπως η εξωτερική πολιτική, η αναδιοργάνωση της άμυνας, η φορολογία, ο κοινοτικός προϋπολογισμός απαιτούν ομοφωνία; Πώς να συντονιστούν τα πολλαπλά κέντρα εξουσίας και αποφάσεων που συχνά συγκρούονται μεταξύ τους-Κομισιόν, Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, Eurogroup, Ευρωκοινοβούλιο, Ευρωπαϊκό Δικαστήριο; Πώς να γίνει υπέρβαση της λογικής του «ελάχιστου κοινού παρονομαστή», δηλαδή των ανεφάρμοστων συμβιβαστικών λύσεων, ακόμα και για δευτερεύοντα ζητήματα; Μέχρι και ο καφές  γίνεται... πικρός, καθώς με περίεργες αποφάσεις της Ε.Ε. στο όνομα του περιβάλλοντος, οι τιμές, ενώ πέφτουν διεθνώς, συντηρούνται υψηλές, τροφοδοτώντας τον πληθωρισμό (Νίκος Φιλιππίδης, Καθημερινή16/12/2025).

Ακόμα και τεκμηριωμένες προτάσεις για την αναγέννηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ώστε να μην καταλήξει παρίας στο παγκόσμιο γίγνεσθαι, μένουν στα ράφια των Βρυξελλών μετ’ επαίνων. Η έκθεση Ντράγκι προκάλεσε αίσθηση με τις προτάσεις για την ανταγωνιστικότητα και την κάλυψη του επενδυτικού κενού. Η έκθεση Λέτα προειδοποίησε ότι χωρίς εμβάθυνση της Ενιαίας Αγοράς, δεν έχει μέλλον η ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα. Η έκθεση Νινίστο προειδοποίησε για τεράστια προβλήματα άμυνας και ασφάλειας στην Ευρώπη. Κοινός παρονομαστής όλων, η ανάγκη να κινηθεί η Ευρωπαϊκή Ένωση πιο ενιαία και αποτελεσματικά στην ενίσχυση της στρατηγικής της ισχύος.

Έχοντας θητεύσει ως Γενικός Γραμματέας του Πρωθυπουργού για τρία χρόνια, θέλω να επισημάνω από την εμπειρία μου πόσο σημαντικός παράγοντας είναι η αποτελεσματική διαχείριση των όποιων κυβερνητικών αποφάσεων, με συνέπεια, συντονισμό, χωρίς αναβολές. Έζησα και από κοντά το τι σημαίνει δυσλειτουργία και δυστοκία στη λήψη αποφάσεων στο ευρωπαϊκό γίγνεσθαι. Θεωρώ ότι η Ε.Ε. δεν έχει πλέον πολυτέλεια να εθελοτυφλεί στην ανάγκη μιας θεσμικής μεταρρύθμισης. Ποια θα μπορούσαν να είναι οι βασικοί πυλώνες μιας εκ βάθρων αλλαγής προς ένα management όπως απαιτούν οι καιροί; Ο περιορισμός της ομοφωνίας και η καθιέρωση της ειδικής πλειοψηφίας, χωρίς να θίγονται θεμελιώδη ζητήματα εθνικής κυριαρχίας, θα οδηγούσε στη μείωση των βέτο, που προκαλούν παράλυση. Είναι εφικτή κατά τη άποψή μου και το μοντέλο multi speed Europe, ιδιαίτερα για αποφάσεις σε πρώτο χρόνο. Παράδειγμα: Η πολιτική αμυντικής θωράκισης της Ευρώπης θα εξουδετερωθεί, αν χαθεί σε μακρόσυρτες διαβουλεύσεις ανάμεσα στα κράτη-μέλη. Μια συμφωνία των «προθύμων» θα μπορούσε να είναι η λύση «ταχείας επέμβασης». Είναι επίσης ώρα η Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αποκτήσει χαρακτηριστικά εκτελεστικής εξουσίας για τη γρήγορη υλοποίηση πολιτικών. Κι αυτό, με παράλληλη ενίσχυση του Ευρωκοινοβουλίου, που θα δίνει επαρκή δημοκρατική νομιμοποίηση στις αποφάσεις της Επιτροπής και θα περιορίζει το παζάρι στο παρασκήνιο μεταξύ κυβερνήσεων, που συνήθως οδηγούν σε ανεφάρμοστους συμβιβασμούς.

«Το πραγματικό ερώτημα που καλούμαστε να απαντήσουμε είναι αν η Ευρώπη είναι έτοιμη και ικανή να ενεργήσει με την ταχύτητα και το όραμα που απαιτείται» επισημαίνει η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν. Συνυπογράφω.