Δημόκριτος: Καθησυχαστικοί οι επιστήμονες για τα ραδιενεργά απόβλητα

Καθησυχαστικοί εμφανίζονται οι επιστήμονες για τα ραδιενεργά απόβλητα που φυλάσσονται στον «Δημόκριτο», μετά τις αντιδράσεις για το ενδεχόμενο δημιουργίας εγκατάστασης τελικής διάθεσης στον χώρο του ερευνητικού κέντρου.

Μιλώντας στην ATHENS VOICE, ο πρόεδρος της Ελληνικής Επιτροπής Ατομικής Ενέργειας, Χρήστος Χουσιάδας, και ο αντιπρόεδρος του «Δημόκριτου», Κωνσταντίνος Ελευθεριάδης, εξηγούν τι υπάρχει σήμερα στις εγκαταστάσεις, πώς φυλάσσεται και τι μένει να αποφασιστεί.

Και οι δύο επισημαίνουν ότι τα πυρηνικά καύσιμα του αντιδραστήρα έχουν απομακρυνθεί από τη χώρα και ότι η δυνατότητα τελικής διάθεσης των αποβλήτων στην ίδια τοποθεσία θα πρέπει να κριθεί από τις απαιτούμενες μελέτες.

Η συζήτηση άνοιξε με τη δημόσια διαβούλευση για τη Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων του Εθνικού Προγράμματος Διαχείρισης Αναλωθέντων Καυσίμων και Ραδιενεργών Αποβλήτων. Στον σχεδιασμό εξετάζεται η δυνατότητα τελικής διάθεσης στον «Δημόκριτο» των αποβλήτων που βρίσκονται ήδη εκεί, καθώς και εκείνων που θα προκύψουν από τη μελλοντική αποξήλωση του ερευνητικού αντιδραστήρα.

Η εγγύτητα με κατοικημένες περιοχές της Αγίας Παρασκευής και του Παπάγου-Χολαργού προκάλεσε ανησυχίες για την ασφάλεια, την προστασία των υπόγειων νερών και την ενημέρωση των κατοίκων.

Το θέμα έφτασε στη Βουλή στις 16 Οκτωβρίου, με ερώτηση και αίτηση κατάθεσης εγγράφων της βουλευτή της Νίκης Ασπασίας Κουρουπάκη προς τον υπουργό Περιβάλλοντος και τον υπουργό Ανάπτυξης. Η βουλευτής ζήτησε στοιχεία για τις ποσότητες και τις κατηγορίες των αποβλήτων, τις μελέτες καταλληλότητας, τις εναλλακτικές τοποθεσίες και τα σχέδια αντιμετώπισης έκτακτων περιστατικών. Αναφέρθηκε επίσης σε δύο διαγωνισμούς της 14ης Οκτωβρίου, συνολικού προϋπολογισμού 356.264,40 ευρώ, σύμφωνα με την κοινοβουλευτική ερώτηση.

Σε κοινό δελτίο τους στις 23 Οκτωβρίου, η Ελληνική Επιτροπή Ατομικής Ενέργειας και ο «Δημόκριτος» διευκρίνισαν ότι οι διαγωνισμοί αφορούν υπηρεσίες και εξοπλισμό για τη διαχείριση των υφιστάμενων υλικών, όχι κατασκευή εγκατάστασης τελικής διάθεσης. Υπογράμμισαν δε ότι δεν προβλέπεται μεταφορά αποβλήτων από άλλες περιοχές της χώρας και ότι δεν υπάρχει οριστική απόφαση χωροθέτησης ή κατασκευής.

«Δεν πρόκειται για μεγάλες ποσότητες»

Ο πρόεδρος της Ελληνικής Επιτροπής Ατομικής Ενέργειας, Χρήστος Χουσιάδας, περιγράφει τα υλικά που παραμένουν στον «Δημόκριτο» ως ιστορικά απόβλητα, προερχόμενα κυρίως από τις παλαιότερες ερευνητικές δραστηριότητες και τη λειτουργία του αντιδραστήρα. Τα χαρακτηρίζει «χαμηλής κατηγορίας, χαμηλής επικινδυνότητας», χρησιμοποιώντας τους όρους «very low ή low level waste».

«Δεν πρόκειται για μεγάλες ποσότητες», σημειώνει, τοποθετώντας το απόθεμα στην τάξη λίγων εκατοντάδων βαρελιών. Ορισμένα από τα υλικά βρίσκονται στις εγκαταστάσεις επί δεκαετίες: «Κάποια από αυτά είναι της τάξης των πολλών δεκαετιών. Δηλαδή μπορεί να είναι και 40-50 χρόνια».

Ο κ. Χουσιάδας επισημαίνει ότι η προσωρινή αποθήκευση έχει χρονικό όριο, καθώς επιτρέπεται για διάστημα «το οποίο σωρευτικά δεν μπορεί να υπερβεί τα εκατό χρόνια». Διευκρινίζει, πάντως, ότι τα συγκεκριμένα απόβλητα δεν πλησιάζουν τον αιώνα.

«Αυτό το απόθεμα φυλάσσεται. Κάποια στιγμή θα πρέπει να τακτοποιηθεί οριστικά», εξηγεί. Αναφερόμενος ενδεικτικά στην κλίμακα της εγκατάστασης, περιγράφει έναν υπόγειο χώρο περίπου 10 επί 10 μέτρων και ύψους τεσσάρων μέτρων. «Υπόγεια διάθεση, έτσι λέγεται. Δεν χρειάζεται να είναι κάτι τρομερό. Είναι διάθεση σε ένα υπόγειο χώρο κάποιων λίγων μέτρων από την επιφάνεια».

