Τρεις ηλικιακά ψηλές γυναίκες στην παράταση

1. Αγγελική - Στην παράταση

«Σήκωσε το σώμα σου! Ίσια η πλάτη!» θυμήθηκε τη συχνή προσταγή της μάνας της, που την ακολουθούσε ψυχαναγκαστικά κάθε που ήταν να πάει σε μια κρίσιμη συνάντηση, προσωπική ή επαγγελματική. Η μάνα της, βέβαια, είχε πετάξει από καιρό «στο φως» –τι έκφραση ευφημισμού!– κι αυτή φοβόταν το φως –δεν την κολάκευε πια–, ενώ το είχε, παραδόξως, ακόμα ανάγκη. Μια ζωή γραμματέας μεγαλοεπιχειρήσεων και μεγαλοδικηγόρων, όλα τα περιβάλλοντα μεγάλα και λαμπερά, δεν είχε παράπονο… κι αυτή δεξί χέρι και στυλοβάτισσα αυτών που έπαιρναν αποφάσεις, αλλά πολύ γήινα, πολύ πεζά, βαρέθηκε, μαράθηκε… ένιωσε πως την τραβούσαν τα ύψη, ήθελε τώρα να πετάξει –εν ζωή αυτή– εκεί που ευδοκιμεί το φως και σε περιβάλλει ο αέρας. Ήθελε κυρίως αλλαγή στη ζωή της κι αισθανόταν πως ήταν ικανή να την πετύχει, αφού είχε προσόντα και επαγγελματική εμπειρία που θα της το επέτρεπε.

Μετά από σκέψη αποφάσισε πως θα της πήγαινε πολύ το επάγγελμα της αεροσυνοδού. Μα ναι, πάντα ήθελε να ταξιδέψει, και μέχρι τώρα οι επαγγελματικές απαιτήσεις δεν της το είχαν επιτρέψει. Τι καλύτερο από το να συνδυάσει επάγγελμα και ταξίδια; Και είχε, φυσικά, όλα τα προσόντα. Γνώση τεσσάρων ξένων γλωσσών, ευγένεια, προσαρμογή σε νέες καταστάσεις, ευκολία στην επικοινωνία, ευγένεια… Όλα αυτά τα είχε αναπτύξει έπειτα από τόσα χρόνια ως γραμματέας υψηλόβαθμων στελεχών, καιρός να τα αξιοποιήσει τώρα σε ένα άλλο περιβάλλον. Τι άλλο θα χρειαζόταν ως αεροσυνοδός; Όσο για το σερβίρισμα, φυσικά και το είχε συνηθίσει, ήταν άτυπα μέσα στα καθήκοντά της, της γραμματέως, να σερβίρει καφέδες, αναψυκτικά, ακόμα και σνακ, στους πελάτες.

Τώρα που το σκεφτόταν όσο περίμενε, λογικά δεν θα είχε κανένα πρόβλημα η υποψηφιότητά της, ήταν έως και υπερεπαρκής. Η τελευταία σκέψη τη βοήθησε να κρατήσει πραγματικά ίσια πλάτη, όπως θα ήθελε η μάνα της, και να φορέσει το ωραιότερο χαμόγελο αυτοπεποίθησης καθώς την καλούσαν στο γραφείο του υπεύθυνου για τις προσλήψεις της μεγάλης αεροπορικής εταιρείας για τη συνέντευξη. Ο υπεύθυνος της ζήτησε, τυπικά ευγενικός, να καθίσει, αλλά ένιωσε αμέσως, στο βλέμμα, στα πρώτα λόγια και στη στάση του, που πρόδιδε αμηχανία και κάποια βιασύνη, πως η συνάντησή τους δεν θα ήταν ουσιαστική. Τη ρώτησε τα συνήθη και αναμενόμενα, διατρέχοντας το βιογραφικό της, κι έμεινε πιο πολύ στα κίνητρά της γι’ αυτή την αλλαγή καριέρας «σ’ αυτή την ηλικία».

