Σορίν Ματέι: Η ομηρία που μεταδόθηκε ζωντανά και εξελίχθηκε σε τραγωδία

Η υπόθεση Σορίν Ματέι είναι μια από τις πιο σοκαριστικές και τραγικές εγκληματικές ιστορίες στη σύγχρονη ελληνική κοινωνία, όχι μόνο για το έγκλημα καθ’ αυτό, αλλά και για τον τρόπο που εκτυλίχθηκε ζωντανά μπροστά στα μάτια ολόκληρης της χώρας μέσω τηλεοπτικής μετάδοσης. Ήταν από τις πρώτες φορές που μια ομηρία έγινε ζωντανά τηλεοπτικό γεγονός, με τη χώρα να παρακολουθεί σε πραγματικό χρόνο τις στιγμές αγωνίας.

Το βράδυ 23ης Σεπτεμβρίου 1998, σε μια πολυκατοικία στην οδό Νιόβης 4 στα Κάτω Πατήσια της Αθήνας, ο Σορίν Ματέι, ένας 27χρονος Ρουμάνος κακοποιός, καταζητούμενος και δραπέτης φυλακών, εισέβαλε σε διαμέρισμα και έθεσε υπό κράτηση τους ενοίκους του με απειλή χειροβομβίδας. Ο Ματέι είχε ένα μακρύ ποινικό μητρώο, με πολλαπλές κατηγορίες για κλοπές, ληστείες, απόπειρες ανθρωποκτονίας και συχνές αποδράσεις από φυλακές και κρατητήρια -έφτασε να διαφύγει από τις αρχές επανειλημμένα, τουλάχιστον έξι φορές πριν το περιστατικό της Νιόβης.

Λίγο πριν τα μεσάνυχτα της 23ης Σεπτεμβρίου, οι αστυνομικές αρχές εντόπισαν τον Σορίν Ματέι σε ένα υπόγειο διαμέρισμα της Νιόβης όπου βρισκόταν με τη φίλη του και υπό την επήρεια ναρκωτικών και αποφάσισαν να παρακολουθήσουν κατά πόσο θα μπορούσαν να οργανώσουν μια επιχείρηση σύλληψης. Ο Ματέι κατάφερε να ξεφύγει μέσα από τον φωταγωγό της πολυκατοικίας, να βγει στον πρώτο όροφο και να εισβάλει στο διαμέρισμα της οικογένειας Γκινάκη. Εκεί βρίσκονταν η Σουλτάνα Γκινάκη, τα δύο της παιδιά ο Ευάγγελος και η Αμαλία, και ο αρραβωνιαστικός της τελευταίας, Απόστολος Μακρινός. Χωρίς καθυστέρηση, ο Ματέι τους κράτησε ομήρους, χρησιμοποιώντας ως βασικό μέσο πίεσης μια χειροβομβίδα που απείλησε πως θα εκτοξευτεί σε περίπτωση που δεν ικανοποιούνταν τα αιτήματά του.

Το γεγονός που καθιστά αυτή την υπόθεση ξεχωριστή από άλλες εγκληματικές ιστορίες είναι η επιλογή του δράστη να τηλεφωνήσει σε τηλεοπτικό σταθμό, συγκεκριμένα στον ΣΚΑΪ, και να ζητήσει να μιλήσει ζωντανά στον αέρα με τον παρουσιαστή ειδήσεων Νίκο Ευαγγελάτο.

Από τις 7 μμ περίπου, οι Έλληνες τηλεθεατές παρακολουθούσαν μαζί με τους ίδιους τους αστυνομικούς και δημοσιογράφους τη διαπραγμάτευση ανάμεσα σε έναν επικίνδυνο κακοποιό και έναν δημοσιογράφο, σε μια μετάδοση που έσπαγε κάθε προηγούμενο τηλεοπτικό κανόνα. Ο Ματέι ζητούσε χρήματα, 500.000 δραχμές, -γύρω στα 1.500 ευρώ- και ναρκωτικά για να «συνεχίσει». Αρχικά, φάνηκε να διαπραγματεύεται χωρίς να απειλεί άμεσα τους ομήρους, επαναλαμβάνοντας πως «δεν θα τους πειράξει».