Πού θα βρίσκεται αυτός ο χώρος; «Αυτό δεν είναι γνωστό ακόμα πού θα είναι», απαντά. Για το ενδεχόμενο να επιλεγεί ο «Δημόκριτος», υπογραμμίζει ότι η απόφαση είναι «κάθε άλλο παρά οριστική. Είναι κάτι το οποίο θα εξεταστεί. Προτείνεται να εξεταστεί για συγκεκριμένους λόγους».

Στο ερώτημα εάν ο κόσμος έχει λόγο να ανησυχεί, εμφανίζεται καθησυχαστικός: «Λόγο περιβαλλοντικό, τεχνοκρατικό, ακόμα και κοινωνικό; Όχι, δεν έχει. Αλλά αυτό θα πρέπει να γίνει κατανοητό». Διευκρινίζει ότι η συζήτηση αφορά τη διαχείριση υλικών που βρίσκονται ήδη στις εγκαταστάσεις: «Αυτά τα απόβλητα υπάρχουν ούτως ή άλλως. Αυτό πρέπει να γίνει κατανοητό».

«Είμαστε καθησυχαστικοί γιατί ξέρουμε τι κάνουμε»

Ο Κωνσταντίνος Ελευθεριάδης, διευθυντής Ερευνών, διευθυντής του Ινστιτούτου Πυρηνικών και Ραδιολογικών Επιστημών και Τεχνολογίας, Ενέργειας και Ασφάλειας και αντιπρόεδρος του ΕΚΕΦΕ «Δημόκριτος», εξηγεί την προέλευση των υλικών: «Αυτά που έχουν απομείνει είναι κατάλοιπα τα οποία προέκυψαν από τα εργαστηριακά πειράματα, από τις πηγές, από τα ακτινοβολημένα υλικά, από κάθε είδους δραστηριότητα».

Τα αναλωθέντα πυρηνικά καύσιμα επιστράφηκαν στις ΗΠΑ το 2019 και τα μη αναλωθέντα στον Καναδά το 2023. Ο ίδιος αναφέρει ότι μικρό μέρος των υλικών που φιλοξενήθηκαν παλαιότερα στον «Δημόκριτο» προήλθε από χρήσεις στη βιομηχανία, στα νοσοκομεία και από παλιά ραδιενεργά αλεξικέραυνα. Πρόκειται για ήδη συγκεντρωμένα υλικά, ενώ ο σημερινός σχεδιασμός, σύμφωνα με το κοινό δελτίο, δεν προβλέπει μεταφορά αποβλήτων από άλλες περιοχές.

Για τις συνθήκες φύλαξης εξηγεί: «Φυλάσσονται σε ειδικό χώρο, ο οποίος παρακολουθείται, υπάρχει περίφραξη, υπάρχει σύστημα πυρόσβεσης». Διαχωρίζει, ωστόσο, τη σημερινή αποθήκευση από την οριστική διαχείριση: «Η τελική διάθεση αυτών των πραγμάτων δεν έχει ακόμα γίνει στη χώρα».

Στο μεταξύ, οι παρεμβάσεις περιλαμβάνουν τη χρήση σύγχρονων περιεκτών για την ενίσχυση της ασφάλειας. Όπως εξηγεί για τα χαρακτηριστικά κίτρινα βαρέλια, «αντέχουν σε πιέσεις, σε φωτιά, σε πάρα πολλές δυσμενείς συνθήκες έτσι ώστε να μην έχουμε καμία διαρροή».

Η διαδικασία περιλαμβάνει και τον έλεγχο του περιεχομένου των παλιών συσκευασιών. Όπως εξηγεί, μαζί με τα ραδιενεργά υλικά υπήρχαν χαρτιά, βαμβάκια και άλλα υλικά που δεν είναι πλέον ραδιενεργά. «Το μετράμε εξονυχιστικά», σημειώνει, περιγράφοντας τον έλεγχο πριν από τον διαχωρισμό και την απομάκρυνση όσων δεν χρειάζονται πλέον αυτή την ειδική διαχείριση.

Στο ερώτημα τι θα απαντούσε σε έναν κάτοικο που ακούει για ραδιενεργά απόβλητα στη γειτονιά του και φοβάται, επικαλείται τη δική του σχέση με την περιοχή: «Εγώ είμαι ένας τέτοιος κάτοικος όσον αφορά το Δημόκριτο, γιατί ζω, δουλεύω και μεγάλωσα τα παιδιά μου στην Αγία Παρασκευή». 

Αναφερόμενος στην εμπειρία από τη λειτουργία των εγκαταστάσεων, προσθέτει: «Εγώ δεν έχω ακούσει να υπάρχει ένα ατύχημα ή κάποιος να εκτεθεί σε κάτι από τη λειτουργία αυτή που έχουμε μέχρι τώρα και όλο πάμε και το βελτιώνουμε στον ύψιστο βαθμό με την τεχνολογία που έχουμε».

«Είμαστε καθησυχαστικοί γιατί ξέρουμε τι κάνουμε. Όλα είναι διαφανή και όλα είναι σύμφωνα με το γράμμα της τελευταίας τεχνολογίας και με το θεσμικό πλαίσιο των κανονισμών που υπάρχουν», καταλήγει.