Η νέα εικόνα της αστεγίας στην Αθήνα: Οι αριθμοί πίσω από το πρόβλημα

Μέχρι σήμερα, η αστεγία στην Αθήνα αποτυπωνόταν κυρίως μέσα από μεμονωμένες εικόνες ανθρώπων που κοιμούνται σε παγκάκια, εισόδους πολυκατοικιών ή χαρτόκουτα.

Η νέα καταγραφή του Δήμου Αθηναίων και του Παντείου Πανεπιστημίου επιχειρεί να δει πίσω από αυτή την εικόνα – να δώσει ποσοτικά και ποιοτικά στοιχεία. 

Ποιοι είναι οι άνθρωποι που χάνουν το σπίτι τους; Για πόσο καιρό παραμένουν χωρίς αυτόνομη στέγη; Τι τους οδήγησε εκεί; Τα ευρήματα σκιαγραφούν ένα πρόβλημα πολύ πιο σύνθετο από ό,τι δείχνει η καθημερινότητα της πόλης: Μια αστεγία που αφορά κυρίως ανθρώπους μεγαλύτερης ηλικίας, έχει ως βασική αιτία την οικονομική αδυναμία και, σε πολλές περιπτώσεις, μετατρέπεται σε μια κατάσταση από την οποία είναι εξαιρετικά δύσκολο να ξεφύγει κανείς.

Τα βασικά ευρήματα 

Τα στοιχεία δείχνουν ότι η αστεγία στην Αθήνα είναι πλέον σε μεγάλο βαθμό χρόνια, αφορά κυρίως Έλληνες πολίτες μεγαλύτερης ηλικίας και συνδέεται πρωτίστως με την οικονομική αδυναμία διατήρησης της κατοικίας.

Η έρευνα πραγματοποιήθηκε τον Οκτώβριο του 2025, στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού προγράμματος European Homelessness Counts, με τη μεθοδολογία ETHOS Light. Στην αρχική καταγραφή εντοπίστηκαν 681 άτομα - 384 στον δρόμο και 297 μέσω φορέων. Μετά την επεξεργασία των στοιχείων και την αφαίρεση διπλοεγγραφών, η τελική βάση δεδομένων περιλαμβάνει 374 άτομα των κατηγοριών ETHOS Light 1-3.

Από αυτούς, 92 άνθρωποι (24,6%) καταγράφηκαν στον δρόμο και 282 (75,4%) μέσω κοινωνικών φορέων. Ωστόσο, κατά την ημερομηνία αναφοράς της έρευνας, στις 21 Οκτωβρίου 2025, 103 άνθρωποι (27,5%) εξακολουθούσαν να ζουν στον δρόμο, 47 (12,6%) βρίσκονταν σε χώρους επείγουσας φιλοξενίας και 224 (59,9%) διέμεναν σε δομές αστέγων ή σε προσωρινή κατοικία.

Η εικόνα του πληθυσμού είναι ιδιαίτερα χαρακτηριστική. Οι άνδρες αποτελούν το 71,1% του δείγματος (266 άτομα) και οι γυναίκες το 28,9% (108 άτομα). Η αστεγία πλήττει κυρίως ανθρώπους μεγαλύτερης ηλικίας: οι άνω των 50 ετών αποτελούν το 62,3% του συνόλου, ενώ μόνο το 9,6% είναι κάτω των 30 ετών.

Εξίσου αποκαλυπτική είναι η κοινωνική απομόνωση. Σε δείγμα 368 ατόμων, οι 242 (65,8%) δηλώνουν ότι ζουν μόνοι τους. Παράλληλα, η έρευνα καταγράφει και οικογένειες με παιδιά: 73 παιδιά ζουν στην ίδια στεγαστική κατάσταση με τον γονέα τους, ενώ 10 παιδιά διαμένουν αλλού.

Αντίθετα με μια διαδεδομένη αντίληψη, η πλειονότητα των καταγεγραμμένων αστέγων είναι γηγενείς Έλληνες. Συγκεκριμένα, σε δείγμα 372 ατόμων, οι 260 (69,9%) είναι γηγενείς Έλληνες, οι 91 (24,5%) είναι πολίτες χωρών εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης, οι 19 (5,1%) είναι πολίτες άλλων κρατών-μελών της ΕΕ και δύο άτομα (0,5%) ανήκουν σε ειδικές κατηγορίες.