Η επικοινωνία συνεχίστηκε για πάνω από τέσσερις ώρες. Ήταν μια ατελείωτη βραδιά για το τηλεοπτικό κοινό, που βίωνε κάθε στιγμή σε πραγματικό χρόνο. Όσο η μετάδοση συνεχιζόταν, οι αστυνομικές αρχές βρέθηκαν σε δύσκολη θέση. Πιστεύοντας ότι η χειροβομβίδα ήταν ψεύτικη, αποφάσισαν τελικά να επέμβουν για να τερματίσουν την ομηρία. Το αποτέλεσμα ήταν τραγικό: κατά την είσοδο της αστυνομίας στο διαμέρισμα, η χειροβομβίδα εξερράγη. Η 25χρονη Αμαλία Γκινάκη τραυματίστηκε σοβαρά και, δυστυχώς, πέθανε λίγες ημέρες αργότερα από τα τραύματά της ύστερα από νοσηλεία στο νοσοκομείο.

Οι υπόλοιποι όμηροι σώθηκαν, αλλά η οικογένεια βυθίστηκε στο πένθος. Οι αστυνομικοί που συμμετείχαν στην επιχείρηση υπέστησαν ελαφρά ή σοβαρά τραύματα, ενώ ο ίδιος ο αρχηγός της αστυνομίας, Αθανάσιος Βασιλόπουλος, υπέβαλε παραίτηση μετά τη κατακραυγή που ακολούθησε. Ο Ματέι συνελήφθη τραυματισμένος. Μεταφέρθηκε αρχικά στο Γενικό Κρατικό Νοσοκομείο, και στη συνέχεια στο νοσοκομείο των φυλακών Κορυδαλλού. Ωστόσο, λίγες ημέρες αργότερα, βρέθηκε νεκρός στο κελί του υπό συνθήκες που προκάλεσαν ερωτήματα. Η επίσημη έκθεση απέδωσε τον θάνατο σε πνιγμό λόγω εισρόφησης γαστρικού υγρού, όπως συμβαίνει συνήθως όταν κάποιος χάνει τις αισθήσεις του και εισπνεύσει εμετό. Παρά τις αναφορές περί υπερβολικών δόσεων υπνωτικών φαρμάκων που του χορηγήθηκαν στη διάρκεια της νοσηλείας, οι ακριβείς συνθήκες του θανάτου του παρέμειναν αντικείμενο αμφιβολιών και περιέργειας για χρόνια μετά.

Η υπόθεση Σορίν Ματέι άφησε έντονο αποτύπωμα στην ελληνική κοινωνία με πολλούς τρόπους. Η ΕΛ.ΑΣ. κατηγορήθηκε πως δεν ανέλαβε υπεύθυνα την κατάσταση και ότι έβαλε σε κίνδυνο τις ζωές των ομήρων με την εσφαλμένη εκτίμηση ότι η χειροβομβίδα ήταν ψεύτικη. Ο αρχηγός παραιτήθηκε, και η υπόθεση έγινε αντικείμενο δικαστικών και δημόσιων διερευνήσεων για χρόνια.

Η ζωντανή τηλεοπτική μετάδοση ενός εγκλήματος που εξελίχθηκε σε τραγωδία προκάλεσε έντονη κριτική στα ελληνικά μέσα ενημέρωσης. Πολλοί θεώρησαν ότι η δημοσιογραφική δεοντολογία παραβιάστηκε, καθώς ένα γεγονός που έπρεπε να αντιμετωπιστεί με ψυχραιμία και επαγγελματισμό έγινε θέαμα για τηλεθεατές. Η υπόθεση συζητήθηκε για πολλά χρόνια ως παράδειγμα του πώς τα μέσα ενημέρωσης μπορούν να γίνουν μέρος του γεγονότος, και όχι απλώς φορείς μετάδοσης της είδησης.

