Το πρόβλημα της υπογεννητικότητας δεν μπορεί να λυθεί

Κάθε φορά που ακούτε να συνδέεται η υπογεννητικότητα με τη «φτώχεια» να ξέρετε ότι κάποιος πιπιλίζει την πολύ βολική καραμέλα που πολύ αρέσει σε όσους δεν θέλουν να έρθουν αντιμέτωποι με την πραγματικότητα. Είναι, βλέπετε, πολύ ανακουφιστικό για μια κοινωνία να αισθάνεται αδικημένη και να ρίχνει τις ευθύνες για τις επιλογές της κάπου αλλού. Για τα μνημόνια φταίνε οι ξένοι, για τις τιμές οι κερδοσκόποι (όποιοι κι αν είναι αυτοί) και για το ότι δεν κάνουμε παιδιά η καταραμένη η φτώχεια.

Δεν έχει σημασία που ζούμε στο οικονομικοκοινωνικό ρετιρέ του πλανήτη που ονομάζουμε Δύση, δεν έχει σημασία που η «φτώχεια» μας είναι τέτοια που κάνει ανθρώπους από όλο τον υπόλοιπο κόσμο να ρισκάρουν τη ζωή τους και να θαλασσοπνίγονται για να έρθουν να ζήσουν εδώ, δεν έχει σημασία που πρόβλημα υπογεννητικότητας αντιμετωπίζουν οι πλούσιες χώρες του πλανήτη, δεν έχει σημασία που ο πληθυσμός διαρκώς αυξάνεται σε χώρες που μόνο πλούσιες δεν τις λες. Το να δηλώνεις φτωχός είναι ωραίο, γιατί σου δίνει το δικαίωμα να απαιτείς (δεν είναι ωραίο το πόσο μοιάζει με το «επαιτείς»;) και να μην έχεις ευθύνες.

Δυστυχώς η πραγματικότητα δεν είναι τόσο βολική. Στην πραγματικότητα, τα παιδιά λιγοστεύουν όσο αυξάνεται το βιοτικό επίπεδο των κοινωνιών. Δεν είναι η φτώχεια που κάνει τους ανθρώπους να μην κάνουν παιδιά, αλλά η οικονομική άνεση (όχι ο πλούτος) που τους δίνει τη δυνατότητα να κάνουν αυτά στα οποία τα παιδιά θα σταθούν εμπόδιο. Δεν μιλάω για τους πολύ πλούσιους. Αυτοί έχουν τη δυνατότητα και να κάνουν πολλά παιδιά και να μην αλλάζει η ζωή τους στο παραμικρό. Μιλάω για τη μεσαία τάξη που έχει καταφέρει να ζει άνετα, και τα παιδιά θα περιορίσουν την άνεση αυτή. Μιλάω για τα ζευγάρια που ένα ή δύο παιδιά δεν θα τους κάνουν φτωχούς, αλλά θα τους κάνουν να αρχίσουν να υπολογίζουν τα έξοδα και να περιορίζουν τις απολαύσεις της –χωρίς τις ευθύνες των παιδιών– ζωής.

Δεν είναι ότι δεν θα μπορούν να ζήσουν άνετα. Είναι ότι δεν θα μπορούν να ζήσουν όπως ζούσαν.

Οι άνθρωποι που πια έχουν αποκτήσει τη δυνατότητα για εξόδους και ταξίδια και ψώνια χωρίς να μετρούν το κάθε ευρώ θα πρέπει να θυσιάσουν κάτι από όλα αυτά, αν θέλουν να κάνουν παιδιά. Δεν είναι ότι δεν θα μπορούν να ζήσουν άνετα. Είναι ότι δεν θα μπορούν να ζήσουν όπως ζούσαν. Είναι ότι θα πρέπει ίσως να μην πάνε ταξίδι στο εξωτερικό ή να βρουν έναν λίγο πιο φτηνό προορισμό για τις καλοκαιρινές τους διακοπές και ίσως να περιορίσουν κάπως τις αγορές τους κι αυτό όσο να ‘ναι είναι απωθητικό για όλο και περισσότερους.

Ταυτοχρόνως το παιδί σημαίνει ευθύνη πολύ πέρα από την οικονομική. Και άνθρωποι που εθίζονται στις χαρές της αέναης ανευθυνότητας και της παρατεταμένης εφηβείας είναι κάπως πιο απρόθυμοι να αναλάβουν τέτοιου είδους ευθύνες.

Αν όλα τα παραπάνω τα συνδυάσουμε με την απουσία κοινωνικής πίεσης για παιδιά, τότε έχουμε όλα τα συστατικά του κοκτέιλ που οδηγεί στην υπογεννητικότητα. Κι αυτά τα συστατικά δεν πρόκειται να αλλάξουν. Δεν θα επιστρέψουμε στις αντιλήψεις του προηγούμενου αιώνα και δεν θα απαρνηθούμε την ευμάρεια και τις απολαύσεις της. Και γι’ αυτό το πρόβλημα της υπογεννητικότητας δεν πρόκειται να λυθεί.

Για να μην παρεξηγηθώ, να πω πως δεν αξιολογώ. Απλώς περιγράφω. Δεν κατακρίνω τους ανθρώπους που δεν θέλουν να χάσουν την ελευθερία των κινήσεών τους και την άνεσή τους, ούτε επιθυμώ την επιστροφή ενός κόσμου που δεν γίνεται να ξανάρθει. Απλώς θα μου άρεσε, έτσι για αλλαγή, να κοιτάξουμε τον καθρέφτη και να περιγράψουμε αυτό που στα αλήθεια βλέπουμε κι όχι αυτό που θα μας βόλευε να δούμε. Και μπράβο μας.