Τετραήμερη εργασία: Λαικϊσμός ή προοδευτικότητα;

Αναστάτωση προκάλεσε η εξαγγελία του προέδρου του ΠΑΣΟΚ για τετραήμερη εργασία. Γίνονται αυτά τα πράγματα στην Ελλάδα; Αλλη μια ευκαιρία να τεμπελιάσει ο χαραμοφάης Έλληνας εργαζόμενος. Με τέτοιες λαικιστικές κορώνες περιμένει να βγει το ΠΑΣΟΚ; Η αλήθεια είναι ότι το προφιλ του Νίκου Ανδρουλάκη αποτελεί hard case study για ένα επικοινωνιολόγο. Με έντονη κρητική προφορά, κομπολόι, ελάχιστα αγγλικά και ακόμη πιο ελάχιστη επαγγελματική εμπειρία, πώς να πείσει ότι κατέχει το θέμα. Η τετραήμερη εργασία δεν είναι πια ένας ωραίος clickbait τίτλος, ή προεκλογική κορώνα, ή μια ωραία ιδέα για panels και συνέδρια. Είναι ένα μοντέλο που έχει δοκιμαστεί στην πράξη και, σε αρκετές περιπτώσεις, έχει πετύχει με μετρήσιμους όρους.

Στην Ελλάδα είμαστε επιφυλακτικοί όταν δεν είμαστε είρωνες. Υπάρχουν παραδείγματα στο εξωτερικό με μετρήσιμα αποτελέσματα, για να δούμε αν και γιατί κάνουμε λάθος.

Πετυχημένα παραδείγματα εφαρμογής τετραημέρου

Το πιο ισχυρό case είναι το μεγάλο πιλοτικό πρόγραμμα στο Ηνωμένο Βασίλειο. Υλοποιήθηκε από τους 4 Day Week Global, University of Cambridge και Boston College είχε επιχειρησιακή δομή και μετρήσιμους δείκτες: 61 εταιρείες, περίπου 2.900 εργαζόμενοι, διάρκεια έξι μηνών. Τι συνέβη σε αυτές τις 61 εταιρίες μετά από τετραημερη εργασία διάρκειας 6 μηνών;

Το 92% των εταιρειών επέλεξε να διατηρήσει το τετραήμερο μοντέλο. Μειώθηκαν μήπως τα κέρδη; Κάθε άλλο. Τα οικονομικά μεγέθη παρέμειναν σταθερά ή ενισχύθηκαν, ενώ καταγράφηκε μείωση στις απουσίες, στο εργασιακό άγχος και στις αποχωρήσεις προσωπικού. Το αποτέλεσμα; Το 92% των εταιρειών κράτησε την τετραήμερη εβδομάδα. Όχι ως κοινωνική πολιτική, αλλά ως επιχειρησιακή επιλογή. Τα έσοδα παρέμειναν σταθερά ή αυξήθηκαν, ενώ μειώθηκαν απουσίες, άγχος και αποχωρήσεις προσωπικού.

Για όσους δεν ενδιαφέρονται για τα ανθρώπινα οφέλη αλλά εμπιστεύονται μόνο τα νούμερα, ας ψάξουν τι συνεβη στην Microsoft Japan. Η εν λόγω ιαπωνική εταιρεία κατέγραψε αύξηση παραγωγικότητας κατά 40%. Παράλληλα, μείωσε λειτουργικά κόστη από κατανάλωση ενέργειας, μέχρι τη χρήση χαρτιού γραφικης ύλης, αλλά και του χαρτιού τουαλέτας.

Στη Νέα Ζηλανδία, η Perpetual Guardian ξεκίνησε πιλοτικά και κατέληξε να το εφαρμόσει μόνιμα. Οι εργαζόμενοι δήλωσαν ότι στο τετραήμερο είναι περισσότερο συγκεντρωμένοι στην δουλειά τους και οι managers το επιβεβαίωσαν, βλέποντας την καμπύλη της παραγωγικότητας να παίρνει τα πάνω της.

Ακόμη πιο ενδεικτική είναι η περίπτωση της Ισλανδίας. Τα κρατικά πειράματα (2015–2019) οδήγησαν σε ευρεία εφαρμογή μειωμένου χρόνου εργασίας χωρίς απώλεια παραγωγικότητας. Σύμφωνα με αναλύσεις του OECD, η παραγωγικότητα παρέμεινε ίδια ή αυξήθηκε.

Η περίπτωση της Ελλάδας

Η δήλωση του Νίκου Ανδρουλάκη έγινε αφορμή για χαβαλέ σχόλια ακόμη και σε σοβαρές δημοσιογραφικές εκπομπές. Τα διεθνή μέσα δεν αντιμετωπίζουν πια το θέμα ως trend. Οι Financial Times μιλούν για εργαλείο ανταγωνιστικότητας, ενώ ο Guardian αρθρογραφεί με μεγάλη συχνότητα στα θέματα σταδιακής μεταρρύθμισης της εργασιακής κουλτούρας.

Υπάρχει εξήγηση για την ελληνική καχυποψία;

Σύμφωνα με τον OECD, η Ελλάδα παραμένει από τις χώρες με τις περισσότερες ώρες εργασίας στην Ευρώπη, χωρίς αντίστοιχη απόδοση ανά ώρα. Αυτό από μόνο του δείχνει ότι το πρόβλημα δεν είναι η «τεμπελιά», όπως συχνά λέγεται, αλλά η οργάνωση της εργασίας. Ωστόσο, η ελληνική αγορά έχει συγκεκριμένα χαρακτηριστικά: κυριαρχία μικρών και πολύ μικρών επιχειρήσεων, με έντονη την ανάγκη φυσικής παρουσίας, λόγω χαμηλού βαθμού αυτοματοποίησης.

Με αυτά τα δεδομένα δεν μπορεί η τετραήμερη εργασία να εφαρμοστεί οριζόντια. Γιατί πράγματι, υπάρχουν κλάδοι όπου το μοντέλο δεν είναι εύκολο να εφαρμοστεί. Ένα τηλεφωνικό κέντρο που λειτουργεί 24/7, ένα περίπτερο, μια επιχείρηση βιολογικού καθαρισμού, μια επιχείρηση logistics, ένα νοσοκομείο, δεν μπορούν να μειώσουν ημέρες χωρίς να αυξήσουν το προσωπικό, άρα και το λειτουργικό κόστος. Αντίθετα, σε επιχειρήσεις που εργάζονται πάνω σε projects όπως η τεχνολογία, η διαφήμιση, τα media και οι συμβουλευτικές υπηρεσίες, το μοντέλο μπορεί να είναι αποδοτικό. Η κουλτούρα του «τι ώρα μπήκες και τι ώρα βγήκες από το γραφείο», αν δεν συνοδεύεται από την παρακολούθηση και αξιολόγηση των αποτελεσμάτων, είναι μια τρύπα στο νερό και στον ισολογισμό της εταιρίας. Αλλά όχι σε όλες.

Η τετραήμερη εβδομάδα δεν είναι λιγότερη δουλειά. Είναι διαφορετική δουλειά. Είναι περιορισμός του «νεκρού χρόνου», των άσκοπων meetings, της διάχυτης αναβλητικότητας που δημιουργεί το πενθήμερο. Είναι ένα πετυχημένο μοντέλο, αλλά δεν είναι για όλους.