«Τι σχέση έχει η ηλικία;» ρώτησε ενοχλημένη. Δεν υπήρχε όριο ηλικίας στους όρους πρόσληψης.

«Ναι, φυσικά, δεν υπάρχει τυπικό κώλυμα, νομικά δεν μας επιτρέπεται η διάκριση λόγω ηλικίας» –τόνισε το «νομικά», υπονοώντας πως του ήταν μια ενόχληση– «αλλά, βλέπετε… υπάρχει μια εικόνα της αεροσυνοδού, νεαρής και χαριτωμένης κοπέλας που είναι πλέον μέρος του branding των αεροπορικών εταιρειών και είναι δύσκολο να ανατραπεί. Άλλωστε, η ζωή μιας αεροσυνοδού είναι αρκετά ιδιαίτερη, με ακατάστατα ωράρια και συνεχείς μετακινήσεις, και δεν προσιδιάζει σε οικογενειακή ζωή, γι’ αυτό και στην πράξη οι κοπέλες δεν αντέχουν για πολύ και γρήγορα εγκαταλείπουν μόλις παντρευτούν και κάνουν παιδιά. Φυσικά εμείς δεν τις διώχνουμε, η αποχώρηση γίνεται με δική τους πρωτοβουλία και οι λίγες πιο… ώριμες που παραμένουν είναι η εξαίρεση, κάπως “σε παράταση”, όπως στο ποδόσφαιρο», προσπάθησε ανεπιτυχώς να αστειευτεί.

«Μα ακριβώς οι ώριμες δεν έχουν τις οικογενειακές ανάγκες των νεότερων», είπε για να τον αντικρούσει. «Τα παιδιά τους έχουν μεγαλώσει, άσε που μπορεί να μην έχουν παιδιά ή άλλες υποχρεώσεις. Και, στο κάτω κάτω, είναι δικό τους θέμα και επιλογή να αναλάβουν το ρίσκο του επαγγέλματος».

«Φυσικά, φυσικά», της είπε με βεβιασμένο πια χαμόγελο, που δεν έκρυβε την ανυπομονησία του να τελειώνει, «γι’ αυτό και καμία υποψηφιότητα δεν αποκλείεται εκ των προτέρων… όλα θα συνεκτιμηθούν, σας εξηγώ μόνο κάποια σημαντικά για την εικόνα της εταιρείας στοιχεία. Σας ευχαριστώ για τη συνάντηση αυτή, θα μελετήσουμε τον φάκελό σας και θα σας ειδοποιήσουμε».

Σηκώθηκε δίνοντάς της ένα παγωμένο χέρι μαζί με το σαφές σήμα πως η συνάντηση αλλά και η ελπίδα της για πρόσληψη είχαν λήξει.

Η Αγγελική βγήκε απ’ το γραφείο με την αίσθηση πως την ταπείνωσαν και κατέβηκε τα σκαλιά με βιάση να βγει από το κτίριο, σαν για να βγει από τον κόσμο των προκαταλήψεων, με θέληση να παραμείνει στο παιχνίδι και μετά τη λήξη του και να τα παίξει όλα για όλα… στην παράταση.

2. Μαρίνα - «Τόπο στα νιάτα» ή «Σκοτώνουν τ’ άλογα όταν γεράσουν»