Το 1988 η Ελλάδα βρισκόταν υπό τη διακυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ, με πρωθυπουργό τον Κώστα Σημίτη. Ήταν η περίοδος του λεγόμενου «εκσυγχρονισμού», δηλαδή μιας πολιτικής γραμμής που στόχευε στη σύγκλιση με την Ευρωπαϊκή Ένωση, στην είσοδο της Ελλάδας στην ΟΝΕ (ευρώ) και στη βελτίωση της εικόνας του κράτους ως σύγχρονου και αξιόπιστου. Η κυβέρνηση προσπαθούσε να δείξει ότι αφήνει πίσω της το παλιό, «χαοτικό» κράτος και ότι κινείται προς ένα ευρωπαϊκό μοντέλο διοίκησης, ασφάλειας και θεσμών. Εκείνη την περίοδο, η εγκληματικότητα ήταν ένα από τα βασικά θέματα δημόσιας συζήτησης.

Μετά τις μεγάλες μεταναστευτικές ροές των αρχών του ’90 (κυρίως από τα Βαλκάνια), είχε δημιουργηθεί έντονος φόβος για την ασφάλεια στις πόλεις, υπήρχαν συχνά στερεότυπα και ξενοφοβική ρητορική και πολιτική πίεση για «σκληρότερη αστυνομία». Η κυβέρνηση δεχόταν κριτική ότι δεν ελέγχει την εγκληματικότητα, ενώ ταυτόχρονα προσπαθούσε να δείξει ότι η ΕΛ.ΑΣ. είναι αποτελεσματική και αποφασιστική. Αυτό το πλαίσιο εξηγεί γιατί στην υπόθεση Ματέι υπήρχε έντονη πίεση για γρήγορη λύση, χωρίς μακροχρόνια διαπραγμάτευση. Παρά τη ρητορική του εκσυγχρονισμού, το ελληνικό κράτος τότε δεν διέθετε εξειδικευμένες μονάδες διαχείρισης κρίσεων όπως σήμερα, δεν υπήρχαν σαφή πρωτόκολλα για ομηρίες με ΜΜΕ παρόντα και υπήρχε έντονος κατακερματισμός ευθυνών μεταξύ αστυνομίας, πολιτικής ηγεσίας και εισαγγελικών αρχών. Η υπόθεση Ματέι αποκάλυψε ότι το κράτος προσπαθούσε να δείχνει «σύγχρονο», αλλά λειτουργούσε ακόμη με παλιές, πρόχειρες και συχνά αυταρχικές λογικές.

Τη δεκαετία του ’90 τα ιδιωτικά κανάλια είχαν πλέον τεράστια δύναμη. Η πολιτική εξουσία εξαρτιόταν από τα ΜΜΕ για την εικόνα της, συχνά ανεχόταν ή ενθάρρυνε τον τηλεοπτικό εντυπωσιασμό και δεν είχε θέσει σαφή όρια στη ζωντανή κάλυψη κρίσιμων γεγονότων. Στην υπόθεση Ματέι, το κράτος δεν ήλεγξε τα ΜΜΕ, φοβούμενο πολιτικό κόστος και κατηγορίες για λογοκρισία. Αυτό είναι κατεξοχήν πολιτική επιλογή και όχι απλώς δημοσιογραφική αστοχία.

Μετά την τραγική κατάληξη υπήρξε τεράστια κοινωνική κατακραυγή, ο αρχηγός της ΕΛ.ΑΣ. παραιτήθηκε και η κυβέρνηση προσπάθησε να περιορίσει τις πολιτικές ευθύνες σε «επιχειρησιακά λάθη».

Όμως στην κοινή γνώμη εδραιώθηκε η αίσθηση ότι το κράτος απέτυχε θεσμικά, όχι απλώς επιχειρησιακά. Η υπόθεση έγινε σύμβολο των ορίων του εκσυγχρονισμού Σημίτη, ειδικά στον τομέα της δημόσιας ασφάλειας και της θεσμικής ωριμότητας. Η υπόθεση Ματέι δεν ήταν απλώς ένα έγκλημα. Ήταν πολιτική γιατί εξέθεσε το κράτος σε ζωντανή μετάδοση και αποκάλυψε την αδυναμία διαχείρισης κρίσεων σε μια «ευρωπαϊκή» Ελλάδα που ακόμη δεν ήταν έτοιμη. Γι’ αυτό και έμεινε στη συλλογική μνήμη όχι μόνο ως τραγωδία, αλλά ως καθρέφτης της εποχής.

→ Ακούστε εδώ τα Podcast Criminal minds | Διάσημα εγκλήματα που συγκλόνισαν την Ελλάδα και τον κόσμο