Οι κύκλοι της ζωής: Γιατί αρνήθηκα να συνεχίσω στο Πανεπιστήμιο Κρήτης

Αφυπηρέτησα από την Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Κρήτης έπειτα από 38 χρόνια υπηρεσίας ως καθηγητής Φαρμακολογίας. Είχα πρωτοέρθει 30 ετών ως επίκουρος καθηγητής, προερχόμενος από το κορυφαίο διεθνώς πανεπιστημιακό νοσοκομείο Mount Sinai της Νέας Υόρκης. Ερχόμενος στο Ηράκλειο, όπου δεν είχα βρεθεί πριν ούτε καν ως επισκέπτης, συνάντησα έναν κενό ακαδημαϊκό χώρο: δεν υπήρχαν εργαστήρια ερευνητικά, δεν υπήρχε πανεπιστημιακό νοσοκομείο, παρά μόνο χωράφια με λιόδεντρα που αποκάτω τους έβοσκαν προβατάκια.

Ήρθα στην Κρήτη γιατί πίστεψα σε έναν φωτισμένο Κρητικό, κορυφαίο διεθνώς επιστήμονα, καθηγητή τότε στο Χάρβαρντ, τον αείμνηστο Φώτη Καφάτο. Την εποχή εκείνη γύριζε την Αμερική και την Ευρώπη με στόχο να πείσει νέους επιστήμονες να επιστρέψουν και να στελεχώσουν το νεοσύστατο Πανεπιστήμιο Κρήτης. Δεν ρωτήσαμε για τον μισθό μας, πειστήκαμε από τον κορυφαίο αυτόν επιστήμονα ότι κάτι πολύ σημαντικό ακαδημαϊκά επωαζόταν στην πατρίδα. Τον ρώτησα όμως αν υπήρχαν υποδομές και μου απάντησε: «Μα εσείς οι νέοι θα τις κάνετε, με τις γνώσεις και τις παραστάσεις σας από τα μεγάλα διεθνή ακαδημαϊκά ιδρύματα απ’ τα οποία προέρχεστε, με τα φρέσκα μυαλά σας».

Σήμερα δεν μπορώ να πιστέψω ότι εκείνα τα λιόδεντρα με τα προβατάκια μεταμορφώθηκαν σε διεθνώς σεβαστούς ακαδημαϊκούς χώρους, που παράγουν δεκάδες χιλιάδες νέους επιστήμονες, διεθνώς ανταγωνιστική επιστημονική έρευνα και παρέχουν πολύπλευρες υπηρεσίες προς τους Κρητικούς αλλά και τους Έλληνες πολίτες εν γένει. Το Πανεπιστήμιο Κρήτης, κατά γενική ομολογία ένα από τα πλέον αναγνωρισμένα ακαδημαϊκά ιδρύματα διεθνώς, φτιάχτηκε κυρίως από νέους επιστήμονες. Η εμπιστοσύνη που μας έδειξαν οι κορυφαίοι επιστήμονες που το θεμελίωσαν έκανε τη διαφορά.

Με την αφυπηρέτησή μου, ο πρύτανης με τίμησε με την πρόθεσή του να με προτείνει για τη θέση του ομότιμου καθηγητή. Είχα από καιρό όμως αποφασίσει να αρνηθώ αυτή την τιμή και το εξέφρασα στους συνεργάτες μου. Ίσως στενοχώρησα κάποιους συνοδοιπόρους στο Πανεπιστήμιο (ευτυχώς όχι όλους) και εξ αυτού ένιωσα την ανάγκη να εκφράσω τις σκέψεις μου γι’ αυτή μου την απόφαση. Ιδιαίτερα αφού ήμουν από τους πρώτους καθηγητές στην Ιατρική Σχολή του.