Το πιο ισχυρό εύρημα της έρευνας αφορά τη διάρκεια της αστεγίας. Σε δείγμα 358 ατόμων, οι 113 (31,6%) βρίσκονται χωρίς αυτόνομη κατοικία για περισσότερα από πέντε χρόνια, ενώ άλλοι 89 (24,9%) ζουν χωρίς σταθερή στέγη από δύο έως πέντε χρόνια. Συνολικά, 202 άνθρωποι, δηλαδή το 56,5%, στερούνται αυτόνομης κατοικίας για περισσότερο από δύο χρόνια, γεγονός που καταδεικνύει ότι η αστεγία στην Αθήνα δεν αποτελεί παροδική κρίση αλλά μια παγιωμένη κοινωνική κατάσταση.

Ως προς τα αίτια απώλειας της στέγης, η οικονομική διάσταση κυριαρχεί. Σε δείγμα 367 ατόμων -με δυνατότητα πολλαπλών απαντήσεων- το 72,2% δηλώνει ότι έχασε τη στέγη του για οικονομικούς λόγους. Ακολουθούν τα προβλήματα υγείας, συμπεριλαμβανομένων των εξαρτήσεων (37,9%), τα οικογενειακά προβλήματα (30,2%), η διεθνής μετανάστευση (12,3%), η έξωση ή απώλεια μίσθωσης (10,6%), η ενδοοικογενειακή βία (7,1%) και η έξοδος από κάποιο ίδρυμα (5,4%).

Τα ποιοτικά ευρήματα της έρευνας συμπληρώνουν την εικόνα. Οι συμμετέχοντες αναδεικνύουν ως βασικές ανάγκες τη σταθερή και αυτόνομη κατοικία, την οικονομική ασφάλεια, την πρόσβαση σε υπηρεσίες σωματικής και ψυχικής υγείας, την αντιμετώπιση των εξαρτήσεων, την ενίσχυση των κοινωνικών δικτύων, την άρση διοικητικών εμποδίων και τη δυνατότητα εργασιακής επανένταξης.

Μεθοδολογία

•    Δύο φάσεις: 20 Οκτωβρίου (δρόμος, 19.00-23.00, Limesurvey + έντυπο) και 21-27 Οκτωβρίου (δομές, διοικητικά δεδομένα + συνέντευξη).
•    Ταξινόμηση με ETHOS Light (κατηγορίες 1-6: από διαβίωση στον δρόμο μέχρι προσωρινή φιλοξενία σε φίλους/συγγενείς).
•    63 ζώνες κάλυψης σε όλη την πόλη.
•    250+ αρχικό ενδιαφέρον εθελοντών, 241 υπέγραψαν συναίνεση, 183 τελικοί καταγραφείς.
Το βασικό μέγεθος
•    Καταμετρήθηκαν συνολικά 681 άτομα. Από αυτά, 374 αποτελούν την τελική καταγραφή στις «στενές» κατηγορίες αστεγίας (ETHOS Light 1-2-3). Τα υπόλοιπα 307: παρατήρηση/άρνηση συνέντευξης ή κατηγορίες 4-5-6.
•    Από τα 374: 75,4% καταγράφηκαν μέσω φορέων, 24,6% στον δρόμο.

Προφίλ (επί του Ν=374)

•    Φύλο: 71,1% άνδρες, 28,9% γυναίκες.
•    Ηλικία: 34,2% είναι 65+, 28,1% στα 50-64, 28,1% στα 30-49. Κάτω των 30: μόλις ~10%. Δηλαδή γερασμένος πληθυσμός αστέγων.
•    Εθνικότητα: 69,9% γηγενείς Έλληνες, 24,5% εκτός ΕΕ, 5,1% πολίτες ΕΕ.
•    Νοικοκυριό: 65,8% μένουν μόνοι, 23,6% «άλλο», 5,4% μονογονείς.
•    Παιδιά: 73 ζουν στην ίδια στεγαστική κατάσταση, 10 αλλού.

Ισχυρά ευρήματα

•    Χρονιότητα: 31,6% είναι άστεγοι 5+ χρόνια, 24,9% 2-5 χρόνια. Πάνω από οι μισοί (~56%) σε χρόνια αστεγία.
•    Αίτια (πολλαπλή επιλογή): 72,2% οικονομικοί λόγοι, 37,9% υγεία/εξαρτήσεις, 30,2% οικογενειακά, 12,3% μετανάστευση, 10,6% έξωση, 7,1% ενδοοικογενειακή βία.

«Η καταγραφή είναι μία κουκκίδα»

Η καταγραφή πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού προγράμματος European Homelessness Counts και, όπως εξήγησαν οι υπεύθυνοι της έρευνας σε συνέντευξη Τύπου το απόγευμα της Παρασκευής, φιλοδοξεί να αποτελέσει την απαρχή μιας συστηματικής αποτύπωσης της αστεγίας στην Αθήνα.