Έκρυψε όσο καλύτερα μπορούσε έναν μορφασμό πόνου και κατάφερε για άλλη μια φορά να διασχίσει την αίθουσα συνεδριάσεων με το ανάλαφρο αλλά συνάμα σταθερό βήμα, και τον γεμάτο αυτοπεποίθηση δυναμισμό της μεγαλοδικηγόρου που είχε διανύσει τις τελευταίες δεκαετίες πολλά χιλιόμετρα, κυριολεκτικά και μεταφορικά, σε διαδρόμους κι αίθουσες δικαστηρίων και επιχειρήσεων. Τα ψηλοτάκουνα, που τώρα πια τη ζόριζαν, ήταν μέρος της «στολής» και της εικόνας της. Άγραφοι πλην σαφείς κανόνες εμφάνισης, που δεν τόλμησε ποτέ να αμφισβητήσει. Το ήξερε πως εκτός από τις νομικές γνώσεις της έπαιζε μεγάλο ρόλο η εικόνα της, αυτή της πάντα περιποιημένης και όμορφης. Φανταζόταν, ήλπιζε μάλλον, πως με τα χρόνια θα βάρυνε περισσότερο η πείρα και λιγότερο η εμφάνιση, αλλά η ισορροπία θα διατηρούνταν. Μόνο που, τελευταία, άρχισε να διαπιστώνει πως η προσοχή που της έδιναν συνήθως οι πελάτες ή οι δικαστές άρχισε να μετατοπίζεται σιγά σιγά προς τις νεότερες, πολύ πιο άπειρες αλλά πιο… φρέσκες συναδέλφους της.

Είναι και η νέα τεχνολογία, σκέφτηκε. Θα πρέπει σίγουρα να ενημερωθώ για τις νέες δυνατότητες που σε κάνουν να κερδίζεις χρόνο και, ως γνωστόν, ο χρόνος είναι χρήμα. Αποφάσισε να κάνει σεμινάρια επιμόρφωσης, της άρεσε ακόμα να μαθαίνει. Ο μεγάλος όμιλος του οποίου ήταν χρόνια νομική σύμβουλος οργάνωνε τέτοια σεμινάρια. Έκανε λοιπόν τη σχετική αίτηση, αλλά, όταν πήγε να την καταθέσει, είδε ένα μικρό –ειρωνικό; Συγκαταβατικό;– χαμόγελο να σχηματίζεται στα χείλη του υπεύθυνου.

«Μα τώρα τι την χρειάζεστε; Εσείς έχετε φτάσει πια στο τέλος της καριέρας σας. Περιμένουν τόσοι άλλοι, νεότεροι, που έχουν μπροστά τους παραγωγικά χρόνια».

Σοκαρίστηκε. Δεν ήταν προετοιμασμένη για κάτι τέτοιο. Μπορεί να μην ήταν πια νέα, αλλά ένιωθε ακόμα γεμάτη ενέργεια και όρεξη να δουλέψει και να προσφέρει. Ήταν το πρώτο σημάδι πως δεν τη θεωρούσαν πια μάχιμη, αυτήν, που είχε λιώσει τόσα ψηλοτάκουνα στη μαχόμενη δικηγορία… Ακολούθησαν κι άλλα… Με τρόπο, ο διευθυντής, σε συναντήσεις τους για άλλα θέματα, πέταγε κάποιο υπονοούμενο για την κρίση και την ανάγκη ορθολογιστικής αναδιοργάνωσης –βλέπε επικείμενης απόλυσης προσωπικού– ή άλλες φορές τόνιζε την ανάγκη να δίνουμε ευκαιρίες σε νέους ανθρώπους, παραγνωρίζοντας την παράμετρο «εμπειρία», που είχε κοπιάσει τόσο για να την αποκτήσει… Έκανε αυτόματα ένα φλας μπακ δεκαετίες πίσω και θυμήθηκε με πικρία πώς, στην αρχή της καριέρας της, είχε αντιδράσει ο πρώτος της πελάτης, όταν του την υπέδειξαν από το δικηγορικό γραφείο ως υπεύθυνη του φακέλου του (σε μια εύκολη υπόθεση). «Τι; Το κοριτσάκι;» είχε πει απαξιωτικά δείχνοντάς τη με το δάχτυλο.