Η ανανέωση ενός πανεπιστημίου είναι καθοριστική συνθήκη της εξέλιξής του, της επιβίωσής του, θα έλεγα, και όχι μόνο της επιτυχίας του. Η επιστήμη, ιδιαίτερα σήμερα, τρέχει με απίστευτες ταχύτητες. Δεν έχει θεματικά σύνορα όπως πριν από λίγα χρόνια· η διεπιστημονικότητα αποτελεί καθοριστικό στοιχείο της. Οι ταχύτητες αυτές απαιτούν φρέσκα μυαλά, με διαρκή ανανέωση και προσαρμογή στις νέες συνθήκες, που η πρόσφατη είσοδος της τεχνητής νοημοσύνης τις καθιστά πρωτόγνωρες.

Το Πανεπιστήμιο Κρήτης και η Ιατρική του Σχολή χρειάζονται σήμερα και πάλι νέους ανθρώπους στα πράγματα, όχι ως διεκπεραιωτές αλλά ως ηγέτες, όπως επιτυχώς συνέβη στα πρώτα χρόνια της ίδρυσής του. Να δοκιμάσουν νέες ιδέες, νέες τεχνολογίες, νέες μεθόδους εκπαίδευσης και έρευνας, η κατανόηση και η αποδοχή ακόμη των οποίων είναι δύσκολη για τους έμπειρους και καταξιωμένους επιστήμονες. Θεωρώ λοιπόν ότι η διαρκής παρουσία των τελευταίων είτε αναστέλλει είτε καθυστερεί το τόσο αναγκαίο πέρασμα στην επόμενη μέρα, μειώνει τις ευκαιρίες των νέων επιστημόνων να έχουν την αυτοδύναμή τους και ανεξάρτητη προσφορά. Η παρουσία των παλαιότερων, συνήθως, παρά τις καλές προθέσεις τους, αποτελεί τροχοπέδη στην ουσιαστική και ταχύτερη ανανέωση. Η αναστολή των νεότερων, πολλές φορές από σεβασμό στους παλαιότερους, και η εμμονή των τρίτων με τους καταξιωμένους και δοκιμασμένους περιορίζουν την εμπιστοσύνη στους νεότερους, υποβαθμίζοντας την παρουσία τους και καθυστερώντας την προσφορά τους και την τόσο αναγκαία ανανέωση. Ένα από τα σημαντικά προβλήματα της χώρας σχεδόν σε όλους τους τομείς της είναι οι περιορισμένες ευκαιρίες και η έλλειψη εμπιστοσύνης στους νεότερους.

Αυτοί ήταν οι βασικοί λόγοι της άρνησής μου να συνεχίσω στο Πανεπιστήμιο Κρήτης. Την απόφασή μου διευκόλυνε η ποιότητα των μαθητών μου, που συνεχίζουν με εξαιρετική επιτυχία ό,τι ξεκινήσαμε μαζί. Είναι σημαντικό, νομίζω, στη ζωή να ξέρεις πότε πρέπει να φεύγεις, να αλλάζεις κύκλο. Χρειάζεται περισυλλογή, συνειδητοποίηση και προετοιμασία. Δεν είναι εύκολο, αλλά είναι αναγκαίο, είναι άλλη μια προσφορά. Μια Κυριακή απόγευμα, λοιπόν, πήγα στο γραφείο μου, μάζεψα τα προσωπικά μου αντικείμενα, ήπια δυο κρύες ρακές από το ψυγειάκι μου, κλείδωσα κι έριξα το κλειδί κάτω απ’ την πόρτα του νέου διευθυντή. Έτσι μπήκα συνειδητά στον νέο κύκλο της ζωής μου, που αφορά τις δύο spinoff εταιρείες που συνίδρυσα με τους συνεργάτες μου που δραστηριοποιούνται στον διεθνώς ανταγωνιστικό χώρο της ανάπτυξης νέων φαρμάκων, όπου η χώρα μας δεν έχει ακόμη παρουσία. Αυτή είναι η δική μου ανανέωση, που επίσης την έχω ανάγκη. 

*Το άρθρο είναι αφιερωμένο στον αείμνηστο Φώτη Καφάτο που με έφερε στην Κρήτη, τη μνήμη του οποίου γιορτάζει αυτές τις μέρες το ΙΤΕ.