Ο επιστημονικός υπεύθυνος της έρευνας από το Πάντειο Πανεπιστήμιο, καθηγητής Κώστας Δημουλάς, υπογράμμισε ότι η καταγραφή δεν αποτυπώνει το σύνολο των αστέγων αλλά ένα μέρος του πληθυσμού τους.

Όπως εξήγησε, η συγκεκριμένη μέτρηση δεν περιορίζεται στην καταμέτρηση των ανθρώπων που ζουν στον δρόμο, αλλά επιχειρεί να αποτυπώσει και τα κοινωνικά χαρακτηριστικά τους. Σημείωσε ακόμη ότι οι χειμερινοί μήνες ευνοούν την καταγραφή, καθώς οι δυσμενείς καιρικές συνθήκες οδηγούν περισσότερους ανθρώπους στις διαθέσιμες δομές φιλοξενίας.

Ο κ. Δημουλάς επισήμανε επίσης ότι η Αθήνα εξακολουθεί να διαθέτει περιορισμένο δίκτυο υπηρεσιών για τους αστέγους και εκτίμησε πως, εάν υπήρχαν περισσότερες δομές, θα ήταν δυνατό να εντοπιστεί μεγαλύτερος αριθμός ανθρώπων που βρίσκονται σε κατάσταση αστεγίας. Παράλληλα, υπενθύμισε ότι η έρευνα αφορά το πολεοδομικό συγκρότημα της Αθήνας, ενώ αρκετοί άστεγοι μετακινούνται καθημερινά μεταξύ διαφορετικών δήμων, γεγονός που καθιστά ακόμη δυσκολότερη την ακριβή αποτύπωση του φαινομένου.

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στον ρόλο των street workers, τους οποίους χαρακτήρισε «καθοριστικούς για την επιτυχία της καταγραφής», ενώ τόνισε ότι η διαδικασία θα πρέπει να αποκτήσει μόνιμο χαρακτήρα και μεγαλύτερη γεωγραφική κάλυψη, ιδανικά σε επίπεδο περιφερειακής ενότητας.

«Η καταγραφή είναι μία κουκκίδα, η αφετηρία για μια σοβαρή και διαρκή διαδικασία», είπε, προσθέτοντας ότι δεν υπάρχει καμία χώρα στον κόσμο που να γνωρίζει με απόλυτη ακρίβεια τον αριθμό των αστέγων, καθώς πρόκειται για έναν πληθυσμό που μεταβάλλεται συνεχώς.

Ο σύμβουλος του Δήμου Αθηναίων για θέματα στέγασης, Λάζαρος Πετρομελίδης, σημείωσε ότι η προσπάθεια ξεκίνησε το 2024, αξιοποιώντας την εμπειρία του δημοτικού προγράμματος street work, το οποίο λειτουργεί εδώ και περισσότερα από δέκα χρόνια. Στόχος, είπε, ήταν «η καθημερινή εμπειρία των ανθρώπων του πεδίου να συμπληρωθεί με τεκμηριωμένα ποσοτικά και ποιοτικά στοιχεία».

Στην καταγραφή συμμετείχαν 15 οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, ενώ ο σχεδιασμός βασίστηκε στη μεθοδολογία ETHOS Light, λαμβάνοντας υπόψη και τις διαφορετικές πρακτικές που εφαρμόζονται σε άλλες ευρωπαϊκές πόλεις. Ο ίδιος ανέφερε ότι στο Μιλάνο καταγράφονταν ως άστεγοι και Ρομά, ενώ στο Βερολίνο περιλαμβάνονταν και πρόσφυγες που διέμεναν σε καταυλισμούς, επισημαίνοντας ότι κάθε πόλη καλείται να προσαρμόζει τη μεθοδολογία στα δικά της κοινωνικά χαρακτηριστικά.

Από την πλευρά της, η αντιδήμαρχος Μαρία Στρατηγάκη χαρακτήρισε την καταγραφή όχι μόνο ερευνητική αλλά και «ακτιβιστική πράξη», υποστηρίζοντας ότι η παρουσία των εθελοντών και των επαγγελματιών στον δρόμο συμβάλλει στην ορατότητα ενός πληθυσμού που συχνά παραμένει αόρατος. Όπως ανέφερε, η διαδικασία βοηθά επίσης στην αποδόμηση στερεοτύπων γύρω από την αστεγία και στη διάκριση ανάμεσα στους διαδεδομένους μύθους και την πραγματική εικόνα του προβλήματος.