Ο δυτικός κόσμος και οι θηριωδίες του ρωσικού καθεστώτος

Μέχρι στιγμής, ο λεγόμενος δυτικός κόσμος είναι ό,τι καλύτερο έχει καταφέρει να θεμελιώσει η ανθρωπότητα σε θεσμικό, κοινωνικό και οικονομικό επίπεδο. Όλοι δείκτες των ποιοτικών χαρακτηριστικών της ζωής ενός ανθρώπου είναι υψηλότεροι κατά κανόνα σε χώρες του δυτικού κόσμου. Η πρόσβαση σε ανθρώπινα αγαθά, τα ανθρώπινα δικαιώματα, οι ίσες ευκαιρίες στην εκπαίδευση και την ευημερία, οι κοινωνικές και οικονομικές ελευθερίες, οι συνεχείς ιστορικές ειρηνικές περίοδοι, όλα αυτά τέλος πάντων που πολλές γενιές τώρα θεωρούν δεδομένα και κεκτημένα απαντώνται σε συγκεκριμένες γεωγραφικές περιοχές με συγκεκριμένα χαρακτηριστικά πολιτεύματος και ελευθερίας.

Αυτό φυσικά δεν σημαίνει ότι έχουμε αγγίξει κάποια τελειότητα. Οι δημοκρατίες αυτές δεν είναι 100% δημοκρατικές, οι κοινωνικές και οικονομικές ελευθερίες δεν είναι 100% φιλελεύθερες και πολλές φορές οι ευκαιρίες δεν είναι πάντα ίσες. Μπορεί για παράδειγμα το βιοτικό επίπεδο και το κατά κεφαλήν εισόδημα να κινούνται ανοδικά τις τελευταίες δεκαετίες, αλλά το ίδιο κάνει και η ανισότητα πλούτου. Ο αριθμός των δισεκατομμυριούχων αυξάνεται χωρίς αυτή η αύξηση πλούτου να αφομοιώνεται αναλογικά και στα χαμηλότερα και ευρύτερα οικονομικά στρώματα. Επίσης, εντός του δυτικού κόσμου υπάρχουν χώρες διαφορετικών ταχυτήτων σε όλους αυτούς τους δείκτες και η Ελλάδα είναι ένα πολύ καλό παράδειγμα τελευταίων θέσεων. Όμως το γεγονός παραμένει ότι όλα τα μεταναστευτικά ή προσφυγικά ρεύματα του πλανήτη κατευθύνονται κατά κανόνα προς τη Δύση. Ακόμα και οι μεγάλοι ρυθμοί ανάπτυξης της νοτιοανατολικής Ασίας, της Ινδίας και της Κίνας, μπορεί να έλκουν προσωρινά ανθρώπους που αναζητούν την οικονομική ανάπτυξη, αλλά χωρίς ιδιαίτερες επιδόσεις της δημοκρατίας και της κοινωνικής ελευθερίας.

Υπάρχει λοιπόν πολύς δρόμος μπροστά ακόμα, ειδικά όταν ακόμα δεν έχουμε συμφωνήσει εντός των αστικών και φιλελεύθερων δημοκρατιών ποιος είναι ο τελικός στόχος. Και μεταξύ μας τώρα, ποτέ δεν θα συμφωνήσουμε γιατί η ουτοπία είναι μία υποκειμενική έννοια. Εκεί όμως διαφέρουμε από τους υπόλοιπους. Αναγνωρίζουμε τις ατέλειες και προσπαθούμε να τις βελτιώσουμε, μέσω του διαλόγου, της δημοκρατίας, του αμοιβαίου συμβιβασμού, ακόμα και περιοδικών πισωγυρισμάτων. Θα μπορούσε να πει κανείς ότι αυτή η διαδικασία θυμίζει την επιστημονική μέθοδο. Η εξέλιξη μέσω της διαρκούς αμφισβήτησης και αυτοκριτικής. Η επιστήμη και η δημοκρατία δεν ισχυρίζονται πως κατέχουν απόλυτες αλήθειες, γι' αυτό και διαχωρίζονται από τα δόγματα και τα απολυταρχικά καθεστώτα αντίστοιχα.

Η δημοκρατία και η επιστήμη –κατ' εξακολούθηση και η τεχνολογία– όμως, παράγουν αμνήμονες και καλομαθημένους πολίτες. Ανθρώπους που αδυνατούν να συγκρίνουν, επειδή ποτέ δεν έχουν βιώσει τον πόλεμο, τον ολοκληρωτισμό και τη φίμωση. Ανθρώπους που ακόμα και στην εξόφθαλμη περίπτωση μίας βίαιης εισβολής και πολεμικής σύρραξης σαν αυτή που μαρτυρούμε στην Ουκρανία, αδυνατούν να διαχωρίσουν τις στοιχειώδεις αξίες από τις επίπλαστες, ιδεοληπτικές αγκυλώσεις. Και αυτή η αδυναμία είναι ισχυρό όπλο διεισ-δυτικότητας (το πιάσατε το pun;) του ολοκληρωτισμού στη δημοκρατία. Όχι από ένα ολοκληρωτικό καθεστώς προς μία δημοκρατική χώρα, αλλά ως έννοια και τρόπος σκέψης.

Αν μέσα στις ίδιες δημοκρατίες του δυτικού κόσμου γεννιούνται αμφισβητήσεις για τις στοιχειώδεις αξίες του σεβασμού της ανθρώπινης ζωής και ευημερίας, των κυριαρχικών δικαιωμάτων μίας χώρας και της αυτοδιάθεσής της με πρόσχημα τα αρνητικά στοιχεία της δημοκρατίας, τότε ο ολοκληρωτισμός λειτουργεί σαν ένας ιός που προσβάλλει τις αξίες αυτές. Να το πούμε πιο απλά: Αν υπάρχουν άνθρωποι που δεν αντιδρούν αυτόματα σε ένα σκηνικό φόνου, βιασμού, ξυλοδαρμού εναντίον του θύτη για να προστατέψουν το θύμα, αλλά αντ' αυτού γυρίζουν το κεφάλι τους αλλού, ή προσπαθούν να ανοίξουν φιλοσοφική συζήτηση ή να κρατήσουν μία απόσταση, τότε το θύμα παραμένει θύμα για χάρη της μανιχαϊστικής προσέγγισης και ο ολοκληρωτισμός θριαμβεύει. Άνθρωποι που ζούνε στη Δύση και αδυνατούν να πάρουν θέση και να αντιδράσουν ρητά στις θηριωδίες του ρωσικού καθεστώτος ή αδυνατούν να δούνε την απειλή προς τις δυτικές αξίες –αυτές που είπαμε ότι είναι ελλιπείς αλλά που οι ίδιοι απολαμβάνουν– ή αναλώνονται σε whataboutism και άνευ πρακτικής αξίας φιλοσοφικές συζητήσεις κάνουν το καλύτερο δώρο στον θύτη. Του στρώνουν το κόκκινο χαλί, όχι μόνο για να επεκταθεί γεωγραφικά, αλλά κυρίως για να επεκταθεί ιδεολογικά.