Για τον Νίκο Θέμελη: Στην παγωνιά του Αυγούστου

Για τον Νίκο Θέμελη

Διακρίνω τη σκιά σου μέσα απ’ το θαμπό τζάμι. Κάνει παγωνιά κι ας είναι Αύγουστος. Ακούω τη φωνή και το γέλιο σου. Θέλω να σου πω αντίο αλλά έχουν μπει ανάμεσα και μ’ εμποδίζουν οι μισοτελειωμένες κουβέντες μας. Για τις αιτίες  της σημερινής κρίσης και τη γενεαλογία τους, για τις ευκαιρίες που χάθηκαν, για την κοινωνία μας και την αυτοσυνείδηση, για το πολιτικό σύστημα, για την ευρωπαϊκή διακυβέρνηση. Συζητήσεις που ερμηνεύουν πολιτικά γεγονότα, φωτίζουν πρόσωπα και στάσεις, περνούν μέσα από βιβλία και ταξίδια, από παιδικά χρόνια και αγαπημένους τόπους, από επιτυχίες και διαψεύσεις. Μια βροχή από εικόνες με αποσπά, ρουφάς τον καπνό του τσιγάρου, ξεσφίγγεις τη γραβάτα σου, ανοίγεις ένα κουτί σοκολατάκια, μου δίνεις το καινούργιο βιβλίο, κάνεις διορθώσεις σ’ ένα χειρόγραφο. Παρακολουθώ τις εικόνες όπως έρχονται και φεύγουν απροσδόκητες κι  αιφνιδιαστικές.

Φτάνω ως την πόρτα του γραφείου σου, ρίχνω μια ματιά, είσαι απορροφημένος σε κάτι που διαβάζεις, με το ραδιοφωνάκι ανοιχτό να παίζει κλασική μουσική. Ξανακοιτάζω, άδειο το γραφείο, η απουσία σου παγωνιά. Αφήνω τη ματιά μου να πλανιέται στις εικόνες που ξετυλίγονται αδιαμεσολάβητες, όπως με φτάνουν, και συγκεντρώνω το νου μου πέρα από τις εικόνες που βλέπω, που έβλεπα,  στο νόημα των καθημερινών μας συναντήσεων. Συζητάμε για τις μεταρρυθμίσεις, για τον εκσυγχρονισμό, για τα γιατί, τα πιθανόν, τα δυστυχώς, τα αδύνατον. Παγωνιά. Θέλω να σου πω αντίο αλλά έχουν μπει ανάμεσα και μ’ εμποδίζουν οι μισοτελειωμένες κουβέντες μας. Συζητάμε πολιτικά, γιατί είσαι πολιτικό ον βαθιά ως το μεδούλι, μέλισσα άοκνη στην παραγωγή, αετός που βλέπει  μακριά και γρήγορα. Ξεδιαλέγεις τα σημαντικά από τα άλλα, υπολογίζεις με ακρίβεια τον πολιτικό χρόνο, διαβλέπεις εγκαίρως τα αδιέξοδα, αντιλαμβάνεσαι αστραπιαία τις μπλόφες, αποκωδικοποιείς, συνδυάζεις, εναρμονίζεις. Διασκεδάζεις με το σχεδιασμό, τη στρατηγική και την πρόβλεψη  κινήσεων, σε ετοιμότητα πάντοτε προκειμένου να ανανεώσεις το δικό σου σκεπτικό, τις δικές σου εναλλακτικές προτάσεις. Όμως δεν τρέφεις αυταπάτες, είσαι ρεαλιστής, αναγνωρίζεις και  αποδέχεσαι τα αδιέξοδα, ανθεκτικός στην παγωνιά που απλώνεται γύρω. Μαζί σου η πολιτική συζήτηση επεκτείνεται γρήγορα σε ηθικά  διλήμματα, αποδρά από την ασφυκτική επικαιρότητα αγκαλιάζοντας το παρελθόν και το μέλλον, γίνεται κοσμοαντίληψη.

Η πολιτική σαν φιλοσοφία της πράξης, με ιστορικό βάρος που πέφτει σε  ώμους ανθρώπινους. Όπως οι ήρωες στα μυθιστορήματά σου που σηκώνουν την τύχη των αξιών τους με γενναιότητα και γενναιοδωρία. Στέκομαι στη γενναιοδωρία τη δική σου – της κατανόησης, της αισιοδοξίας, του διαλόγου. Στον καμβά της τελευταίας εικοσαετίας κερδήθηκαν και χάθηκαν πολλά, δημόσια και ιδιωτικά, προσδοκίες και βεβαιότητες, αλλά ποτέ δεν λιγόστεψε η γενναιοδωρία σου απέναντι σε ανθρώπινες καταστάσεις, σε φίλους, σε παιδιά από την άλλη άκρη της γης που βρέθηκαν στο δρόμο σου. Συζητάμε για την κοινωνία και τον πολιτισμό, για τις ταυτότητες, τις προκαταλήψεις, τα στερεότυπα, το ρόλο της τέχνης στην αλλαγή των συνειδήσεων. Θέλω να σου πω αντίο αλλά έχουν μπει ανάμεσα και μ’ εμποδίζουν οι μισοτελειωμένες κουβέντες μας. Έχεις πολλές αμφιβολίες, ανησυχείς, αντιλαμβάνεσαι ορισμένες νοοτροπίες και συμπεριφορές σαν αγκάθια, εμπόδια με βαθιές ρίζες που δεν επιτρέπουν στην πρόοδο να βρει το δρόμο της. Η συντήρηση, ο ανταγωνισμός, η έλλειψη συλλογικού πνεύματος και συνεργασίας σε βρίσκουν απέναντί τους αποφασιστικά μαχητικό. Ποτέ σκληρό, ποτέ αγενή, ποτέ απόλυτο αλλά επινοητικό, δημιουργικό, με επιχειρήματα. Εκφράζεις φόβους για μια κοινωνία που γλιστράει στην ευκολία, αφασική, ιδιοτελή, χωρίς αλληλεγγύη και συνοχή. Ζητάς καταφύγιο στο Διαφωτισμό κι ας ξέρεις ότι δεν αρκεί για να ανατρέψει τους δυσμενείς συσχετισμούς. Σε απασχολεί η κοινωνική δικαιοσύνη κι ό,τι αυτή σημαίνει για τις πολιτικές δομές και τους θεσμούς αλλά κι ό,τι σημαίνει για τις ζωές των ανθρώπων, την καθεμία ξεχωριστά. Μετράς το κόστος, το μετράς πάντοτε με προσοχή, κυρίως όταν αφορά τους άλλους. Ανάμεσα σε φίλτρα ευαισθησίας, λεπτές ισορροπίες και υπαινικτικές αλήθειες, κρατάς ακέραια την επαφή, το ενδιαφέρον, τη διακριτικότητα, τρία συστατικά που δυναμώνουν τους δεσμούς της φιλίας.

Μετά η αρρώστια βαραίνει. Πένθος. Αναζητώ έναν ασφαλή τόπο μνήμης για να εμπιστευθώ τις στιγμές και τα νοήματα. Νιώθω την παγωνιά του Αυγούστου ανάμεσα στην ιδιωτική αφοσίωση και τη δημόσια μαρτυρία. Θέλω να σου πω αντίο αλλά έχουν μπει ανάμεσα και μ’ εμποδίζουν οι μισοτελειωμένες κουβέντες μας.

mzorba@otenet.gr