Ειρωνεία της τύχης. Η ιστορία επαναλαμβάνεται τώρα, αλλά από την αντίθετη πλευρά. Ανεξάρτητα από τις όποιες ικανότητες, η ηλικία στέκει πάντα εκεί σαν σκιάχτρο, η προκατάληψη καλά κρατεί…

«Τόπο στα νιάτα»; ή «Σκοτώνουν τ’ άλογα όταν γεράσουν»; Οι σινεφίλ αναφορές τη μάραναν… σκέφτηκε γυρνώντας σπίτι και πετώντας μακριά τις γόβες. Η ζωή της εξάλλου είναι πια… σαν παλιό σινεμά.

3. Σόνια - «Στο τέλος μου είναι η αρχή μου» Τ. Σ. Έλιοτ, Τέσσερα κουαρτέτα

Κατέπνιξε τελικά, αν και με δυσκολία, τις αναστολές και την ντροπή κι έστειλε την πρώτη της ποιητική συλλογή σε κάποιους εκδότες για αξιολόγηση και πιθανή έκδοση. Έστειλε μαζί και το πλήρες βιογραφικό, με όλα της τα –άσχετα– προσόντα και εμπειρία, συμπεριλαμβανομένης της ηλικίας της, που δεν την έκρυβε («Δεν τα έχω κλέψει τα χρόνια», συνήθιζε να λέει με αξιοπρέπεια). Ακολούθησε σιωπή ή ευγενικά αρνητικές απαντήσεις.

«Μα τι περίμενες;» της είπε η φίλη της, που κινούνταν χρόνια τώρα στους λογοτεχνικούς κύκλους. Ούτε που χαλάλισαν χρόνο για να διαβάσουν τα ποιήματά σου, και μόνο που διάβασαν το βιογραφικό σου.

Μα καλά… θα σκέφτηκαν. Στα 60 φεύγα πρώτη ποιητική συλλογή; Πού να την κατατάξουν οι κριτικοί; Με ποιο κριτήριο; Σε ποια γενιά ανήκει; Της ηλικίας της ή της πρώτης εμφάνισής της; Δεν υπάρχει, βλέπεις, η κατηγορία «πρωτοεμφανιζόμενου-ης τρίτης ηλικίας» (πρόσθεσε με σαρκαστικό γελάκι) οπότε χλομή η πιθανότητα ν’ ασχοληθεί κάποιος –εκδότης, αναγνώστης, κριτικός– μαζί της, αφού δεν μπαίνει σε κανένα κουτάκι.

«Μα… μπαίνει η ποίηση σε κουτάκια;» αντέταξε απογοητευμένη. «Νόμιζα πως είναι ακριβώς το αντίθετο».

«Κι όμως…» αναστέναξε η ξεσκολισμένη φιλενάδα της. Και για να σ’ το αποδείξω, ας κάνουμε ένα πείραμα, αν θέλεις. Άσε να περάσει καιρός και ξαναστείλε τα ίδια ποιήματα στους ίδιους εκδότες, αλλά με ψεύτικο προφίλ αυτή τη φορά και νεαρή ηλικία, να δούμε αντιδράσεις.

«Δεν είμαστε καλά… δεν κάνω τέτοια πράγματα…»

Κι όμως τα έκανε. Για έναν ολόκληρο χρόνο τρωγόταν μέσα της, μέχρι που το αποφάσισε. Και, ω του θαύματος, τρεις εκδότες ενδιαφέρθηκαν ζωηρά, κι όταν βγήκε η συλλογή, πολλοί κριτικοί έγραψαν με ενθουσιασμό για το νέο ταλέντο στην ποίηση. Τώρα περιμένει τα αποτελέσματα βραβείου πρωτοεμφανιζόμενης, για το οποίο έχει προταθεί – και που δεν θα δεχτεί, βέβαια, γιατί έχει σκοπό να αποκαλύψει την ηλικιακή αλήθεια. Τα ποιήματα όμως είναι εκεί και θα κραυγάζουν τη δική τους αλήθεια διασχίζοντας τον χρόνο.

«Στο τέλος μου είναι η αρχή μου», σκέφτηκε.